ئۆپكە تۇبېركۇليۇزى دۇنيا مىقياسىدا ھېلىھەم كىشىلەرنىڭ سالامەتلىكىگە ئېغىر تەھدىت سېلىۋاتقان ئاستا خاراكتېرلىك نەپەسلىنىش يولى يۇقۇملۇق كېسىلىدۇر. ئۇ ئادەتتىكى تىلدا «ئۆپكە سىلى» دەپمۇ ئاتىلىدۇ. بۇ كېسەللىكنىڭ كۆرۈلۈش دائىرىسى كەڭ، يۇقۇشچانلىقى كۈچلۈك بولۇپ، دەسلەپكى مەزگىلدىكى بايقاش ۋە ئۈنۈملۈك ئالدىنى ئېلىش تەدبىرلىرىنى قوللىنىش كېسەللىك زەنجىرىنى ئۈزۈشتىكى ئەڭ مۇھىم قەدەم ھېسابلىنىدۇ.
ئۆپكە تۇبېركۇليۇزىنىڭ كېسەللىك مەنبەسى ۋە خەتىرى
ئۆپكە تۇبېركۇليۇزى ئاساسلىقى تۇبېركۇليۇزى تاياقسىمان باكتېرىيەسىنىڭ ئۆپكە توقۇلمىلىرىغا تاجاۋۇز قىلىشى بىلەن پەيدا بولىدۇ. گەرچە بۇ باكتېرىيە بەدەننىڭ باشقا ئەزالىرىغا، مەسىلەن لىمفا تۈگۈنلىرى، سۆڭەك ۋە مېڭە پەردىسىگىمۇ ھۇجۇم قىلالىسىمۇ، ئەمما ئۆپكە ئۇنىڭ ئەڭ ئاساسلىق نىشانىدۇر. بۇنىڭ سەۋەبى تۇبېركۇليۇزى تاياقسىمان باكتېرىيەسى ئوكسىگېن مول بولغان ئورۇنلاردا تېز كۆپىيىش خۇسۇسىيىتىگە ئىگە.
بۇ كېسەللىكنىڭ خەتىرى شۇنداقى، ئۇ بىرلا ئادەمنىڭ ساغلاملىقىغا زىيان يەتكۈزۈپ قالماي، جەمئىيەت ۋە ئائىلە ئىچىدىكى كىشىلەرگىمۇ تېز سۈرئەتتە يۇقۇش پۇرسىتى ئىزدەيدۇ. بولۇپمۇ ئىممۇنىتېت كۈچى تۆۋەن بولغان كىشىلەر، ياشانغانلار ۋە كىچىك بالىلار بۇ كېسەللىكنىڭ ئاساسلىق نىشانىغا ئايلىنىپ قالىدۇ. ئەگەر ۋاقتىدا داۋالاش ئېلىپ بېرىلمىسا، ئۆپكە توقۇلمىلىرىنىڭ ئېغىر دەرىجىدە بۇزغۇنچىلىققا ئۇچرىشىنى، ھەتتا ھاياتقا تەھدىت سېلىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ.
بىمارلاردا كۆرۈلىدىغان كىلىنىكىلىق ئالامەتلەر
ئۆپكە تۇبېركۇليۇزىنىڭ ئالامەتلىرى كۆپىنچە ئەھۋالدا ئاستا-ئاستا كۆرۈلىدۇ، شۇڭا نۇرغۇن بىمارلار ئۇنى ئادەتتىكى زۇكام ياكى كانايچە ياللۇغى دەپ قاراپ سەل قارايدۇ. تۆۋەندىكىلەر ئەڭ كۆپ كۆرۈلىدىغان كىلىنىكىلىق ئىپادىلەردۇر:
- ئىككى ھەپتىدىن ئارتۇق داۋاملاشقان يۆتىلىش ۋە بەلغەم كېلىش.
- ئۇدا تۆۋەن قىزىتما ئۆرلەش، بولۇپمۇ چۈشتىن كېيىن ياكى كۆپ تەرلەش (كېچىدە تەرلەش).
- بەلغەمدە قان بولۇش ياكى ئېغىزدىن قان كېلىش.
- تېز سۈرئەتتە ئورۇقلاش ۋە ئىشتىھاسىزلىق.
- كۆكرەك ئاغرىش ۋە نەپەس قىسىلىش.
- پۈتۈن بەدەن ماغدۇرسىزلىنىش ۋە تېز چارچاش.
ئەگەر سىز ياكى ئائىلە ئەزالىرىڭىزدا يۇقىرىقى ئالامەتلەرنىڭ بىرى ياكى بىر نەچچىسى كۆرۈلسە، جىددىيلەشمەي، دەرھال مەخسۇس تەكشۈرتۈش ئېلىپ بېرىش كېرەك. دەسلەپكى باسقۇچتا بايقالغان تۇبېركۇليۇزنى پۈتۈنلەي ساقايتىش مۇمكىنچىلىكى ئىنتايىن يۇقىرى.
تارقىلىش يوللىرى ۋە جەمئىيەتتىكى خەتەرلىك ئامىللار
بۇ يۇقۇملۇق كېسەللىك ئاساسلىقى ھاۋا ئارقىلىق تارقىلىدۇ. بىمار يۆتەلگەندە، چۈشكۈرگەندە ياكى يۇقىرى ئاۋازدا سۆزلىگەندە، تەركىبىدە باكتېرىيە بولغان كىچىك تامچىلار ھاۋاغا تارقىلىپ، ساغلام كىشىلەر نەپەس ئالغاندا ئۆپكىگە كىرىدۇ. شۇڭا، بىمار بىلەن يېقىن ئالاقە قىلىش ئەڭ چوڭ يۇقۇملىنىش مەنبەسىدۇر.
