يۈرەك دالانچە ئايرىش پەردىسى كەمتۈكلۈكى (ASD)

يۈرەك دالانچە ئايرىش پەردىسى كەمتۈكلۈكى (ASD) تۇغما يۈرەك كېسەللىكلىرى ئىچىدە كۆپ ئۇچرايدىغان بىر تۈر بولۇپ، ئۇ يۈرەكنىڭ يۇقىرىقى ئىككى بوشلۇقى (دالانچە) ئوتتۇرىسىدىكى تامدا تۆشۈك بولۇشىنى كۆرسىتىدۇ. بۇ كېسەللىك كۆپىنچە ئەھۋالدا بالىلىق دەۋرىدە ئېنىق ئالامەت بەرمەسلىكى مۇمكىن، شۇڭا ئۇنى بالدۇر بايقىمىغاندا، قۇرامىغا يەتكەن مەزگىلدە يۈرەك ۋە ئۆپكىگە ئېغىر تەسىر كۆرسىتىشى مۇمكىن.

كېسەللىك نامىنىڭ كۆپ تىللىق ئاتىلىشى:

• ئۇيغۇرچە: يۈرەك دالانچە ئايرىش پەردىسى كەمتۈكلۈكى
• ئىنگىلىزچە: Atrial Septal Defect (ASD)
• قىسقارتىلىشى: ASD
• تۈركچە: Atrial Septal Defekt (ASD)
• ياپونچە: 心房中隔欠損症 (Shinbō Chūkaku Kesson Shō)
• خەنزۇچە: 房间隔缺损 (Fáng jiàngé quēsǔn)

1. ASD نىڭ كېسەللىك فىزىئولوگىيىسى ۋە قان ئايلىنىشقا تەسىرى

يۈرەك دالانچە ئايرىش پەردىسى كەمتۈكلۈكى يۈرەكنىڭ سول دالانچىسى بىلەن ئوڭ دالانچىسىنى ئايرىپ تۇرىدىغان پەردىنىڭ تولۇق يېتىلمەسلىكىدىن كېلىپ چىقىدۇ. نورمال يۈرەكتە سول دالانچىدىكى بېسىم يۇقىرى بولىدۇ، ئەگەر بۇ يەردە تۆشۈك بولسا، ئوكسىگېنغا باي پاكىز قان ئوڭ دالانچىغا ئۆتۈپ كېتىدۇ.

• بىنورمال قان ئايلىنىش: سول دالانچىدىكى قاننىڭ بىر قىسمى تۆشۈك ئارقىلىق ئوڭ دالانچىغا ئۆتىدۇ ۋە قايتىدىن ئۆپكىگە بارىدۇ.
• ئوڭ يۈرەكنىڭ چوڭىيىشى: ئوڭ دالانچە ۋە ئوڭ قېرىنچە نورمالدىن ئارتۇق قاننى قوبۇل قىلغانلىقى ئۈچۈن، ۋاقىتنىڭ ئۆتۈشى بىلەن كېڭىيىپ ۋە زەئىپلىشىپ كېتىدۇ.
• ئۆپكە يۈكى: ئۆپكە ئارتېرىيەسىگە بارىدىغان قان مىقدارىنىڭ كۆپىيىشى ئۆپكە قان تومۇرلىرىنىڭ بېسىمىنى ئاشۇرۇۋېتىدۇ.

2. ASD نىڭ كلىنىكىلىق تۈرلىرى

تۆشۈكنىڭ دالانچە ئايرىش پەردىسىنىڭ قايسى ئورنىدا بولۇشىغا قاراپ، كېسەللىك تۆت ئاساسىي تۈرگە بۆلىنىدۇ. بۇ تۈرلەرنى ئېنىقلاش داۋالاش ئۇسۇلىنى (ئوپېراتسىيە ياكى كاتېتېر) تاللاشتا ئىنتايىن مۇھىم ئەھمىيەتكە ئىگە.

