راكنى داۋالاش جەريانىدا، دوختۇرلار ئادەتتە بىمارنىڭ ئەھۋالىغا قاراپ ئوخشىمىغان داۋالاش ئۇسۇللىرىنى تەۋسىيە قىلىدۇ. بۇلارنىڭ ئىچىدە ئەڭ كۆپ قوللىنىلىدىغىنى خىمىيىۋىلىك داۋالاش ۋە رادىئوتېراپىيە (رادىئوئاكتىۋ نۇر بىلەن داۋالاش). گەرچە بۇ ئىككى خىل ئۇسۇلنىڭ مەقسىتى راك ھۈجەيرىلىرىنى ئۆلتۈرۈش بولسىمۇ، ئەمما ئۇلارنىڭ مەشغۇلات شەكلى ۋە بەدەنگە كۆرسىتىدىغان تەسىرى بىر-بىرىگە ئوخشىمايدۇ.
1. خىمىيىۋىلىك داۋالاش دېگەن نېم؟
خىمىيىۋىلىك داۋالاش — ئالاھىدە خىمىيىۋىلىك دورىلار ئارقىلىق راك ھۈجەيرىلىرىنىڭ كۆپىيىشىنى توختىتىش ياكى ئۇلارنى ئۆلتۈرۈش ئۇسۇلىدۇر.
- خاراكتېرى: بۇ بىر خىل سىستېمىلىق داۋالاش ئۇسۇلى. يەنى دورا قان ئايلىنىش سىستېمىسىغا كىرگەندىن كېيىن پۈتۈن بەدەنگە تارقىلىدۇ.
- داۋالاش شەكلى: ئادەتتە تومۇردىن ئوكۇل سېلىش، ئېغىزدىن دورا ئىچىش ياكى تېرە ئاستىغا ئوكۇل سېلىش شەكلىدە بولىدۇ.
ئۇيغۇرچە ئاتىلىشى: خىمىيىۋىلىك داۋالاش
ئىنگىلىزچە ئاتىلىشى: Chemotherapy
ياپونچە ئاتىلىشى: 化学療法 (Kagaku Ryōhō)
تۈركچە ئاتىلىشى: Kemoterapi
خەنزۇچە ئاتىلىشى: 化学疗法 (huà xué liáo fǎ) ، قىسقارتىلىپ 化疗 (huà liáo) دەپ ئاتىلىدۇ.
2. رادىئوتېراپىيە دېگەن نېم؟
رادىئوتېراپىيە — يۇقىرى ئېنېرگىيەلىك رادىئوئاكتىۋ نۇرلار (مەسىلەن، X نۇرى) ئارقىلىق راك ھۈجەيرىلىرىنىڭ DNA سىنى پارچىلاپ، ئۇلارنىڭ ئۆسۈشىنى چەكلەيدىغان ئۇسۇلدۇر.
- خاراكتېرى: بۇ بىر خىل يەرلىك داۋالاش ئۇسۇلى. نۇر پەقەت ئۆسمە جايلاشقان رايونغىلا قارىتىلىدۇ.
- داۋالاش شەكلى: سىرتقى رادىئاتسىيە (ماشىنا ئارقىلىق نۇر بېرىش) ياكى ئىچكى رادىئاتسىيە (ئۆسمە ئىچىگە رادىئوئاكتىۋ ماددا ئورۇنلاشتۇرۇش) شەكلىدە بولىدۇ.
ئۇيغۇرچە ئاتىلىشى: رادىئوتېراپىيە (رادىئوئاكتىۋ نۇر بىلەن داۋالاش)
ئىنگىلىزچە ئاتىلىشى: Radiotherapy / Radiation Therapy
ياپونچە ئاتىلىشى: 放射線療法 (Hōshasen Ryōhō)
تۈركچە ئاتىلىشى: Radyoterapi / Işın tedavisi
خەنزۇچە ئاتىلىشى: 放射疗法 (fàng shè liáo fǎ) ، قىسقارتىلىپ 放疗 (fàng liáo) دەپ ئاتىلىدۇ.
