نېمە ئۈچۈن پۇتىمىزنى توختىماي مىدىرلىتىمىز؟

نۇرغۇن كىشىلەر جەمئىيەتتە ياكى خىزمەت ئۈستىدە ئولتۇرغاندا، سېزىمەستىن پۇتىنى توختىماي تىترىتىدۇ. بۇ ھەرىكەت نۇرغۇن جەمئىيەت تاشقى كۆرۈنۈشىدە «بىئاراملىق» ياكى «تەربىيە كۆرمىگەنلىك» دەپ قارالسىمۇ، ئەمەلىيەتتە ئۇنىڭ ئارقىسىدا مۇرەككەپ پىسخىكىلىق ۋە نېرۋا خاراكتېرلىك سەۋەبلەر يوشۇرۇنغان بولۇشى مۇمكىن. پۇت تىترىتىش كۆپىنچە ئەھۋالدا بىر خىل ئادەت بولسىمۇ، ئەمما ئۇنىڭ دەرىجىسى ئېغىرلاشقاندا، بۇ بەدەننىڭ بىزگە بېرىۋاتقان بىر خىل روھىي تەشۋىش سىگنالىدۇر.

پۇت تىترىتىش: ئادەتمۇ ياكى كېسەلمۇ؟

نېرۋا تاشقى بۆلۈمى مۇتەخەسسىسلىرىنىڭ قارىشىچە، ئادەتتىكى پۇت تىترىتىش ھەرىكىتى تېببىي جەھەتتىن بىر خىل كېسەللىك دەپ قارالمايدۇ. ئۇ خۇددى قولدا قەلەم ئايلاندۇرۇش، بارماقلارنى قارسلىتىش ياكى چاچلىرىنى ئويناشقا ئوخشاش بىر خىل «ئۇششاق ھەرىكەت» بولۇپ، كۆپىنچە كىشىلەرنىڭ ئۆزىنى تەڭشەش ئۇسۇلىدۇر. نۇرغۇن كىشىلەر زېھنىنى يىغىۋاتقان، بىرەر مۇھىم ئىش ئۈستىدە ئويلىنىۋاتقان ياكى بىر يەردە ئۇزۇن ۋاقىت جىمجىت ئولتۇرۇشقا مەجبۇر بولغاندا، سېزىمەستىن پۇتىنى تىترىتىشكە باشلايدۇ.

بۇ خىل رېتىملىق ھەرىكەت نېرۋا سىستېمىسىنىڭ جىددىيلىكىنى مەلۇم دەرىجىدە تۆۋەنلىتىشكە ياردەم بېرىدۇ. نېرۋا ئىلمى نۇقتىسىدىن ئېيتقاندا، بۇ ھەرىكەت مېڭىنىڭ ھەرىكەت نېرۋىلىرىنى قوزغىتىش ئارقىلىق، ئىچكى دۇنيادىكى جىددىيلىكنى سىرتقا قويۇپ بېرىش جەريانىدۇر. لېكىن، ئەگەر بۇ ھەرىكەت كىشىنىڭ ئۆز كونا كونتروللۇقىدىن چىقىپ كەتسە ۋە پۇتىنى تىترەتمىسە ئۆزىنى ئىنتايىن بىئارام ھېس قىلسا، بۇ ئەھۋالدا پىسخىكىلىق ياردەمگە ئېھتىياج تۇغۇلۇشى مۇمكىن.

تەشۋىشلىنىش كېسىلى بىلەن پۇت تىترىتىشنىڭ باغلىنىشى

پىسخىكا دوختۇرلىرىنىڭ كۆزىتىشىچە، تەشۋىشلىنىش كېسىلى (Anxiety Disorder) بار بىمارلاردا پۇت تىترىتىش ئالامىتى ئىنتايىن كۆپ كۆرۈلىدۇ. تەشۋىشلىق ھالەتتىكى كىشىلەرنىڭ بەدىنىدە ئادرېنالىن سەۋىيەسى يۇقىرى بولىدۇ، بۇ جىسمانىي جەھەتتە بىر خىل «ھەرىكەت قىلىش مەجبۇرىيىتى» نى تۇغدۇرىدۇ. پۇت تىترىتىش دەل مۇشۇ يۇقىرى ئېنېرگىيەلىك جىددىيلىكنى خورىتىشنىڭ بىر يولىدۇر.

