گىپنوز — ئىنساننىڭ دىققىتى يۇقىرى دەرىجىدە مەركەزلەشكەن، تاشقى تەسىرلەرگە ئوچۇق ۋە ئاڭ ئاستى دۇنياسى بىلەن ئالاقە قىلىدىغان ئالاھىدە بىر روھىي ھالەت بولۇپ، ئۇ زامانىۋى تېببىي ساغلاملىق ساھەسىدە نېرۋا كېسەللىكلىرى ۋە روھىي بېسىملارنى داۋالاشتا مۇھىم ئەھمىيەتكە ئىگە. بۇ ھالەت نوقۇل ئۇيقۇ ئەمەس، بەلكى ئاڭ بىلەن ئاڭ ئاستىنىڭ بىر نۇقتىدا ئۇچرىشىشىدۇر.
گىپنوزنىڭ تۈرلۈك تىللاردىكى ئاتىلىشى
دۇنيانىڭ ھەرقايسى جايلىرىدا بۇ ئالاھىدە داۋالاش ۋە روھىي ھالەت تۆۋەندىكىدەك ئاتىلىدۇ:
- ئۇيغۇرچە ئاتىلىشى: گىپنوز (يەنە سېھرىي ئۇيقۇ دەپمۇ ئاتىلىدۇ)
- ئىنگىلىزچە ئاتىلىشى: Hypnosis
- خەنزۇچە ئاتىلىشى: 催眠 (Cuīmián)
- ياپونچە ئاتىلىشى: 催眠 (Saimin)
- تۈركچە ئاتىلىشى: Hipnoz
گىپنوزنىڭ ئىلمىي ئاساسى ۋە ماھىيىتى
نۇرغۇن كىشىلەر گىپنوزنى سېھرىگەرلىك ياكى كىنو تىياتىرلاردىكىدەك كىشىلەرنى باشقۇرۇش ئۇسۇلى دەپ خاتا چۈشىنىدۇ. ئەمەلىيەتتە، گىپنوز ئۇسۇلى ئىلمىي تەتقىقاتلار بىلەن ئىسپاتلانغان بىر خىل فىزىئولوگىيىلىك ۋە پسىخولوگىيىلىك ھالەتتۇر. بىز كۈندىلىك تۇرمۇشىمىزدا كىتابقا بېرىلىپ كەتكەندە، بىر نۇقتىغا قاراپ خىيال سۈرگەندە ياكى ماشىنا ھەيدەۋاتقاندا يولنىڭ قانداق ئۆتۈپ كەتكىنىنى سەزمەي قالغاندا، ئەسلىدە بىر خىل يېنىك گىپنوزلۇق ھالەتتە بولىمىز.
تېببىي نۇقتىدىن ئېيتقاندا، گىپنوز جەريانىدا مېڭە دولقۇنلىرى ئۆزگىرىدۇ. ئادەتتىكى ئويغاق ھالەتتىكى بېتا دولقۇنىدىن، تېخىمۇ ئاستا ۋە ئارامبەخش بولغان ئالفا ياكى تېتا دولقۇنىغا ئۆتىدۇ. بۇ چاغدا ئىنساننىڭ سىرتقى دۇنيادىكى غوۋغا-سۈرەنلەرگە بولغان سەزگۈرلىكى تۆۋەنلەپ، ئۆزىنىڭ ئاستى ئاڭ دۇنياسىغا بولغان سەزگۈرلىكى ئاشىدۇ. بۇ جەريان بىر تېببىي مۇتەخەسسىس ياكى پسىخولوگ تەرىپىدىن ئېلىپ بېرىلغاندا، ئۇ تېببىي داۋالاشنىڭ بىر قىسمىغا ئايلىنىدۇ.
گىپنوزنىڭ تېببىي ساھەدىكى قوللىنىلىش دائىرىسى
بۈگۈنكى كۈندە گىپنوز پەقەت بىر كۆڭۈل ئېچىش قورالى ئەمەس، بەلكى كۆپلىگەن كېسەللىكلەرنى داۋالاشتا ياردەمچى ۋاسىتە سۈپىتىدە ئىشلىتىلمەكتە. ئۇنىڭ ئاساسلىق قوللىنىلىش ساھەلىرى تۆۋەندىكىچە:
- سوزۇلما خاراكتېرلىك ئاغرىقلارنى پەسەيتىش: بولۇپمۇ راك ئاغرىقلىرى، بوغۇم ياللۇغى ۋە باش ئاغرىقى قاتارلىقلاردا.
- روھىي بېسىم ۋە ئەندىشىنى داۋالاش: جىددىيلىك، ۋەھىمە ۋە چۈشكۈنلۈككە قارشى تۇرۇشتا ئۈنۈمى يۇقىرى.