3. خىمىيىۋىلىك داۋالاش بىلەن رادىئوتېراپىيەنىڭ ئاساسلىق پەرقى
| سېلىشتۇرما نۇقتىسى | خىمىيىۋىلىك داۋالاش (Chemo) | رادىئوتېراپىيە (Radio) |
| تەسىر دائىرىسى | پۈتۈن بەدەنگە تەسىر قىلىدۇ. | پەقەت نۇر چۈشكەن نۇقتىغىلا تەسىر قىلىدۇ. |
| داۋالاش ۋاستىسى | خىمىيىۋىلىك دورىلار. | يۇقىرى ئېنېرگىيەلىك رادىئاتسىيە نۇرى. |
| تارقالغان راكقا تەسىرى | باشقا ئەزالارغا تارقالغان راكقا ئۈنۈملۈك. | پەقەت مەلۇم بىر يەردىكى ئۆسمىگە ئۈنۈملۈك. |
| ئۇسۇلى | ئوكۇل ياكى كاپسۇل/دورا. | رادىئاتسىيە ئۈسكۈنىسى (ئاپپارات). |
4. كىلىنىكىلىق قوللىنىلىشى
دوختۇرلار كۆپىنچە ئەھۋالدا بۇ ئىككى ئۇسۇلنى بىرلەشتۈرۈپ ئىشلىتىدۇ:
- ئوپېراتسىيەدىن بۇرۇن: ئۆسمىنى كىچىكلىتىپ، ئوپېراتسىيەنى ئاسانلاشتۇرۇش ئۈچۈن.
- ئوپېراتسىيەدىن كېيىن: قالدۇق راك ھۈجەيرىلىرىنى پاكىز تازىلاش ئۈچۈن.
- تارقالغان ئەھۋالدا: ئەگەر راك باشقا ئەزالارغا مېتاستاز قىلغان بولسا، خىمىيىۋىلىك داۋالاش ئاساس قىلىنىدۇ.
5. بىمار تاللاش
قايسى خىل داۋالاشنى تاللاش تۆۋەندىكى ئامىللارغا باغلىق:
- راكنىڭ تۈرى: بەزى راكلار (مەسىلەن، لىمفا راكى) خىمىيىۋىلىك داۋالاشقا بەك سەزگۈر، بەزىلىرى رادىئوتېراپىيەگە ياخشى جاۋاب قايتۇرىدۇ.
- راكنىڭ باسقۇچى: ئەگەر راك يەرلىك بولسا رادىئوتېراپىيە، ئەگەر تارقالغان بولسا خىمىيىۋىلىك داۋالاش تاللىنىدۇ.
- بىمارنىڭ ئومۇمىي ساغلاملىقى: ياشانغان ياكى يۈرەك-بۆرىكى ئاجىز بىمارلارغا خىمىيىۋىلىك داۋالاشنىڭ زەھەرلىك تەسىرى ئېغىر كېلىشى مۇمكىن.
6. ئەكىس تەسىرى
ھەر ئىككى داۋالاش ئۇسۇلى ساغلام ھۈجەيرىلەرگىمۇ مەلۇم دەرىجىدە زىيان يەتكۈزىدۇ.
خىمىيىۋىلىك داۋالاشنىڭ ئەكىس تەسىرى:
- پۈتۈن بەدەن خاراكتېرلىك ھارغىنلىق ھىسسىيات بولىدۇ.
- كۆڭلى ئاينىش، قۇسۇش ۋە ئىشتىھاسىزلىق.
- چاچ تۆكۈلۈش (كۆپىنچە ئەھۋالدا ۋاقىتلىق).
- ئىممۇنىتېت كۈچى تۆۋەنلەش (ئاق قان ھۈجەيرىلىرىنىڭ ئازىيىشى).
رادىئوتېراپىيەنىڭ ئەكىس تەسىرى:
- نۇر چۈشكەن ئورۇندىكى تېرىنىڭ قىزىرىشى، قۇرۇشى ياكى يارىلىنىشى.
- شۇ يەرلىك ئەزالارنىڭ ئىقتىدارىغا تەسىر يېتىش (مەسىلەن، كېلىرمەك قىيىنلىشىش، يۆتەل).
- نۇر چۈشكەن رايونغا خاس ھارغىنلىق.
خىمىيىۋىلىك داۋالاش ۋە رادىئوتېراپىيە راك بىلەن كۈرەش قىلىشتىكى كۈچلۈك قوراللار بولۇپ، ئۇلارنىڭ قايسىسىنى قوللىنىشنى مۇتەخەسسىس دوختۇرلار بىمارنىڭ كونكرېت ئەھۋالىغا ئاساسەن بەلگىلەيدۇ. مۇۋاپىق داۋالاش پىلانى ۋە ياخشى پىسخىكىلىق ھالەت ساقلاش ساقىيىش نىسبىتىنى ئاشۇرۇشنىڭ ئاچقۇچىدۇر.
. گەرچە بۇ ئىككى خىل ئۇسۇلنىڭ مەقسىتى راك ھۈجەيرىلىرىنى ئۆلتۈرۈش بولسىمۇ، ئەمما ئۇلارنىڭ مەشغۇلات شەكلى ۋە بەدەنگە كۆرسىتىدىغان تەسىرى بىر-بىرىگە ئوخشىمايدۇ.){kind=link}