• ئىككىنجى تۆشۈك تۈرى (Ostium Secundum): ئەڭ كۆپ ئۇچرايدىغان تۈرى (%75) بولۇپ، پەردىنىڭ دەل ئوتتۇرىسىدا بولىدۇ. كاتېتېر (تۈگمە ئورنىتىش) ئارقىلىق داۋالاشقا ئەڭ ئۇيغۇن تۈر ھېسابلىنىدۇ.
• بىرىنجى تۆشۈك تۈرى (Ostium Primum): پەردىنىڭ تۆۋەنكى قىسمىدا، يۈرەك كلاپانلىرىغا يېقىن جايدا بولىدۇ؛ كۆپىنچە كلاپان نۇقسانلىرى بىلەن بىرگە كېلىدۇ.
• ۋىنا كاۋىكى تۈرى (Sinus Venosus): پەردىنىڭ يۇقىرىقى ياكى تۆۋەنكى قىسمىدا، چوڭ تومۇرلار يۈرەككە تۇتاشقان جايدا بولىدۇ.
• تاجىسىمان كاۋاك تۈرى (Coronary Sinus): ئىنتايىن ئاز ئۇچرايدىغان تۈر بولۇپ، يۈرەكنىڭ ئۆز قان تومۇرلىرى تۇتاشقان جايدا بولىدۇ.

3. كېسەللىك ئالامەتلىرى ۋە كۆرۈلۈش يېشى

ASD بار نۇرغۇن بالىلاردا ھېچقانداق ئالامەت كۆرۈلمەيدۇ، شۇڭا كېسەللىك دائىم مەكتەپ يېشىدا ياكى قۇرامىغا يەتكەندە ئاندىن ئاندىن بايقىلىدۇ. ئەگەر تۆشۈك چوڭ بولسا، ئالامەتلەر بالدۇرراق ئوتتۇرىغا چىقىشقا باشلايدۇ. تۆۋەندىكى ئالامەتلەر كۆرۈلۈشى مۇمكىن:

• نەپەس سىقىلىش: جىسمانىي پائالىيەت قىلغاندا ياكى ئېغىر يۈك كۆتۈرگەندە نەپەس يېتىشمەسلىك.
• تېز چارچاش: كىچىك بالىلارنىڭ ئاسانلا چارچاپ قېلىشى ۋە ئويۇنلارغا قىزىقماسلىقى.
• يۈرەك سېلىش: يۈرەك رىتىمىنىڭ بىنورماللىشىشى (ئارىتمىيە) سەۋەبىدىن يۈرەكنىڭ تېز ۋە ۋەيا قالايمىقان سېلىشى.
• ئۆپكە ياللۇغى: دائىم زۇكام بولۇش ۋە ئۆپكە ياللۇغىغا ئاسان گىرىپتار بولۇش.
• ئۆسۈپ يېتىلىش: بوۋاقلاردا ئېغىرلىقى ئاشماسلىق ۋە يېتىلىشى ئاستا بولۇش.

4. كۆرۈلۈش نىسبىتى، ياشاش ئۆمرى ۋە كىملەردە كۆپ بولىدۇ؟

ASD تۇغما يۈرەك كېسەللىكلىرى ئىچىدە كۆپ ئۇچرايدىغان نۇقسان بولۇپ، ئۇنىڭ جىنس ۋە ياش جەھەتتىكى ئالاھىدىلىكلىرى بىر قەدەر روشەن بولىدۇ. زامانىۋى تېبابەتتە بالدۇر داۋالانغان بىمارلارنىڭ ياشاش ئۆمرى ساغلام كىشىلەر بىلەن ئوخشاش بولىدۇ.

• كۆرۈلۈش نىسبىتى: ھەر 1000 تىرىك تۇغۇلغان بوۋاقنىڭ ئىچىدە تەخمىنەن 1 دىن 2 گىچە بالىدا ASD بايقايدۇ.
• جىنس پەرقى: قىز بالىلاردا ئوغۇل بالىلارغا قارىغاندا 2 ھەسسە كۆپ كۆرۈلىدۇ.
• ياشاش ئۆمرى: ئەگەر كېسەللىك 20-30 ياشتىن بۇرۇن بايقىلىپ داۋالانسا، ئۆمۈر كۆرۈش ۋاقتىغا تەسىر قىلمايدۇ. ئەمما داۋالانمىغاندا 40-50 ياشلاردىن كېيىن يۈرەك زەئىپلىشىش خەۋپى ئاشىدۇ.

