بويۇن قىسمىدىكى لىمفا تۈگۈنچىلىرىنىڭ ئىششىشى كۆپىنچە ئەھۋالدا بەدەندىكى بىرەر ياللۇغلىنىش جەريانىنىڭ، بولۇپمۇ يۇقۇملىنىشنىڭ بېشارىتى بولۇپ، ئۇلار ئىممۇنىتېت سىستېمىسىنىڭ كېسەللىك قوزغاتقۇچىلارغا قارشى تۇرۇۋاتقانلىقىنى بىلدۈرىدۇ. بويۇن ئەتراپىدا يۈز بەرگەن بۇ خىل ئۆزگىرىش سىزگە بەدىنىڭىزنىڭ قوغدىنىش مېخانىزمىنىڭ ئاكتىپ ئىشلەۋاتقانلىقىدىن خەۋەر بېرىدىغان بىر خىل «ئاگاھلاندۇرۇش سىگنالى» ھېسابلىنىدۇ.
رەسىم ۋىكىپېدىيادىن ئېلىندى . source wikipedia
لىمفا تۈگۈنچىلىرى دېگەن نېمە ۋە ئۇلارنىڭ ۋەزىپىسى قانداق؟
ئادەم بەدىنىدە يۈزلىگەن كىچىك، پۇرچاقسىمان قۇرۇلمىلار بولۇپ، بىز ئۇلارنى لىمفا تۈگۈنچىلىرى دەپ ئاتايمىز. بۇ تۈگۈنچىلەر بەدەننىڭ ھەرقايسى جايلىرىغا، بولۇپمۇ بويۇن، قولتۇق ئاستى ۋە يوتا ئارىلىقىغا توپلانغان بولىدۇ. ئۇلار لىمفا سىستېمىسىنىڭ مۇھىم بىر قىسمى سۈپىتىدە، بەدەندىكى سۇيۇقلۇقلارنى سۈزۈش ۋە زىيانلىق ماددىلارنى يوقىتىش ۋەزىپىسىنى ئۆتەيدۇ.
لىمفا سىستېمىسىنى بىر شەھەرنىڭ مۇداپىئە سىستېمىسىغا ئوخشاتساق، لىمفا تۈگۈنچىلىرى دەل شۇ شەھەرنىڭ تەكشۈرۈش پونكىتلىرىدۇر. بۇ يەردە ئاق قان ھۈجەيرىلىرى (بولۇپمۇ لىمفا ھۈجەيرىلىرى) يوشۇرۇنغان بولۇپ، ئۇلار قاندىكى ياكى لىمفا سۇيۇقلۇقىدىكى باكتېرىيە، ۋىرۇس ۋە باشقا يات جىسىملارنى نازارەت قىلىدۇ. جەريان جەريانىدا، لىمفا سۇيۇقلۇقى بۇ تۈگۈنچىلەر ئارقىلىق ئۆتكەندە، تۈگۈنچىلەر زىيانلىق ماددىلارنى تۇتۇۋالىدۇ ۋە ئۇلارنى پارچىلايدۇ.
نېمە ئۈچۈن بويۇن قىسمىدىكى لىمفا ئىششىيدۇ؟
بويۇندىكى لىمفا تۈگۈنچىلىرىنىڭ ئىششىشى ئەڭ كۆپ كۆرۈلىدىغان ئەھۋاللارنىڭ بىرى. بۇنىڭ ئاساسلىق سەۋەبى، بويۇن قىسمىنىڭ يۇقىرى نەپەس يولى، ئېغىز بوشلۇقى ۋە قۇلاققا يېقىن بولغانلىقىدۇر. بۇ ئەزالاردا بىرەر يۇقۇملىنىش كۆرۈلسە، شۇ ئەتراپتىكى لىمفا تۈگۈنچىلىرى تۇنجى بولۇپ ئىنكاس قايتۇرىدۇ.
رەسىم ۋىكىپېدىيادىن ئېلىندى . source wikipedia
قاچانكى بەدەنگە بىرەر باكتېرىيە ياكى ۋىرۇس تاجاۋۇز قىلسا، لىمفا تۈگۈنچىلىرى ئىچىدىكى ئىممۇنىتېت ھۈجەيرىلىرى تېز سۈرئەتتە كۆپىيىشكە باشلايدۇ. بۇ كۆپىيىش جەريانى لىمفا تۈگۈنچىسىنىڭ ھەجمىنى چوڭايتىۋېتىدۇ. شۇڭلاشقا، بويۇندىكى ئىششىق سىزگە بەدىنىڭىزدە بىرەر «جەڭ»نىڭ بولۇۋاتقانلىقىنى ئۇقتۇرىدۇ. كۆپىنچە ئەھۋالدا، بۇ ياللۇغلىنىش جەريانىنىڭ بىر قىسمىدۇر.
بويۇندىكى لىمفا بېزى ئىششىقىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغان ئورتاق سەۋەبلەر تۆۋەندىكىچە:
- زۇكام، تارقىلىشچان زۇكام ۋە كېكىردەك ياللۇغى.
- بادامسىمان بەز ياللۇغى ۋە بويۇن ئەتراپىدىكى يۇمشاق توقۇلمىلارنىڭ يۇقۇملىنىشى.
- چىش مىلىكى ياللۇغى ياكى چىش تۈۋىگە يىرىڭ چۈشۈش.
