نۇرغۇن كىشىلەر كۈندىلىك تۇرمۇشىدا دائىم قورساق كۆپۈش ۋە قەۋزىيەت مەسىلىسىگە يولۇقۇپ تۇرىدۇ. كۆپىنچە كىشىلەر بۇنداق ئەھۋالدا پەقەت ھەسەل سۈيى ئىچىش ياكى يېنىك دەرىجىدىكى سۈرگى دورىلىرىنى ئىشلىتىش بىلەنلا كۇپايىلىنىدۇ. ئەمما، ئاستا خاراكتېرلىك ھەزىم قىلىش توسالغۇلىرىنى ھەل قىلىش ئۈچۈن تېخىمۇ سىستېمىلىق ۋە ئىلمىي ئۇسۇللار تەلەپ قىلىنىدۇ. قەۋزىيەت پەقەت تەرەت چىقماسلىقلا ئەمەس، بەلكى پۈتۈن بەدەننىڭ مېتابولىزمى ۋە ئۈچەي يولى ساغلاملىقىنىڭ سىگنالىدۇر.
قەۋزىيەت ۋە قورساق كۆپۈشنىڭ ئۆزئارا باغلىنىشى
ئۈچەي يولىدا تەرەتنىڭ ئۇزۇن مۇددەت تۇرۇپ قېلىشى باكتېرىيەلەرنىڭ ئېچىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ، بۇ جەرياندا كۆپ مىقداردا گاز ھاسىل بولۇپ قورساق كۆپۈشنى پەيدا قىلىدۇ. كىشىلەر دائىم بۇ گازنى يوقىتىشقا ئۇرۇنىدۇ، ئەمما ئەسلى سەۋەب بولغان تەرەتنىڭ توختاپ قېلىشىنى ھەل قىلمايدۇ. ساغلام بىر ھەزىم قىلىش سىستېمىسى ئۈچۈن ئۈچەي ھەرىكىتىنىڭ رېتىملىق بولۇشى ئىنتايىن مۇھىم. ئەگەر ئۈچەينىڭ قىسقىرىش ھەرىكىتى ئاستىلاپ كەتسە، سۇ بەدەن تەرىپىدىن زىيادە سۈمۈرۈلۈپ كېتىپ، تەرەت قۇرۇپ كېتىدۇ.
بۇ مەسىلىنى ھەل قىلىشتا پەقەت سۇيۇقلۇق ئىچىشلا يەتمەيدۇ. بىز يېمەك-ئىچمەك قۇرۇلمىسىنى ئۆزگەرتىش، جىسمانىي ھەرىكەتنى كۆپەيتىش ۋە ئۈچەي ئۆسۈملۈك توپىنى تەڭشەش ئارقىلىقلا بۇ قىيىن ئەھۋالدىن قۇتۇلالايمىز. بولۇپمۇ يېمەكلىك تەركىبىدىكى تالالىق ماددىلارنىڭ رولىنى سەل چاغلاشقا بولمايدۇ.
ھەزىم قىلىشنى ياخشىلايدىغان ئۈنۈملۈك يېمەك-ئىچمەك ئادەتلىرى
قەۋزىيەتنى يوقىتىش ئۈچۈن يېمەكلىك تاللاشتا ئىنتايىن ئەھمىيەتلىك بولۇش كېرەك. تالا ئىككى تۈرلۈك بولىدۇ: ئېرىشچان تالا ۋە ئېرىمەيدىغان تالا. ھەر ئىككىسى ئۈچەي ساغلاملىقى ئۈچۈن كەم بولسا بولمايدۇ. ئېرىمەيدىغان تالالار تەرەتنىڭ ھەجمىنى ئاشۇرۇپ، ئۇنىڭ ئۈچەيدە تېز مېڭىشىغا ياردەم بەرسە، ئېرىشچان تالالار سۇنى سۈمۈرۈپ تەرەتنى يۇمشىتىدۇ.
- كۈندىلىك يېمەكلىككە كۆپ مىقداردا كۆكتات ۋە مېۋە-چىۋە (بولۇپمۇ شاپتۇل، ئۆرۈك، كۆك پۇرچاق) قوشۇش.
- ئاق ئۇن ۋە ئاق گۈرۈچنىڭ ئورنىغا يىرىك دانلىق زىرائەتلەرنى، يەنى قارا بۇغداي، قوناق ۋە سۇلۇنى ئىستېمال قىلىش.
- قېتىق ۋە باشقا ئېچىتىلغان يېمەكلىكلەرنى دائىم ئىستېمال قىلىپ، ئۈچەيدىكى پايدىلىق باكتېرىيەلەرنى كۆپەيتىش.
- كۈندىلىك سۇ مىقدارىنى كەم دېگەندە 2 لىتىردىن ئاشۇرۇش؛ چۈنكى تالا سۇسىز ئۈنۈم بەرمەيدۇ، ئەكسىچە قەۋزىيەتنى ئېغىرلاشتۇرۇۋېتىشى مۇمكىن.
