تاماكا چېكىش زامانىۋى جەمئىيەتتىكى ئەرلەر ساغلاملىقىغا تەھدىت ئېلىپ كېلىدىغان ئەڭ چوڭ ئامىللارنىڭ بىرى بولۇپ، ئۇ پەقەت ئۆپكە ۋە يۈرەككىلا ئەمەس، بەلكى جىنسىي ئىقتىدارغىمۇ ئېغىر دەرىجىدە تەسىر كۆرسىتىدۇ. بۇ ماقالىدە تاماكىنىڭ قان تومۇرلارنى زەخىملەندۈرۈش ئارقىلىق قانداق قىلىپ جىنسىي ئاجىزلىقنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغانلىقى توغرىسىدا تەپسىلىي توختىلىمىز.
قان تومۇرلارنىڭ زەخىملىنىشى ۋە جىنسىي ئىقتىدار
ئەرلەردە جىنسىي قوزغىلىش جەريانى مۇرەككەپ فىزىئولوگىيەلىك جەريان بولۇپ، بۇنىڭدا ئەڭ مۇھىم رول ئوينايدىغان ئامىل ئەرلىك ئەزاسىغا بارىدىغان سىلىق ھەم يېتەرلىك قان ئايلىنىش سىستېمىسىدۇر. تاماكا تەركىبىدىكى نىكوتىن ۋە باشقا زەھەرلىك خىمىيەلىك ماددىلار قان تومۇرلارنىڭ ئىچكى دىۋارىنى (ئېندوتېلىيە قەۋىتىنى) بىۋاسىتە زەخىملەندۈرىدۇ. بۇ زەخىملىنىش ئازوت ئوكسىدنىڭ ئىشلەپچىقىرىلىشىنى ئازايتىۋېتىدۇ. ئازوت ئوكسىد قان تومۇرلارنى كېڭەيتىش ۋە قاننىڭ ئوڭۇشلۇق مېڭىشىغا كاپالەتلىك قىلىشتا ئاچقۇچلۇق رول ئوينايدۇ. ئەگەر بۇ خىمىيەلىك جەريان بۇزۇلسا، جىنسىي ئەزاغا كىرىدىغان قان مىقدارى ئازىيىپ، يېتەرلىك دەرىجىدە قاتتىقلىق ھاسىل قىلىش قىيىنغا توختايدۇ.
تاماكا يەنە قان تومۇرلارنىڭ تارىيىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىپ، ئاستا خاراكتېرلىك ئارتېرىيە قېتىشىشنى تېزلىتىدۇ. بۇ ئەھۋال پەقەت يۈرەك قان تومۇرلىرىدىلا ئەمەس، بەلكى بەدەندىكى بارلىق كىچىك قان تومۇرلاردا، جۈملىدىن جىنسىي ئەزادىكى نازۇك قان تومۇرلاردا كۆرۈلىدۇ. شۇڭلاشقا، تاماكا چېكىش كۆپىنچە ئەھۋالدا جىنسىي ئاجىزلىق كېسىلىنىڭ ئەڭ ئاساسلىق قوزغاتقۇچىسى بولۇپ قالىدۇ.
تاماكا تەركىبىدىكى زەھەرلىك ماددىلارنىڭ تەسىرى
تاماكا ئىس-تۈتۈكىدە نەچچە مىڭ خىل زىيانلىق ماددا بار بولۇپ، ئۇلارنىڭ بەدەندىكى فىزىئولوگىيەلىك تەسىرى تۆۋەندىكىچە:
- نىكوتىن: قان تومۇرلارنى دەرھال تارايتىدۇ ۋە قان بېسىمىنى ئاشۇرۇۋېتىدۇ.
- كاربون ئوكسىد: قاندىكى ئوكسىگېن مىقدارىنى تۆۋەنلىتىپ، توقۇلمىلارنىڭ ئوزۇقلىنىشىنى قىيىنلاشتۇرىدۇ.
- ئەركىن رادىكاللار: ھۈجەيرىلەرنى ئوكسىدلىنىش سېزىمچانلىقىغا ئۇچرىتىپ، نېرۋا سىستېمىسىنى زەخىملەندۈرىدۇ.
يۇقىرىقى ئامىللار بىرلىشىپ كەلگەندە، ئەرلەرنىڭ جىنسىي ساغلاملىقىغا كۆرسىتىدىغان زەربىسى ئىنتايىن زور بولىدۇ. ئۇزۇن مۇددەت تاماكا چەككۈچىلەردە ئۇرۇقداننىڭ ئىقتىدارىمۇ تۆۋەنلەپ، سپېرما سۈپىتىنىڭ ناچارلىشىشى ۋە سانىنىڭ ئازىيىشى كۆرۈلىدۇ.
