ھامىلىدارلىقتىن ساقلىنىش ھالقىسى بىخەتەرمۇ؟

ھامىلىدارلىقتىن ساقلىنىش ھالقىسى : ئەۋزەللىكى، خەۋپ-خەتىرى ۋە بىلىۋېلىشقا تېگىشلىك مۇھىم نۇقتىلار

بالىياتقۇ ئىچىگە قويۇلىدىغان ھامىلىدارلىقتىن ساقلىنىش ھالقىسى ( Intrauterine Device IUD) ھازىرقى ئەڭ ئۈنۈملۈك، ئۇزۇن مۇددەتلىك ئىشلىتىلىشچانلىقى ھامىلىدارلىقتىن ساقلىنىش ۋاسىتىلىرىنىڭ بىرى بولۇپ، ئومۇمىي ئۈنۈمى %99 تىن ئاشىدۇ. ئۇنىڭ قۇلايلىقلىقى ۋە يۇقىرى ئۈنۈمى نۇرغۇن ئاياللارنىڭ تاللىشىغا ئايلانغان. ئەمما ھەر قانداق داۋالاش ۋاسىتىسىگە ئوخشاش، ئۇنىڭمۇ ئۆزىگە خاس ئەۋزەللىكلىرى، قوشۇمچە تەسىرلىرى ۋە يوشۇرۇن خەۋپ-خەتەرلىرى بار.

ھامىلىدارلىقتىن ساقلىنىش ھالقىسىنىڭ تۈرلىرى ۋە ئىشلەش پرىنسىپى

ھالقا ئاساسلىقى ئىككى چوڭ تۈرگە ئايرىلىدۇ:

1. مىس ھالقىسى (Copper IUD): بۇ ھالقىنىڭ سىرتىغا نېپىز مىس سىم ئورالغان بولۇپ، ئۇنىڭدا ھېچقانداق ھورمون بولمايدۇ. ئۇ بالىياتقۇ ئىچىدە ئاستا خاراكتېرلىك ياللۇغلىنىش ئىنكاسى پەيدا قىلىپ، ئۇرۇقدان ۋە تۇخۇمنىڭ ھايات قېلىشىغا پايدىسىز مۇھىت يارىتىدۇ ھەمدە ئۇرۇقداننىڭ تۇخۇم بىلەن بىرلىشىشىنى توسىدۇ. مىس ھالقىسىنىڭ ئۈنۈمى 10 يىلغىچە داۋاملىشىدۇ، ھەمدە جىددىي ئەھۋالدا ھامىلىدارلىقتىن ساقلىنىش ۋاسىتىسى سۈپىتىدىمۇ ئىشلىتىشكە بولىدۇ.
2. ھورمونلۇق ھالقا (Hormonal IUD): بۇ T شەكىللىك سۇلياۋ ھالقا بولۇپ، ئۇ ئاستا-ئاستا ئاز مىقداردىكى پروگېستىن (progestin) ھورمۇنىنى قويۇپ بېرىدۇ. بۇ ھورمون بالىياتقۇ بوينى شىللىق پەردىسىنى قېلىنلاشتۇرۇپ ئۇرۇقداننىڭ ئۆتۈشىنى قىيىنلاشتۇرىدۇ، بالىياتقۇ ئىچكى پەردىسىنى نېپىزلەشتۈرۈپ ئۇرۇقلانغان تۇخۇمنىڭ يەرلىشىشىگە توسقۇنلۇق قىلىدۇ، ھەمدە بەزى ئاياللاردا تۇخۇم چىقىرىشنى توختىتىدۇ. ھورمونلۇق ھالقىنىڭ ئۈنۈمى تۈرىگە قاراپ 3 يىلدىن 8 يىلغىچە داۋاملىشىدۇ.

ھالقىنىڭ ئارتۇقچىلىقلىرى

• يۇقىرى ئۈنۈم: ھامىلىدارلىقتىن ساقلىنىش ئۈنۈمى %99 تىن ئاشىدۇ.
• ئۇزۇن مۇددەتلىك ۋە قۇلايلىق: بىر قېتىم ئورناتقاندىن كېيىن ئۇزۇن يىللارغىچە ئەنسىرەشنىڭ ھاجىتى يوق.
• ئېلىۋېتىش: ھالقىنى ئېلىۋەتكەندىن كېيىن تۇغۇش ئىقتىدارى تېزلا ئەسلىگە كېلىدۇ.
• قوشۇمچە پايدىسى: ھورمونلۇق ھالقا ھەيز مىقدارى كۆپ، ھەيز ئاغرىقى كۈچلۈك بولغان ئاياللارغا نىسبەتەن بۇ ئالامەتلەرنى كۆرۈنەرلىك يېنىكلىتىدۇ، بەزىلىرىدە ھەيزنى پۈتۈنلەي توختىتىدۇ.

