جىنسىي يۇقۇملۇق كېسەللىكلەر پەقەت فىزىئولوگىيەلىك ساغلاملىق مەسىلىسى بولۇپلا قالماي، يەنە كىشىلەرنىڭ پىسخىكىسىغا ئېغىر بېسىم ئېلىپ كېلىدىغان ئىجتىمائىي مەسىلە ھېسابلىنىدۇ. نۇرغۇن كىشىلەر بۇ خىل كېسەللىكلەرگە گىرىپتار بولغاندا، كېسەللىك ئالامەتلىرىدىن بەكرەك جەمئىيەتنىڭ قارىشى، نومۇس تۇيغۇسى ۋە كەلگۈسىگە بولغان ئەنسىزلىك سەۋەبىدىن ئازابلىنىدۇ. بۇ ئەھۋال سىستېمىلىق بىر پىسخىكىلىق جەريان بولۇپ، ئۇنىڭ تۈپ يىلتىزى مەدەنىيەت، ئەخلاق قارىشى ۋە تىببىي بىلىملەرنىڭ كەمچىل بولۇشىغا تۇتىشىدۇ. مەزكۇر ماقالىدە جىنسىي يۇقۇملۇق كېسەللىكلەرنىڭ نېمە ئۈچۈن كىشىلەردە ئېغىر نومۇس تۇيغۇسى ۋە روھىي ئازاب پەيدا قىلىدىغانلىقى ھەققىدە تەپسىلىي توختىلىمىز.
1) جەمئىيەتتىكى ئەخلاقىي ئەيىبلەش ۋە سەلبىي بەلگە چاپلاش.
نۇرغۇن جەمئىيەتلەردە جىنسىي يۇقۇملۇق كېسەللىكلەر پەقەتلا بىر ساغلاملىق مەسىلىسى دەپ قارالماستىن، بەلكى بىر ئادەمنىڭ ئەخلاقىي سۈپىتىگە بېرىلگەن باھا سۈپىتىدە كۆرۈلىدۇ. كىشىلەر بۇ كېسەللىكلەرنى «نامۇۋاپىق جىنسىي مۇناسىۋەت» ياكى «تەرتىپسىز تۇرمۇش» نىڭ نەتىجىسى دەپ قارىغانلىقى ئۈچۈن، بىمار ئۆزىنى جەمئىيەت تەرىپىدىن چەتكە قېقىلغاندەك ھېس قىلىدۇ. بۇ خىل جەمئىيەتتىكى كەمسىتىش بىمارنىڭ ئۆز كېسىلىنى يوشۇرۇشىغا، ھەتتا دوختۇرغا كۆرۈنۈشتىن قورقۇشىغا سەۋەب بولىدۇ. كىشىلەرنىڭ كۆزىدىكى «پاكىز ئەمەس» دېگەن قاراش بىمارنىڭ روھىي دۇنياسىدا چوڭ بىر يارە پەيدا قىلىدۇ، بۇ يارە كېسەللىكنىڭ ئۆزىدىنمۇ بەكرەك ئازابلىق بولۇشى مۇمكىن.
2) كېسەللىك ھەققىدىكى خاتا چۈشەنچە ۋە بىلىمسىزلىك.
نۇرغۇن كىشىلەر جىنسىي يۇقۇملۇق كېسەللىكلەرنىڭ يۇقۇش يوللىرى، داۋالاش ئۇسۇللىرى ۋە ئاقىۋەتلىرى ھەققىدە يېتەرلىك بىلىمگە ئىگە ئەمەس. مەسىلەن، كىشىلەر جىنسىي يۇقۇملۇق كېسەللىكلەرنىڭ ھەممىسىنى ئەيدىز (HIV) بىلەن ئوخشاش دەپ ئويلاپ قېلىشى ياكى بارلىق يۇقۇملىنىشنى «ئاخىرەتلىك جازا» سۈپىتىدە كۆرۈشى مۇمكىن. تىببىي بىلىملەرنىڭ ئومۇملىماسلىقى كىشىلەردە ئورۇنسىز قورقۇنچ پەيدا قىلىدۇ. بۇ قورقۇنچ بىمارنى ئۈمىدسىزلىككە باشلاپ، ئۇلارنىڭ پىسخىكىلىق بېسىم دەرىجىسىنى يۇقىرى كۆتۈرۈۋېتىدۇ. ئەگەر كىشىلەر نۇرغۇنلىغان جىنسىي يۇقۇملۇق كېسەللىكلەرنىڭ تولۇق ساقىيىدىغانلىقىنى ياكى كونترول قىلغىلى بولىدىغانلىقىنى بىلسە ئىدى، بۇنچە زور بېسىمغا دۇچ كەلمىگەن بولاتتى.
3) شەخسىي مەخپىيەتلىكنىڭ ئاشكارىلىنىپ قېلىشىدىن ئەنسىرەش.