يېڭى تىببىي تەتقىقات نەتىجىلىرى
2023-يىلى ئېلان قىلىنغان «جىنسىي تىبابەت ژۇرنىلى» (Journal of Sexual Medicine) دىكى بىر تۈرۈلۈك تەتقىقاتتا كۆرسىتىلىشىچە، كۈندە بىر بولاق تاماكا چېكىدىغان ئەرلەردە جىنسىي ئاجىزلىق كۆرۈلۈش نىسبىتى تاماكا چەكمەيدىغانلارغا قارىغاندا %40 يۇقىرى بولىدىكەن. بۇ تەتقىقات يەنە تاماكىنىڭ قان تومۇر دىۋارلىرىدىكى ئېندوتېلىيە ھۈجەيرىلىرىنى بىۋاسىتە زەخىملەندۈرۈپ، قان تومۇرلارنىڭ كېڭىيىش ئىقتىدارىنى تۆۋەنلىتىۋېتىدىغانلىقىنى ئىسپاتلىغان.
روھىي تەسىر ۋە ھورمون تەڭپۇڭسىزلىقى
تاماكا پەقەت فىزىئولوگىيەلىك جەھەتتىنلا ئەمەس، بەلكى روھىي جەھەتتىنمۇ پاسسىپ تەسىر كۆرسىتىدۇ. نىكوتىنغا بولغان خۇمارلىق كىشىنى جىددىيلەشتۈرىدۇ، بۇ جىددىيلىك ئۆز نۆۋىتىدە بەدەندىكى بېسىم ھورمونى بولغان كورتىزولنىڭ ئۆرلەپ كېتىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. كورتىزولنىڭ يۇقىرى بولۇشى ئەرلىك ھورمونى (تېستوستېرون) نىڭ سەۋىيەسىنى تۆۋەنلىتىۋېتىدۇ.
تېستوستېرون ئەرلەرنىڭ جىنسىي ھەۋىسى ۋە كۈچىنى ساقلايدىغان ئەڭ مۇھىم ھورمون بولغاچقا، ئۇنىڭ ئازىيىشى كىشىنىڭ ئۆزىگە بولغان ئىشەنچىنى يوقىتىشىغا ۋە جىنسىي تۇرمۇشتىن سوۋۇپ كېتىشىگە سەۋەب بولىدۇ. بۇ خىل زەنجىرسىمان تەسىرلەر ئاخىرىدا ئومۇمىي سالامەتلىك ئەھۋالىنىڭ چېكىنىشىگە ئېلىپ كېلىدۇ.
تاماكا تاشلاشنىڭ پايدىسى ۋە ئەسلىگە كېلىش
خۇشخەۋەر شۇكى، تاماكا تاشلانغاندىن كېيىن بەدەن ئۆزىنى ئەسلىگە كەلتۈرۈشكە باشلايدۇ. تاماكا تاشلاپ قىسقا ۋاقىت ئىچىدە قان ئايلىنىش ياخشىلىنىپ، جىنسىي ئىقتىدار قايتىدىن ئەسلىگە كېلىشكە يۈزلىنىدۇ. تاماكا تاشلاشنىڭ جىنسىي ساغلاملىققا بولغان پايدىسى تۆۋەندىكىچە:
- قان بېسىمى نورماللىشىدۇ ۋە قان تومۇرلارنىڭ ئېلاستىكىلىقى ئاشىدۇ.
- قاندىكى ئوكسىگېن مىقدارى كۆپىيىپ، بەدەننىڭ چىدامچانلىقى كۈچىيىدۇ.
- ئەرلىك ھورمونىنىڭ سەۋىيەسى تەدرىجىي ئەسلىگە كېلىدۇ.
- سپېرمىنىڭ ھەرىكەتچانلىقى ۋە ساغلاملىقى يۇقىرى كۆتۈرۈلىدۇ.
تاماكا چېكىش بىلەن جىنسىي ئاجىزلىق ئوتتۇرىسىدا ئىنتايىن زىچ ۋە بىۋاسىتە مۇناسىۋەت بار. تاماكىنى قانچە بالدۇر تاشلىسا، جىنسىي ۋە ئومۇمىي ساغلاملىقنى ساقلاپ قېلىش شۇنچە ئاسان بولىدۇ. ساغلام تۇرمۇش ئۇسۇلىنى تاللاش — ئەرلىك غۇرۇرى ۋە بەختلىك ئائىلە تۇرمۇشىنىڭ كاپالىتىدۇر.
