بەدەننىڭ PH قىممىتى دىگەن نىمە؟

ئىنسان بەدىنى بىر مۇرەككەپ خىمىيەلىك زاۋۇتقا ئوخشايدۇ، بۇ زاۋۇتنىڭ نورمال سۈرئەتتە ۋە ئۈنۈملۈك ئىشلىشى ئۈچۈن مەلۇم بىر خىمىيەلىك مۇھىتنىڭ تۇراقلىق بولۇشى تەلەپ قىلىنىدۇ. بۇ مۇھىتنى بەلگىلەيدىغان ئەڭ مۇھىم كۆرسەتكۈچلەرنىڭ بىرى دەل بەدەن سۇيۇقلۇقلىرىنىڭ PH قىممىتىدۇر. نۇرغۇن كىشىلەر ساغلاملىق توغرىسىدىكى پاراڭلاردا كىسلاتالىق ياكى ئىشقارلىق دېگەن سۆزلەرنى كۆپ ئاڭلىغان بولۇشى مۇمكىن، ئەمما بىزنىڭ بەدىنىمىز ئەسلىدە بۇ مۇرەككەپ سىستېمىنى قانداق باشقۇرىدۇ؟ تېبابەت نۇقتىسىدىن ئېيتقاندا، بۇ قىممەتنىڭ ئۆزگىرىشى بىزنىڭ ھاياتلىق پائالىيەتلىرىمىزگە بىۋاسىتە تەسىر كۆرسىتىدۇ.

PH قىممىتى دېگەن نېمە؟

خىمىيەلىك جەھەتتىن ئېيتقاندا، PH قىممىتى بىر خىل ئېرىتمىنىڭ كىسلاتالىق ياكى ئىشقارلىق دەرىجىسىنى ئۆلچەيدىغان كۆرسەتكۈچتۇر. ئۇ 0 دىن 14 كىچە بولغان سانلار بىلەن ئىپادىلىنىدۇ. ئەگەر قىممەت 7 بولسا نېيترال (ئوتتۇرا ھال) ، 7 دىن تۆۋەن بولسا كىسلاتالىق، 7 دىن يۇقىرى بولسا ئىشقارلىق دەپ ئاتىلىدۇ. ئىنسان بەدىنىگە نىسبەتەن ئېيتقاندا، بىزنىڭ پۈتۈن بەدىنىمىز بىرلا خىل قىممەتتە بولمايدۇ، بەلكى ئوخشىمىغان ئەزالار ۋە سۇيۇقلۇقلار ئۆزىنىڭ خىزمەت ئېھتىياجىغا قاراپ ئوخشىمىغان دەرىجىدىكى مۇھىتقا ئىگە بولىدۇ.

مەسىلەن، قاننىڭ PH دەرىجىسى ئىنتايىن قىسقا بىر دائىرىدە، يەنى 7.35 بىلەن 7.45 ئارىلىقىدا تۇرىدۇ. بۇ قاننىڭ سەل ئىشقارلىق ئىكەنلىكىنى بىلدۈرىدۇ. ئەگەر قاننىڭ بۇ قىممىتىدە ئازراقلا كۆپىيىش ياكى ئازىيىش كۆرۈلسە، بۇ ئىنسان ھاياتىغا جىددىي خەۋپ ئېلىپ كېلىدۇ. شۇڭلاشقا بەدەندىكى فېرمېنتلار ۋە مېتابولىزم جەريانلىرى مۇشۇ تۇراقلىق مۇھىتقا تايىنىپ خىزمەت قىلىدۇ.