- ناچار ئادەتلەرنى تاشلاش: تاماكا تاشلاش، ھەددىدىن زىيادە تاماق يېيىش ئادىتىنى ئۆزگەرتىش.
- ئۇيقۇسىزلىقنى داۋالاش: زېھنىنى بوشاشتۇرۇش ئارقىلىق تەبىئىي ئۇيقۇغا كىرىشكە ياردەم بېرىش.
- ئوپېراتسىيەدىن بۇرۇنقى ۋە كېيىنكى قورقۇنچنى تۈگىتىش: بىمارنىڭ جىددىيلىكىنى تۆۋەنلىتىش.
گىپنوز جەريانى قانداق ئېلىپ بېرىلىدۇ؟
بىر تىپىك گىپنوز جەريانى ئادەتتە تۆت باسقۇچقا بۆلۈنىدۇ. بىرىنچى باسقۇچ — يېتەكلەش (Induction). بۇ باسقۇچتا مۇتەخەسسىس بىمارنى جىسمانىي ۋە روھىي جەھەتتىن بوشاشتۇرىدۇ. ئىككىنچى باسقۇچ — چوڭقۇرلاشتۇرۇش. بۇنىڭدا بىمارنىڭ دىققىتى تېخىمۇ مەركەزلەشتۈرۈلۈپ، تاشقى دۇنيادىن پۈتۈنلەي ئۈزۈلىدۇ. ئۈچىنچى باسقۇچ — تەكلىپ بېرىش (Suggestion). بۇ ئەڭ مۇھىم باسقۇچ بولۇپ، مۇتەخەسسىس بىمارنىڭ ئاڭ ئاستىغا داۋالاشقا پايدىلىق بولغان ئىجابىي ئۇچۇرلارنى بېرىدۇ. مەسىلەن، «سەن ئەمدى ئاغرىقنى ھېس قىلمايسەن» ياكى «تاماكىدىن نەپرەتلىنىسەن» دېگەندەك. تۆتىنچى باسقۇچ — ئويغىنىش. بىمار تەدرىجىي ئادەتتىكى ئاڭ ھالىتىگە قايتۇرۇپ كېلىنىدۇ.
شۇنى ئەسكەرتىش كېرەككى، گىپنوز بىر خىل پسىخىكىلىق داۋالاش ئۇسۇلى بولغاچقا، ئۇنى پەقەت مەخسۇس تەربىيەلەنگەن كەسپىي خادىملارلا ئېلىپ بېرىشى كېرەك. سالاھىيىتى بولمىغان كىشىلەرنىڭ گىپنوز قىلىشى بىمارنىڭ روھىيىتىگە سەلبىي تەسىر كۆرسىتىشى مۇمكىن.
گىپنوز ھەققىدىكى خاتا قاراشلار
نۇرغۇن كىشىلەر گىپنوزدىن قورقىدۇ، چۈنكى ئۇلار ئۆز كونتروللۇقىنى يوقىتىپ قويۇشتىن ئەنسىرەيدۇ. ئەمەلىيەتتە:
- بىمار ھەرگىزمۇ كونتروللۇقىنى يوقاتمايدۇ: ئەگەر بېرىلگەن تەكلىپ بىمارنىڭ ئەخلاقىي قىممەت قارىشىغا زىت بولسا، بىمار ئۇنى رەت قىلىدۇ ياكى ئويغىنىپ كېتىدۇ.
- گىپنوز ھالىتىدە سىرلارنى ئاشكارىلاپ قويۇش ناتايىن: ئىنسان ئۆزى خالىمىغان سىرنى گىپنوز ھالىتىدە تۇرۇپمۇ ئاشكارىلىمايدۇ.
- گىپنوزدىن ئويغىنالماسلىق دەيدىغان گەپ يوق: بۇ بىر تەبىئىي روھىي ھالەت بولۇپ، كىشى خالىغان چاغدا ياكى مۇتەخەسسىسنىڭ كۆرسەتمىسى بىلەن ئاسانلا ئويغىنىدۇ.
گىپنوز ئىنسان مېڭىسىنىڭ يوشۇرۇن كۈچىنى قوزغىتىدىغان ۋە روھىي ساغلاملىق كاپالىتى ئۈچۈن خىزمەت قىلىدىغان ئالدىنقى قاتاردىكى تېببىي قوراللارنىڭ بىرىدۇر. ئۇ سېھرىگەرلىك ئەمەس، بەلكى بىر ئىلىمدۇر. ئەگەر سىزدە سوزۇلما خاراكتېرلىك بېسىم، قورقۇنچ ياكى باشقا پسىخىكىلىق توسالغۇلار بولسا، بىر كەسپىي پسىخولوگ بىلەن كۆرۈشۈپ، گىپنوزنىڭ سىزگە ماس كېلىدىغان-كەلمەيدىغانلىقىنى مەسلىھەتلىشىڭىزگە بولىدۇ.
