شىكەر كېسىلى بىمارلىرى نېمە ئۈچۈن ھەر كۈنى ئۇخلاشتىن بۇرۇن پۇتنى تەكشۈرۈشى كېرەك؟

شىكەر كېسىلى (Diabetes) ئۇزۇن مەزگىللىك ۋە سىستېمىلىق بىر خىل كېسەللىك بولۇپ، ئۇ پەقەت قان قەنتىنىڭ ئۆرلەپ كېتىشى بىلەنلا چەكلەنمەستىن، بەلكى بەدەندىكى ئەزا ۋە ئەزالارنىڭ خىزمىتىگە، بولۇپمۇ نېرۋا ۋە قان تومۇر سىستېمىسىغا ئېغىر تەسىرلەرنى كۆرسىتىدۇ. شىكەر كېسىلى بار بىمارلار ئۈچۈن پۇت پەرۋىشى ھاياتىي ئەھمىيەتكە ئىگە. نۇرغۇن مۇتەخەسسىسلەر بىمارلارنىڭ ھەر كۈنى ئۇخلاشتىن بۇرۇن پۇتنىڭ ئاستىنى ئەستايىدىل تەكشۈرۈشىنى تەۋسىيە قىلىدۇ. بۇ ئادەت قارىماققا ئاددىيدەك كۆرۈنسىمۇ، ئەمما ئۇ كەلگۈسىدىكى ئېغىر ئەگەشمە كېسەللىكلەرنىڭ ئالدىنى ئېلىشتىكى ئەڭ ئۈنۈملۈك قەدەم ھېسابلىنىدۇ.

نېمە ئۈچۈن پۇتنى تەكشۈرۈش شۇنچە مۇھىم؟

شىكەر كېسىلىگە گىرىپتار بولغانلاردا ئۇزۇن مۇددەت يۇقىرى قان قەنتى نېرۋا تالالىرىنى زەخىملەندۈرىدۇ، بۇ تېببىي تىلدا «دىئابىت خاراكتېرلىك نېرۋا كېسەللىكى» دەپ ئاتىلىدۇ. بۇ ئەھۋال يۈز بەرگەندە، بىمارنىڭ پۇت قىسمىدىكى سېزىم ئاجىزلايدۇ ياكى پۈتۈنلەي يوقايدۇ. نەتىجىدە، پۇتقا سانجىلغان مىخ، كىچىك تاش ياكى ئاياغ ئىچىدىكى قاتتىق نەرسىلەر كەلتۈرۈپ چىقارغان جاراھەتلەرنى بىمار سەزمەي قالىدۇ. ئۇخلاشتىن بۇرۇن تەكشۈرۈش ئارقىلىق، كۈندۈزى سېزىلمىگەن كىچىك جروح ياكى قاپارتما (blister) لارنى ۋاقتىدا بايقاپ، ئۇلارنىڭ يۇقۇملىنىپ كېتىشىنىڭ ئالدىنى ئالغىلى بولىدۇ.

يەنە بىر تەرەپتىن، شىكەر كېسىلى پۇتتىكى قان ئايلىنىشنى ئاستىلىتىۋېتىدۇ. قان ئايلىنىش ياخشى بولمىغاندا، پۇتتىكى كىچىك بىر جاراھەتنىڭ ساقىيىشى ئىنتايىن تەس بولىدۇ. ئەگەر بۇ كىچىك جاراھەتلەر تەكشۈرۈلمەي قالسا، ئۇ تېزلا چوڭىيىپ، «دىئابىت پۇتى» دەپ ئاتىلىدىغان ئېغىر جاراھەتكە ئايلىنىپ كېتىشى، ھەتتا كېسىپ تاشلاش (amputation) خەۋپىنى تۇغدۇرۇشى مۇمكىن. شۇڭا، ئۇخلاشتىن بۇرۇنقى بىر نەچچە مىنۇتلۇق تەكشۈرۈش بىمارنىڭ پۇتىنى ساقلاپ قېلىشتىكى مۇھىم توساقدۇر.