5. دىياگنوز قويۇش ۋە تەكشۈرۈش جەريانى

ASD غا دىياگنوز قويۇشتا ئەڭ مۇھىم قەدەم دوختۇرنىڭ يۈرەكنى ستېتوسكوپ بىلەن ئاڭلىغاندا بايقايدىغان ئالاھىدە «يۈرەك شاۋقۇنى»دۇر. ئۇنىڭدىن كېيىن ئىلغار ئۈسكۈنىلەر ئارقىلىق كېسەللىكنىڭ دەرىجىسى بېكىتىلىدۇ.

• يۈرەك ئۇلترائاۋاز دولقۇن تەكشۈرۈش (Echo): يۈرەكنىڭ سۈرىتىنى تارتىش ئارقىلىق تۆشۈكنىڭ ئورنى، چوڭلۇقى ۋە قان ئېقىمىنى ئېنىقلايدىغان ئەڭ ئاساسلىق ئۇسۇل.
• ئېلېكتىر كاردىئوگرامما (ECG): يۈرەكنىڭ ئېلېكترلىق پائالىيىتىنى كۆزىتىپ، ئوڭ يۈرەكنىڭ يۈكىنى ۋە رىتىمىنى تەكشۈرىدۇ.
• كۆكرەك رېنتگېن نۇرى: يۈرەكنىڭ چوڭايغانلىقىنى ۋە ئۆپكىگە قان كۆپ بارغانلىقىنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ.
• يۈرەك MRI سى: ئەگەر ئۇلترا ئاۋاز دولقۇنىدا ئېنىق چىقمىسا، تېخىمۇ تەپسىلىي سۈرەتكە تارتىش ئۈچۈن ئىشلىتىلىدۇ.

6. داۋالاش ئۇسۇللىرى: ئوپېراتسىيە ۋە تۈگمە ئورنىتىش

ASD نى داۋالاشتا تۆشۈكنى ئېتىش ئاساسىي نىشان قىلىنىدۇ. كىچىك تۆشۈكلەر (ئادەتتە 5 مىللىمېتىردىن كىچىك) ئۆزلۈكىدىن يېپىلىشى مۇمكىن، ئەمما چوڭ تۆشۈكلەر تېببىي داۋالاش تەلەپ قىلىدۇ.

• كۆزىتىش: تۈشۈك كىچىك بولغان بالىلار 2-5 ياشقىچە قەرەللىك تەكشۈرۈلۈپ تۇرىدۇ.
• كاتېتېر ئارقىلىق يېپىش (كۈنلۈك شەكىللىك تۈگمە ئورنىتىش): ئوچۇق ئوپېراتسىيە قىلماي، تومۇر ئارقىلىق «كۈنلۈك شەكىللىك تۈگمە ئۈسكۈنىسى» (Occluder) كىرگۈزۈپ تۆشۈك ئېتىلىدۇ. بۇ ئەڭ ئاممىباب ۋە ئەسلىگە كېلىش تېز بولغان ئۇسۇلدۇر.
• ئوچۇق يۈرەك ئوپېراتسىيەسى: ئەگەر تۆشۈك بەك چوڭ بولسا ياكى كاتېتېرغا ماس كەلمەيدىغان ئورۇندا بولسا، تاشقى كېسەللىكلەر دوختۇرى تۆشۈكنى تىكىپ ياكى ياماق چاپلاپ ياپىدۇ.
• دورا بىلەن داۋالاش: دورىلار تۆشۈكنى ياپالمايدۇ، پەقەت يۈرەك سېلىش ۋە سۇ يىغىلىپ قېلىش قاتارلىق ئالامەتلەرنى يېنىكلىتىش ئۈچۈن ئىشلىتىلىدۇ.

7. ئالدىنى ئېلىش ۋە كېسەللىك ئاقىۋىتى

تۇغما يۈرەك كېسەللىكلىرىنىڭ ئالدىنى پۈتۈنلەي ئالغىلى بولمىسىمۇ، ھامىلىدارلىق مەزگىلىدىكى خەتەرلىك ئامىللارنى ئازايتىش ئارقىلىق خەۋپنى تۆۋەنلەتكىلى بولىدۇ. داۋالاشتىن كېيىنكى ئاقىۋىتى ئادەتتە ئىنتايىن ياخشى بولىدۇ.