ئوخشىمىغان ئەزالارنىڭ PH قىممىتىدىكى پەرق

بىز يۇقىرىدا تىلغا ئالغاندەك، بەدەننىڭ ھەممە يېرى بىر خىل ئەمەس. بىزنىڭ ساغلاملىقىمىز دەل مۇشۇ پەرقلىق مۇھىتلارنىڭ ئۆز ئورنىدا بولۇشىغا باغلىق. تۆۋەندىكى بىر قانچە مۇھىم نۇقتىلارغا دىققەت قىلايلى:

• ئاشقازان سۇيۇقلۇقى: ئاشقازاننىڭ مۇھىتى ئىنتايىن كۈچلۈك كىسلاتالىق بولۇپ، ئۇنىڭ قىممىتى 1.5 تىن 3.5 كىچە بولىدۇ. بۇ كۈچلۈك كىسلاتا بىز يېگەن يېمەكلىكلەرنى پارچىلاش ۋە باكتېرىيەلەرنى ئۆلتۈرۈش ئۈچۈن زۆرۈردۇر.
• تېرە يۈزى: تېرىمىزنىڭ PH قىممىتى ئادەتتە 4.7 بىلەن 5.7 ئارىلىقىدا بولىدۇ. بۇ سەل كىسلاتالىق مۇھىت تېرىنى تاشقى باكتېرىيە ۋە زەمبۇرۇغلارنىڭ تاجاۋۇز قىلىشىدىن ساقلايدىغان تەبىئىي قوغداش توسۇقى رولىنى ئوينايدۇ.
• سۈيدۈك سۇيۇقلۇقى: سۈيدۈكنىڭ قىممىتى بەدەننىڭ نېمىلەرنى چىقىرىپ تاشلىغانلىقىغا قاراپ 4.6 دىن 8.0 گىچە ئۆزگىرىپ تۇرىدۇ. بۇ سىستېما بەدەندىكى تەڭپۇڭلۇقنى ساقلاشنىڭ ئاساسلىق يوللىرىنىڭ بىرىدۇر.

بۇ پەرقلەر بىزگە شۇنى كۆرسىتىپ بېرىدۇكى، پۈتۈن بەدەننى بىرلا خىل «ئىشقارلىق» قىلىپ ئۆزگەرتىشكە ئۇرۇنۇش تىببىي جەھەتتىن توغرا ئەمەس، بەلكى ھەر بىر ئەزانىڭ ئۆز قىممىتىنى ساقلىشى ئەڭ مۇھىم.

بەدەن قانداق قىلىپ تەڭپۇڭلۇقنى ساقلايدۇ؟

بىزنىڭ كۈندىلىك يېمەك-ئىچمىكىمىز ۋە قىلىدىغان ھەرىكەتلىرىمىز بەدەندە كىسلاتالىق ماددىلارنى پەيدا قىلىدۇ. مەسىلەن، قاتتىق چېنىققاندا مۇسكۇللاردا سۈت كىسلاتاسى ھاسىل بولىدۇ. ئەمما بىزنىڭ بەدىنىمىز ناھايىتى كۈچلۈك ئۆز-ئۆزىنى تەڭشەش سىستېمىسىغا ئىگە بولۇپ، بۇ خىمىيەلىك تەڭپۇڭلۇقنىڭ بۇزۇلۇشىغا يول قويمايدۇ. بۇ جەريان ئاساسلىق ئۈچ خىل مېخانىزم ئارقىلىق ئەمەلگە ئاشىدۇ.

بىرىنچىسى، قان تەركىبىدىكى بۇففېر تەڭپۇڭلاش سىستېمىسىدۇر. قاندىكى بەزى خىمىيەلىك ماددىلار (مەسىلەن، بىكاربونات) كىسلاتا يۇقىرىلاپ كەتكەندە ئۇنى تېز سۈرئەتتە نېيتىراللاشتۇرىدۇ.

ئىككىنچىسى، ئۆپكىنىڭ رولىدۇر. بىز نەپەس چىقارغاندا كاربون تۆت ئوكسىدنى چىقىرىپ تاشلايمىز، كاربون تۆت ئوكسىد قاندىكى كىسلاتالىقنى ئاشۇرىدىغان ماددا بولغانلىقى ئۈچۈن، تېز نەپەسلىنىش ئارقىلىق بەدەندىكى ئارتۇق كىسلاتادىن قۇتۇلالايمىز.