تۇرمۇش ئادىتىنى ئۆزگەرتىش ۋە بەدەن چېنىقتۇرۇش
ھەرىكەتسىز تۇرمۇش ئادىتى ئۈچەي ھەرىكىتىنى ئاستىلىتىدىغان ئەڭ چوڭ ئامىللارنىڭ بىرى. جىسمانىي ھەرىكەت قىلغاندا، قورساق مۇسكۇللىرى ۋە ئىچكى ئەزالار مەلۇم دەرىجىدە ئۇۋۇلىنىدۇ، بۇ ئۈچەينىڭ لىچىلدىشىنى تېزلىتىدۇ. بۇنىڭدىن باشقا، تەرەت قىلىش ۋاقتىنى مۇقىملاشتۇرۇش بەدەننىڭ بىئولوگىيىلىك سائىتىنى تەڭشەيدۇ.
- ھەر كۈنى ئەتىگەندە ئورنىدىن تۇرغاندىن كېيىن بىر ئىستاكان ئىللىق سۇ ئىچىپ، ئۈچەينى ئويغىتىش.
- كۈنىگە كەم دېگەندە 30 مىنۇت تېز مېڭىش ياكى يېنىك يوگا مەشىقى قىلىش.
- تەرەت قىستىغاندا قەتئىي ساقلىماسلىق؛ تەرەتنى تۇتۇش ئۈچەينىڭ سەزگۈرلۈكىنى تۆۋەنلىتىپ، قەۋزىيەتنى سوزۇلما خاراكتېرگە ئايلاندۇرۇپ قويىدۇ.
- ھاجەتخانىدا ئولتۇرغاندا پۇتنىڭ ئاستىغا كىچىك بىر ئورۇندۇق قويۇپ، تۈز ئۈچەي بىلەن مەقئەتنىڭ بۇلۇڭىنى توغرىلاش (بۇ تەرەت چىقىرىشنى ئاسانلاشتۇرىدۇ).
قاچان دوختۇرغا كۆرۈنۈش كېرەك؟
ئەگەر قەۋزىيەت ۋە قورساق كۆپۈش ئالامەتلىرى يېمەك-ئىچمەك تەڭشەش ئارقىلىق ئىككى ھەپتىدىن ئارتۇق ياخشىلانمىسا، بولۇپمۇ تەرەتتە قان كۆرۈلۈش، تۇيۇقسىز سەۋەبسىز ئورۇقلاش، قاتتىق قورساق ئاغرىقى، قىزىش ياكى قۇسۇش قاتارلىق خەتەرلىك سىگناللار كۆرۈلسە، كېچىكتۈرمەي دوختۇرغا كۆرۈنۈش كېرەك. بۇ خىل ھەزىم قىلىش سىستېمىسى مەسىلىلىرى ئۈچۈن دوختۇرخانىلارنىڭ ئاشقازان-ئۈچەي كېسەللىكلىرى بۆلۈمى (Gastroenterology) گە بېرىپ دىياگنوز قويغۇزۇش ئەڭ توغرا تاللاش ھېسابلىنىدۇ.
دوختۇر كېسەللىك ئەھۋالىغا ئاساسەن بىر يۈرۈش ئىلمىي تەكشۈرۈشلەرنى تەۋسىيە قىلىدۇ. ئادەتتە، ئۈچەيدىكى ياللۇغ، قان ئازلىق ياكى قالقانسىمان بەز ئىقتىدارىنى (قەۋزىيەت بىلەن مۇناسىۋەتلىك) ئېنىقلاش ئۈچۈن قون تەكشۈرۈش ۋە تەرەت تەكشۈرۈش ئېلىپ بېرىلىدۇ؛ ئەگەر ئۈچەيدە توسالغۇ ياكى ئورۇن ئىگىلىگەن ئۆسمە بار دەپ گۇمان قىلىنسا، قورساق بوشلۇقى ئۇلترا ئاۋاز دولقۇنى (B-ultrasound) ياكى CT تەكشۈرۈشى ئېلىپ بېرىلىدۇ. 45 ياشتىن ئاشقانلار ياكى ئائىلىسىدە ئۈچەي راكى تارىخى بارلار ئۈچۈن ئۈچەي يولىنىڭ ئىچكى ئەھۋالىنى بىۋاسىتە كۆزىتىدىغان ئۈچەي ئەينىكى (Colonoscopy) تەكشۈرۈشى ئەڭ ئىشەنچلىك ئۇسۇل ھېسابلىنىدۇ.
يىغىپ ئېيتقاندا، قەۋزىيەت ۋە قورساق كۆپۈش پەقەت بىرلا خىل ئۇسۇل بىلەن ھەل بولىدىغان مەسىلە ئەمەس. ئۇ ئوزۇقلىنىش، ھەرىكەت ۋە روھىي ھالەتنىڭ بىرلىكتە تەڭشىلىشىنى تەلەپ قىلىدۇ. ئەگەر سىز يۇقىرىقى ئۇسۇللارنى بىر ئاي سىناپ بېقىپمۇ ئۈنۈمىنى كۆرمىسىڭىز ياكى تەرەتتە قان بولۇش، تۇيۇقسىز ئورۇقلاپ كېتىش قاتارلىق ئالامەتلەر كۆرۈلسە، چوقۇم دوختۇرغا كۆرۈنۈپ، تېخىمۇ چوڭقۇر تەكشۈرتۈشىڭىز كېرەك.