• ئالدىنى ئېلىش: ھامىلىدار ئاياللارنىڭ قەنت كېسىلىنى كونترول قىلىشى، ھاراق-تاماكىدىن يىراق تۇرۇشى ۋە ۋىرۇسلۇق كېسەللىكلەردىن ساقلىنىشى كېرەك.
• ساغلاملىق ئاقىۋىتى: ۋاقتىدا داۋالانغان بىمارلارنىڭ كۆپىنچىسى پۈتۈنلەي نورمال تۇرمۇشقا قايتىدۇ ۋە ھېچقانداق جىسمانىي چەكلىمىگە ئۇچرىمايدۇ.
• ئەگەشمە كېسەللىكلەر: ئەگەر داۋالانمىسا، قۇرامىغا يەتكەندە يۈرەك رىتىمى بۇزۇلۇش، يۈرەك زەئىپلىشىش ۋە مېڭە تومۇرلىرىغا قان نوكچىسى بېرىپ قېلىش (Stroke) خەۋپى بولىدۇ.

كۆپ سورىلىدىغان سوئاللار (FAQ)

1-سوئال: ASD ئۆزلۈكىدىن يېپىلىپ كېتەمدۇ؟
جاۋاب: كىچىك تىپتىكى ASD لارنىڭ (بولۇپمۇ 8 مىللىمېتىردىن كىچىك بولسا) بالا 2 ياشقا توشقىچە ئۆزلۈكىدىن يېپىلىش ئېھتىماللىقى يۇقىرى.

2-سوئال: ASD بار ئاياللار ھامىلىدار بولسا بولامدۇ؟
جاۋاب: كۆپىنچە كىچىك ياكى داۋالانغان ASD بار ئاياللار نورمال ھامىلىدار بولالايدۇ. ئەمما ئۆپكە بېسىمى يۇقىرى بولسا خەتەرلىك بولۇشى مۇمكىن، شۇڭا دوختۇر بىلەن مەسلىھەتلىشىش زۆرۈر.

3-سوئال: تۈگمە (Occluder) ئورنىتىش مەڭگۈلۈكمۇ؟
جاۋاب: شۇنداق، يۈرەككە ئورنىتىلغان يېپىش ئۈسكۈنىسى مەڭگۈلۈك تۇرىدۇ ۋە ۋاقىتنىڭ ئۆتۈشى بىلەن يۈرەك توقۇلمىلىرى ئۇنىڭ ئۈستىنى قاپلاپ، يۈرەكنىڭ بىر قىسمىغا ئايلىنىپ كېتىدۇ.

4-سوئال: ASD ئوپېراتسىيەسىدىن كېيىن تۇرمۇشتا نېمىلەرگە دىققەت قىلىش كېرەك؟
جاۋاب: ئوپېراتسىيەدىن كېيىنكى دەسلەپكى 6 ئايدا يۇقۇملىنىشتىن ساقلىنىش ۋە چىش داۋالاتقاندا ئالدىنى ئېلىش ئۈچۈن دورا ئىشلىتىش، شۇنداقلا قەرەللىك تەكشۈرتۈپ تۇرۇش كېرەك.

خۇلاسە

يۈرەك دالانچە ئايرىش پەردىسى كەمتۈكلۈكى (ASD) بالدۇر بايقالسا ئاسان ۋە ئۈنۈملۈك داۋالىغىلى بولىدىغان كېسەللىكتۇر. ئەگەر بالىڭىزدا تېز چارچاش ياكى نەپەس سىقىلىش ئالامەتلىرى بولسا، ياكى دوختۇر يۈرەكتە شاۋقۇن بارلىقىنى ئېيتسا، سەل قارىماي بالىلار يۈرەك كېسەللىكلىرى مۇتەخەسسىسكە كۆرۈنۈش كېرەك.

تېخىمۇ كۆپ تۇغما يۈرەك كېسەللىكلىرى تۈرلىرى، سەۋەبلىرى ۋە داۋالاش پىرىنسىپلىرى بىلمەكچى بولسىڭىز تۆۋەندىكى ئادرىسنى زىيارەت قىلىڭ:

ئادرىس: تۇغما يۈرەك كېسەللىكلىرى تۈرلىرى، سەۋەبلىرى ۋە داۋالاش پىرىنسىپلىرى

تۇغما يۈرەك كېسەللىكلىرى تۈرلىرى، سەۋەبلىرى ۋە داۋالاش پىرىنسىپلىرى