قوشۇمچە تەسىرلىرى ۋە يوشۇرۇن خەۋپ-خەتىرى

• ئورناتقاندىكى بىئاراملىق: ھالقىنى ئورناتقاندا ۋە ئۇنىڭدىن كېيىنكى بىر نەچچە كۈندە قورساق ئاغرىش، قىسقىراش ۋە ئازراق قاناش كۆرۈلۈشى مۇمكىن.
• ھەيز ئۆزگىرىشى: مىس ھالقىسى ھەيز مىقدارىنى كۆپەيتىپ، ئاغرىقنى كۈچەيتىۋېتىشى مۇمكىن. ھورمونلۇق ھالقا بولسا دەسلەپكى بىر نەچچە ئايدا تەرتىپسىز قاناشنى كەلتۈرۈپ چىقىرىشى، كېيىنچە ھەيزنى ئازايتىشى ياكى توختىتىشى مۇمكىن.
• ھالقىنىڭ سىيرىلىپ چۈشۈپ كېتىشى : ئاز ساندىكى ئاياللاردا، بولۇپمۇ ئورناتقاندىن كېيىنكى بىرىنچى يىلدا ھالقا ئۆزلۈكىدىن سىيرىلىپ چۈشۈپ كېتىشى مۇمكىن.
• بالىياتقۇ تېشىلىپ قېلىش: بۇ ئەھۋال ناھايىتى ئاز ئۇچرايدۇ (1000 دىن 1 گە يەتمەيدۇ)، ئەمما ھالقىنى ئورنىتىش جەريانىدا بالىياتقۇ تېمىنى تېشىپ قويۇش خەۋپى مەۋجۇت.
• يۇقۇملىنىش: ئورناتقاندىن كېيىنكى دەسلەپكى بىر نەچچە ھەپتە ئىچىدە كىچىك داس بوشلۇقى يۇقۇملىنىش خەۋپى ئاشىدۇ.

ھالقا بىلەن ھامىلىدار بولۇپ قېلىشنىڭ خەتەرلىرى

گەرچە بۇ ئەھۋال ناھايىتى ئاز ئۇچرىسىمۇ، ئەگەر يۈز بەرسە ئېغىر ئاقىۋەتلەرنى كەلتۈرۈپ چىقىرىشى مۇمكىن:

1. بالىياتقۇ سىرتىدا ھامىلىدار بولۇش (Ectopic Pregnancy): ھالقا بىلەن ھامىلىدار بولغاندا، ھامىلىنىڭ بالىياتقۇ سىرتىدا، يەنى تۇخۇم نەيچىسىدە يەرلىشىپ قېلىش خەۋپى بىر قەدەر يۇقىرى بولىدۇ. بۇ ئەھۋال جىددىي داۋالاشنى تەلەپ قىلىدۇ ۋە ھاياتقا خەۋپ ئېلىپ كېلىدۇ.
2. بالا چۈشۈپ كېتىش: ھالقا تۇرغان ھالەتتە ھامىلىدارلىق داۋاملاشسا، بالا چۈشۈپ كېتىش خەۋپى كۆرۈنەرلىك ئاشىدۇ.
3. بالدۇر تۇغۇش ۋە يۇقۇملىنىش: ۋاقتىدىن بۇرۇن تۇغۇش ۋە ھامىلە پەردىسىنىڭ يۇقۇملىنىش خەۋپى ئادەتتىكى ھامىلىدارلىققا قارىغاندا يۇقىرى بولىدۇ.

ھامىلىدارلىقتىن ساقلىنىش ھالقىسى كۆپىنچە ئاياللار ئۈچۈن ئىنتايىن ئۈنۈملۈك ۋە بىخەتەر تاللاش. ئەمما ئۇنى ئىشلىتىشتىن بۇرۇن، چوقۇم دوختۇر بىلەن مەسلىھەتلىشىپ، ئۆزىڭىزنىڭ سالامەتلىك ئەھۋالىڭىزغا ئاساسەن ئەڭ مۇۋاپىق تۈرىنى تاللاش، ھەمدە ئورناتقاندىن كېيىن قەرەللىك تەكشۈرتۈپ تۇرۇش ۋە ھەر قانداق بىنورماللىق كۆرۈلگەندە دەرھال دوختۇرغا مۇراجىئەت قىلىش كېرەك.

مەسلىھەتچى دوختۇرىمىزدىن قوشۇمچە تەۋسىيە : 

ئاياللارنىڭ كۆپىيىش سىستېمىسى، خۇسۇسىەن بالىياتقۇ قۇرۇلمىسى ئىنتايىن نازۇك ۋە سەزگۈر بولىدۇ. گەرچە ھامىلىدارلىقتىن ساقلىنىش ھالقىسى ياكى ھورمونلۇق دورىلار يۇقىرى ئۈنۈمگە ئىگە بولسىمۇ، لېكىن ئۇلار بەدەنگە سىرتتىن كىرىدىغان يات ماددا ياكى سۈنئىي ھورمون بولغانلىقى ئۈچۈن، ئاياللار تېنىگە مەلۇم دەرىجىدە بېسىم ۋە يوشۇرۇن زىيان ئېلىپ كېلىشى مۇمكىن. ئاياللارنىڭ تېنىنى ئاسراش ۋە ئۇلارنىڭ كېيىنكى ساغلاملىقىغا كاپالەتلىك قىلىش ئۈچۈن، جىسمانىي جەھەتتىن ئارتۇقچە يۈك بولمايدىغان تاللاشلارنى ئويلىشىش تولىمۇ زۆرۈر.

بۇ جەرياندا ئەرلەرنىڭ ئاياللارغا بولغان چۈشىنىشى ۋە مەسئۇلىيەتچانلىقى ئەڭ چوڭ غەمخورلۇقتۇر. ئەرلەرنىڭ ھامىلىدارلىقتىن ساقلىنىشتا تەشەببۇسكار بولۇشىنى، يەنى ئاياللارنىڭ سالامەتلىكىگە زىيان يەتكۈزمەيدىغان ساقلىنىش ۋاسىتىلىرىنى (مەسىلەن كاندوم ئىشلىتىش قاتارلىقلارنى) قوللىنىشنى تەۋسىيە قىلىمىز. بۇ ئاياللارنىڭ نازۇك ئەزالىرىنى سىرتقى تەسىر ۋە قوشۇمچە كېسەللىكلەردىن قوغداشنىڭ ئەڭ ياخشى ئۇسۇلىدۇر. ساغلام ۋە بەختلىك ئائىلە، ئاياللارنىڭ ساغلاملىقىنى قوغداشقا بولغان ئورتاق تىرىشچانلىقتىن باشلىنىدۇ.