- قۇلاق ياللۇغى ۋە تېرە يۇقۇملىنىشلىرى.
- قىزىلچا، پاقىپاقتەك ۋىرۇسلۇق كېسەللىكلەر.
ئىممۇنىتېت سىستېمىسىنىڭ ئىنكاسى
بەدەندىكى ئىممۇنىتېت سىستېمىسى يات جىسىملارنى تونۇپ يەتكەندە، خىمىيىلىك سىگناللارنى تارقىتىدۇ. بۇ سىگناللار تېخىمۇ كۆپ قوغدىغۇچى ھۈجەيرىلەرنى لىمفا تۈگۈنچىلىرىگە جەلب قىلىدۇ. لىمفا تۈگۈنچىسى ئىچىدىكى بۇ جىددىي پائالىيەت قان ئايلىنىشنى تېزلىتىدۇ ۋە شۇ جايدا ئىسسىقلىق، ئاغرىق ۋە ئىششىق پەيدا قىلىدۇ. بويۇندىكى لىمفا بېزىنى تۇتۇپ باقسىڭىز، ئۇنىڭ ئاغرىقلىق بولۇشى دەل شۇ يەردە ئاكتىپ ئىممۇنىتېت ئىنكاسىنىڭ بولۇۋاتقانلىقىنى كۆرسىتىدۇ.
ياللۇغلىنىش پاتولوگىيەلىك نۇقتىدىن ئېيتقاندا، بەدەننىڭ ئۆزىنى ئەسلىگە كەلتۈرۈش جەريانىدۇر. ئەگەر لىمفا تۈگۈنچىلىرى ئىششىمىسا، كېسەللىك قوزغاتقۇچىلار پۈتۈن بەدەنگە ئاسانلا تارقىلىپ، تېخىمۇ ئېغىر ئەھۋاللارنى كەلتۈرۈپ چىقارغان بولاتتى. شۇڭا، لىمفا ئىششىقى بىر تەرەپتىن كېسەللىكنىڭ ئالامىتى بولسا، يەنە بىر تەرەپتىن بەدەننىڭ قوغدىنىش قابىلىيىتىنىڭ ئىسپاتىدۇر.
قانداق ئەھۋالدا دوختۇرغا كۆرۈنۈش كېرەك؟
گەرچە بويۇن لىمفا بېزى ئىششىقى كۆپىنچە زۇكام ياكى يېنىك يۇقۇملىنىش سەۋەبىدىن بولسىمۇ، ئەمما بەزىدە تېخىمۇ ئەستايىدىل قاراشقا تېگىشلىك ئەھۋاللارمۇ بولىدۇ. ئەگەر ئىششىق ئۇزۇن مۇددەت داۋاملاشسا ياكى باشقا خەتەرلىك ئالامەتلەر بىلەن بىللە كۆرۈلسە، چوقۇم تېببىي تەكشۈرتۈش ئېلىپ بېرىش زۆرۈر.
تۆۋەندىكى ئەھۋاللار كۆرۈلسە، سەل قاراشقا بولمايدۇ:
- لىمفا ئىششىقى ئىككى ھەپتىدىن ئارتۇق ۋاقىت كېمەيمەي داۋاملاشسا.
- تۈگۈنچە ئىنتايىن قاتتىق بولسا ۋە بارماق بىلەن ئىتتىرگەندە مىدىرلىمىسا.
- ئىششىق تېز سۈرەتتە چوڭايسا ۋە قىزىرىپ كەتسە.
- داۋاملىق قىزىش، كېچىدە تەرلەش ياكى سەۋەبسىز ئورۇقلاش كۆرۈلسە.
- نەپەسلىنىش ياكى يۇتۇنۇش قىيىنلاشسا.
بۇنداق ئەھۋاللاردا، دوختۇرلار قان تەكشۈرۈش، ئۇلترا ئاۋاز دولقۇنى (B-ultrasound) ياكى زۆرۈر تېپىلغاندا بىئوپسىيە (توقۇلما ئېلىپ تەكشۈرۈش) ئارقىلىق ئىششىقنىڭ تۈپ سەۋەبىنى ئېنىقلايدۇ. چۈنكى بەزىدە لىمفا سىستېمىسىنىڭ ئۆزىدىكى كېسەللىكلەر ياكى يامان سۈپەتلىك ئۆسمىلەرمۇ لىمفا ئىششىقىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىشى مۇمكىن.
بويۇن قىسمىدىكى لىمفا ئىششىقى بەدىنىمىزنىڭ بىز بىلەن ئالاقە قىلىش ئۇسۇلىدۇر. ئۇ بىزگە «بىر يەردە مەسىلە بار، ئىممۇنىتېت سىستېمىسى ھەرىكەتكە ئۆتتى» دېگەن ئۇچۇرنى بېرىدۇ. كۆپىنچە ھاللاردا يۇقۇملىنىش ساقايغاندىن كېيىن، لىمفا تۈگۈنچىلىرىمۇ ئاستا-ئاستا ئەسلى ھالىتىگە قايتىدۇ. ئەمما ساغلاملىقىمىزغا مەسئۇل بولۇش ئۈچۈن، ھەر قانداق ئادەتتىن تاشقىرى ۋە داۋاملىشىشچان ئىششىقلارغا دىققەت قىلىشىمىز ۋە ۋاقتىدا مۇتەخەسسىسلەرنىڭ مەسلىھەتىنى ئېلىشىمىز كېرەك.