ئۈچىنچىسى، بۆرەكنىڭ رولىدۇر. بۆرەك ئارتۇقچە كىسلاتا ياكى ئىشقارنى سۈيدۈك ئارقىلىق سىرتقا چىقىرىپ تاشلايدۇ، گەرچە بۇ جەريان ئۆپكىگە قارىغاندا ئاستا بولسىمۇ، ئەمما ئۇزۇن مۇددەتلىك تەڭشەشتە ھەل قىلغۇچ رول ئوينايدۇ.

تۇرمۇش ئادىتى ۋە تەڭپۇڭلۇق

نۇرغۇن كىشىلەر ئىشقارلىق يېمەكلىكلەرنى يېيىش ئارقىلىق بەدەننى ساغلام قىلغىلى بولىدۇ دەپ قارايدۇ. گەرچە يېشىل يوپۇرماقلىق كۆكتاتلار ۋە مېۋىلەرنى كۆپ يېيىش ساغلاملىققا پايدىلىق بولسىمۇ، ئەمما بىز شۇنى بىلىشىمىز كېرەككى، پەقەت يېمەكلىك بىلەنلا قاننىڭ PH قىممىتىنى ئاسانلىقچە ئۆزگەرتكىلى بولمايدۇ. شۇنداق بولسىمۇ، ساغلام تۇرمۇش ئادىتى بەدەننىڭ تەڭشەش ئەزالىرىنىڭ يۈكىنى يېنىكلىتىدۇ.

تەڭپۇڭلۇقنى ساقلاشقا ياردەم بېرىدىغان بىر قانچە ئۇسۇللار:

• يېتەرلىك سۇ ئىچىش: سۇ بۆرەكنىڭ مېتابولىزم قالدۇقلىرىنى چىقىرىپ تاشلىشىغا ياردەم بېرىپ، بەدەن سۇيۇقلۇقىنىڭ تۇراقلىقلىقىنى ساقلايدۇ.
• تەرتىپلىك چېنىقىش: تەنھەرىكەت ئۆپكە فۇنكسىيەسىنى ياخشىلاپ، گاز ئالمىشىشنى تېزلىتىدۇ، بۇ ئارقىلىق كىسلاتا-ئىشقار تەڭپۇڭلۇقىنى ياخشىلايدۇ.
• ھەددىدىن زىيادە ئاقسىل ۋە قەنتتىن ساقلىنىش: بەك كۆپ پىششىقلاپ ئىشلەنگەن يېمەكلىكلەر بەدەننىڭ تەڭشەش سىستېمىسىغا ئارتۇقچە بېسىم ئېلىپ كېلىشى مۇمكىن.
• نەپەسلىنىش مەشىقى: چوڭقۇر نەپەسلىنىش بەدەندىكى كاربون تۆت ئوكسىدنىڭ چىقىرىلىشىنى تەڭشەپ، نېرۋا سىستېمىسى ۋە خىمىيەلىك تەڭپۇڭلۇققا ئىجابىي تەسىر كۆرسىتىدۇ.

خۇلاسە قىلغاندا، بەدەننىڭ PH قىممىتى بىر خىل مۇرەككەپ ۋە ئىنچىكە تەڭشىلىدىغان سىستېمىدۇر. بىزنىڭ ۋەزىپىمىز بەدەننى قىيىن ئەھۋالغا چۈشۈرۈپ قويىدىغان زىيانلىق ئادەتلەردىن ساقلىنىپ، ئۇنىڭ تەبىئىي تەڭشەش ئىقتىدارىغا ياردەم بېرىشتۇر. ئەگەر بەدەندە ئېغىر دەرىجىدىكى تەڭپۇڭسىزلىق كۆرۈلسە (مەسىلەن، دىئابىت كېسىلىدىن كېلىپ چىققان كىسلاتالىق زەھەرلىنىش)، بۇ جەزمەن دوختۇرخانىدا تىببىي داۋالاشنى تەلەپ قىلىدىغان جىددىي ئەھۋال ھېسابلىنىدۇ.