تارقىلىش جەريانىدىكى بىر قىسىم خاتا ئادەتلەر ۋە ئىجتىمائىي ئامىللارمۇ كېسەللىكنىڭ كېڭىيىشىگە تۈرتكە بولىدۇ:
- خالىغانچە تۈكۈرۈش ئادىتى: قۇرۇپ كەتكەن بەلغەمدىكى باكتېرىيەلەر چاڭ-توزان بىلەن بىللە ھاۋاغا كۆتۈرۈلۈپ يۇقۇم پەيدا قىلىدۇ.
- ناچار تۇرمۇش ئادەتلىرى: ئائىلىدە بىر لۆڭگىنى ئىشلىتىش، قاچا-قۇچىلارنى ئايرىماسلىق.
- ساغلاملىق بىلىملىرىنىڭ كەمچىل بولۇشى: بالىلارغا ئېغىزىدا يېمەكلىك چايناپ بېرىش (بۇ ئارقىلىق تۈكۈرۈك ئارقىلىق مىكروب يۇقىدۇ).
- ھاۋا ئالماشتۇرۇشى ناچار بولغان، ئادەم زىچ ئورۇنلاردا ئۇزۇن ۋاقىت تۇرۇش.
ئائىلىدە بىمارنى پەرۋىش قىلىش ۋە قوغدىنىش تەدبىرلىرى
ئائىلىدە بىرەرسىنىڭ تۇبېركۇليۇز ئىكەنلىكى ئېنىقلانسا، بۇ ھەممە ئادەمنىڭ يۇقۇملانغانلىقىدىن دېرەك بەرمەيدۇ. ئەمما ئىنتايىن ئەستايىدىل بولۇش كېرەك. بىمار دورا ئىچىشكە باشلاپ 2-3 ھەپتىدىن كېيىن، ئۇنىڭ يۇقۇشچانلىقى زور دەرىجىدە تۆۋەنلەيدۇ. شۇنداقتىمۇ تۆۋەندىكى تەدبىرلىرىنى قاتتىق قوللىنىش تەۋسىيە قىلىنىدۇ:
بىرىنچىدىن، بىمارنىڭ ياشاش مۇھىتىنى ئەلالاشتۇرۇش زۆرۈر. بىمار تۇرىدىغان ئۆي چوقۇم ئايرىم بولۇشى، ئەگەر شارائىت يار بەرمىسە كارىۋاتنى ئايرىش كېرەك. ئۆينىڭ دېرىزىسىنى دائىم ئېچىپ، ھاۋانىڭ ساپلىقىغا كاپالەتلىك قىلىش باكتېرىيە زىچلىقىنى تۆۋەنلىتىدۇ.
ئىككىنچىدىن، بىمارنىڭ شەخسىي بۇيۇملىرىنى ئايرىم تۇتۇش لازىم. بىمار ئىشلەتكەن قاچا-قۇچا، كىيىم-كېچەك ۋە يوتقان-كۆرپىلەرنى دائىم قاينىتىش ياكى ئاپتاپقا سېلىپ مىكروب ئۆلتۈرۈش كېرەك.
ئۈچىنچىدىن، بىمارنىڭ يۆتەلگەن ۋە چۈشكۈرگەن ۋاقىتتىكى ھەرىكىتىگە دىققەت قىلىش تەلەپ قىلىنىدۇ. بىمار چوقۇم ماسكا تاقىشى، يۆتەلگەندە قەغەز ياكى قول ياغلىق بىلەن ئېغىز-بۇرنىنى توسۇشى كېرەك. ئەڭ مۇھىم نۇقتا بولسا، داۋالاش جەريانىدىكى دورىلارنى ۋاقتىدا، مىقدارىدا ۋە تولۇق دەۋر بويىچە ئىچىشكە كاپالەتلىك قىلىشتۇر. دورىنى ئۆز بېشىمچىلىق بىلەن توختىتىپ قويۇش، باكتېرىيەنىڭ دورىغا قارىتا قارشىلىق كۈچىنى ئاشۇرۇپ، داۋالاشنى قىيىنلاشتۇرۇۋېتىدۇ.
ساغلاملىق مەسلىھەتى
ئۆپكە تۇبېركۇليۇزى قورقۇنچلۇق كېسەل ئەمەس، بەلكى سەل قاراش قورقۇنچلۇقتۇر. جەمئىيەتتىكى ھەر بىر شەخس ئاممىۋى تازىلىققا ئەھمىيەت بەرسە، كېسەللىك بايقالغان ھامان مۇنتىزىم دوختۇرخانىغا بېرىپ داۋالاش ئېلىپ بارسا، بۇ يۇقۇملۇق كېسەللىكنى ئۈنۈملۈك كونترول قىلغىلى بولىدۇ. يېمەك-ئىچمەككە دىققەت قىلىش، بەدەن چېنىقتۇرۇش ئارقىلىق ئۆزىڭىزنىڭ ئىممۇنىتېت كۈچىنى ئاشۇرۇشمۇ ئەڭ ياخشى قوغدىنىش ئۇسۇلىدۇر.