ئۇخلاشتىن بۇرۇن نېمىلەرنى تەكشۈرۈش كېرەك؟

بىمارلار پۇت ئاستىنى تەكشۈرگەندە تۆۋەندىكى نۇقتىلارغا ئالاھىدە دىققەت قىلىشى كېرەك:

• تېرىنىڭ رەڭگى: پۇتنىڭ مەلۇم بىر قىسمىدا قىزىرىش، كۆكىرىش ياكى رەڭگى تاتىرىپ كېتىش بار-يوقلۇقى.
• قاپارتما ۋە يارا: پۇت ئاستى ياكى بارماق ئارىلىرىدا سۇتولغان قاپارتما، كىچىك يارا ياكى تېرىنىڭ سويۇلۇپ كېتىشى.
• ئىششىق: پۇتنىڭ مەلۇم بىر قىسمىدا ياكى پۇت بوغۇمىدا بىنورمال ئىششىق بار-يوقلۇقى.
• تېمپېراتۇرا: پۇتنىڭ بىر قىسمى باشقا جايلىرىغا قارىغاندا بىنورمال ئىسسىق بولسا، بۇ يۇقۇملىنىشنىڭ بەلگۈسى بولۇشى مۇمكىن.
• تىرناق ئەھۋالى: تىرناقنىڭ گۆشكە كىرىپ كېتىشى ياكى زەمبۇرۇغ بىلەن يۇقۇملىنىش ئالامەتلىرى.

پۇت تەكشۈرۈشنىڭ ئەڭ يېڭى ئىلمىي ئاساسلىرى

تېببىي تەتقىقاتلار شىكەر كېسىلى پۇت كېسەللىكلىرىنىڭ ئالدىنى ئېلىشتا كۈندىلىك تەكشۈرۈشنىڭ رولىنى داۋاملىق مۇئەييەنلەشتۈرمەكتە. 2024-يىللىق «دىئابىت ۋە ئۇنىڭ ئەگەشمە كېسەللىكلىرى ژۇرنىلى» (Journal of Diabetes and Its Complications) دا ئېلان قىلىنغان ئەڭ يېڭى تەتقىقات نەتىجىسىدە كۆرسىتىلىشىچە، كۈندىلىك پۇت تەكشۈرۈش ۋە تېمپېراتۇرا نازارەت قىلىش ئادىتى پۇت يارىسىنىڭ قايتا قوزغىلىش نىسبىتىنى %50 تىن كۆپرەك تۆۋەنلىتىدىكەن. بۇ تەتقىقات بىمارلارنىڭ ئۆز-ئۆزىنى تەكشۈرۈشىنىڭ داۋالاش جەريانىدىكى ئەڭ مۇھىم قورال ئىكەنلىكىنى يەنە بىر بار ئىسپاتلىدى.

بىمارلار پۇت ئاستىنى كۆرۈشتە قىينالسا، كىچىك ئەينەك ئىشلىتىش ياكى ئائىلە ئەزالىرىنىڭ ياردىمىنى سوراش تەۋسىيە قىلىنىدۇ. پۇتنى پاكىز يۇيۇپ، قۇرۇتقاندىن كېيىن، بولۇپمۇ بارماق ئارىلىرىنى قۇرۇق تۇتۇش يۇقۇملىنىشنىڭ ئالدىنى ئالىدۇ. ئەمما پۇت تېرىسى بەك قۇرۇپ كەتسە، پاشنىغا سىلىقلاش مېيى سۈرتۈش، بىراق بارماق ئارىلىرىغا سۈرتمەسلىك كېرەك (چۈنكى نەم جايدا باكتېرىيە تېز كۆپىيىدۇ).

شىكەر كېسىلى بىمارلىرى ئۈچۈن پۇتنى تەكشۈرۈش بىر قېتىملىق پۇرسەت ئەمەس، بەلكى بىر خىل ھاياتلىق مەسئۇلىيىتىدۇر. كۈندىلىك تەكشۈرۈش ئارقىلىق كىچىك مەسىلىلەرنى ۋاقتىدا بايقاش، كەلگۈسىدىكى چوڭ ئوپېراتسىيە ۋە مېيىپلىك خەۋپىدىن ساقلىنىشنىڭ ئەڭ ئەرزان ۋە ئەڭ ئۈنۈملۈك يولىدۇر. ساغلاملىق بىزنىڭ ئۆز قولىمىزدا، شۇڭا بۈگۈن كېچىدىن باشلاپ پۇتىڭىزغا كۆڭۈل بۆلۈشنى ئۇنتۇپ قالماڭ.