نۇرغۇن كىشىلەر ئۆزى بىلىپ-بىلمەي پۇتىنى تىترىتىش ئارقىلىق ئىچكى تەشۋىشنى يېنىكلىتىشكە تايىنىدۇ. بېرىلگەن مىساللاردىكىدەك، ئەگەر بىر كىشى ھەر بىر مىنۇت، ھەر بىر سېكۇنت پۇتىنى تىترەتمىسە تۇرتالمايدىغان بولۇپ قالسا، بۇ ئۇنىڭ روھىي دۇنياسىدا بىر خىل بېسىمنىڭ بارلىقىنى كۆرسىتىدۇ. بۇنداق ئەھۋالدا، «تىترەتمە» دەپ زورلاش ئەمەس، بەلكى ئۇنىڭ تەشۋىش مەنبەسىنى تېپىپ چىقىش تېخىمۇ مۇھىمدۇر.

جەمئىيەتتىكى خاتا قاراشلار ۋە ئەنئەنىۋى چۈشەنچىلەر

ئۇيغۇر ۋە باشقا شەرق جەمئىيەتلىرىدە پۇت تىترىتىش ھەققىدە « كەمبەغەللىكتىن پۇتىنى تىترىتىدۇ » دېگەندەك ئەنئەنىۋى تەمسىللەر بار. ئەلۋەتتە، بۇ قاراشلارنىڭ ھېچقانداق ئىلمىي ئاساسى يوق، پەقەت ئىجتىمائىي ئەدەپ-ئەخلاق نۇقتىسىدىن ئېيتىلغان سۆزلەردۇر. كونا چۈشەنچىلەردە پۇت تىترىتىش «خۇسۇسىيەتنىڭ تۇراقسىزلىقى» دەپ قارالغانلىقى ئۈچۈن، كىشىلەر بۇ ئادەتكە سەل قاراپ كەلگەن.

بىراق، بىز شۇنى بىلىشىمىز كېرەككى، بۇ ئادەتنى زورلاپ توختىتىش كىشىدىكى تاشۋىشنى تېخىمۇ ئاشۇرۇۋېتىشى مۇمكىن. ئەگەر بۇ ئادەت سىزنىڭ ياكى يېقىنلىرىڭىزنىڭ كۈندىلىك تۇرمۇشىغا ۋە ئىجتىمائىي ئالاقىسىگە توسالغۇ بولۇۋاتقان بولسا، ئۇنى پەقەت «ناچار ئادەت» دەپلا قارىماي، روھىي ساغلاملىق نۇقتىسىدىن كۆزىتىش زۆرۈر.

تەشۋىشنى يېنىكلىتىش ۋە ناچار ئادەتنى ئۆزگەرتىش ئۇسۇللىرى

ئەگەر سىز پۇتىڭىزنى تىترىتىش ئارقىلىق بېسىم يېنىكلىتىشكە كۆنۈپ قالغان بولسىڭىز، مۇتەخەسسىسلەر تېخىمۇ ئاكتىپ ۋە ساغلام بولغان تۆۋەندىكى تۇرمۇش ئۇسۇللىرىنى تەۋسىيە قىلىدۇ:

• يېمەك-ئىچمەك جەھەتتە ئاپېلسىن، ئۆرىك مېغىزى ۋە توخۇ گۆشىنى كۆپرەك ئىستېمال قىلىش، جىددىيلىكنى يېنىكلىتىش ئۈچۈن گۈل چاي ئىچىش؛
• تۇرمۇش رېتىمىدا بولسا چۈشتىن كېيىن ئازراق مۈگدەپ ئېلىش، ۋېلىسپىت مىنىش، گانتېل كۆتۈرۈش ياكى يوگا ئوخشاش بەدەن ۋە روھنى بىرلەشتۈرىدىغان ھەرىكەتلەر بىلەن شۇغۇللىنىش.

بۇ ئۇسۇللار بەدەندىكى ئارتۇقچە ئېنېرگىيەنى سەرپ قىلىپ، نېرۋا سىستېمىسىنى تەبىئىي ھالەتتە تىنچلاندۇرىدۇ. ئەگەر پۇت تىترىتىش بىلەن بىللە ئۇيقۇسىزلىق، يۈرەك سېلىش، زىيادە ئەنسىرەش قاتارلىق ئالامەتلەر قوشۇلۇپ كەلسە، چوقۇم پىسخىكا دوختۇرى بىلەن مەسلىھەتلىشىش كېرەك. ساغلاملىق پەقەت بەدەننىڭ كېسەل بولماسلىقى ئەمەس، بەلكى روھىي دۇنيانىڭمۇ تىنچ ۋە ئازادە بولۇشىدۇر.