جىنسىي يۇقۇملۇق كېسەللىكلەر كىشىنىڭ ئەڭ شەخسىي تۇرمۇشىغا چېتىلىدۇ. شۇڭلاشقا، بىمارلار داۋالىنىش جەريانىدا ئۆزىنىڭ كىملىكى ياكى كېسەللىك ئەھۋالىنىڭ باشقىلارغا، بولۇپمۇ ئائىلە ئەزالىرىغا ياكى خىزمەتداشلىرىغا ئاشكارىلىنىپ قېلىشىدىن قاتتىق ئەنسىرەيدۇ. بۇ ئەنسىزلىك دائىملىق ۋەزىيەتتە كىشىنى جىددىيلەشتۈرۈپ قويىدۇ. دوختۇرخانىغا بارغاندا تونۇشلارغا ئۇچراپ قېلىش، تەكشۈرۈش نەتىجىسىنى باشقىلارنىڭ كۆرۈپ قېلىشى قاتارلىق ئامىللار بىمارنى روھىي جەھەتتىن چارچىتىپ قويىدۇ. بۇ خىل يوشۇرۇن تۇرمۇش ئادىتى ئادەمنىڭ ئىجتىمائىي مۇناسىۋەتلىرىنى چەكلەپ قويۇپ، يالغۇزلۇق تۇيغۇسىنى كۈچەيتىۋېتىدۇ.
4) جۈپتىگە نىسبەتەن گۇناھكارلىق تۇيغۇسى ۋە مۇناسىۋەت كرىزىسى.
بۇ خىل كېسەللىكلەر كۆپىنچە ئىككى ئادەم ئوتتۇرىسىدىكى مۇناسىۋەتكە بىۋاسىتە تەسىر كۆرسىتىدۇ. بىمار ئۆزىنى جۈپتىگە كېسەل يۇقتۇرۇپ قويغان دەپ ئەيىبلىشى ياكى جۈپتىنىڭ ئۆزىگە خىيانەت قىلغانلىقىدىن گۇمانلىنىشى مۇمكىن. بۇ جەرياندا ئۆزئارا ئىشەنچ يوقىلىپ، مۇناسىۋەتتە چوڭ كرىزىس كېلىپ چىقىدۇ. جۈپتىگە قانداق چۈشەندۈرۈش، ئۇلارنىڭ قانداق ئىنكاس قايتۇرۇشى ۋە مۇناسىۋەتنىڭ كەلگۈسى قاتارلىق مەسىلىلەر بىمارنى كېچە-كۈندۈز بېسىمدا قويىدۇ. بۇ پىسخىكىلىق جىددىيلىك دائىم ئائىلە مۇقىملىقىغا ۋە جىنسىي ساغلاملىق سۈپىتىگە زىيان يەتكۈزىدۇ.
5) ئۆز-ئۆزىنى كەمسىتىش ۋە روھىي ساغلاملىق كېسەللىكلىرى.
ئۇزۇن مۇددەتلىك نومۇس تۇيغۇسى ۋە ئىجتىمائىي بېسىم بىمارنىڭ ئۆز-ئۆزىگە بولغان باھاسىنى تۆۋەنلىتىۋېتىدۇ. نۇرغۇن بىمارلار ئۆزىنى «ناچار»، «بىنورمال» ياكى «قەدىرسىز» دەپ ھېس قىلىشقا باشلايدۇ. بۇ خىل ئۆز-ئۆزىنى ئەيىبلەش روھىي چۈشكۈنلۈك ، ئەنسىزلىك كېسىلى ۋە ساراسىمە تۇيغۇسىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. تىببىي تەتقىقاتلار جىنسىي يۇقۇملۇق كېسەللىككە گىرىپتار بولغانلارنىڭ ئارىسىدا روھىي كېسەللىكلەرگە گىرىپتار بولۇش نىسبىتىنىڭ بىر قەدەر يۇقىرى ئىكەنلىكىنى كۆرسەتمەكتە. بۇ پىسخىكىلىق يۈك بەزىدە كېسەللىكنىڭ جىسمانىي ئازابىدىنمۇ ئېغىرراق بولىدۇ.
6) داۋالاش جەريانىدىكى ئىقتىسادىي ۋە تۇرمۇش بېسىمى.
بەزى جىنسىي يۇقۇملۇق كېسەللىكلەر ئۇزۇن مۇددەتلىك داۋالاش ياكى دائىملىق تەكشۈرۈشنى تەلەپ قىلىدۇ. بۇ جەرياندىكى يۇقىرى تىببىي چىقىملار، خىزمەتتىن رۇخسەت سوراشنىڭ قىيىنلىقى ۋە كۈندىلىك تۇرمۇش ئادىتىنىڭ ئۆزگىرىشى بىمارغا قوشۇمچە بېسىم ئېلىپ كېلىدۇ. بولۇپمۇ سوزۇلما خاراكتېرلىك يۇقۇملىنىشلاردا، بىمار ئۆزىنى ئۆمۈر بويى دورا بىلەن ياشايدىغاندەك ھېس قىلىپ، كەلگۈسىگە بولغان ئىشەنچىسىنى يوقىتىدۇ. بۇ خىل ئەھۋال داۋالاش باسقۇچى ئىچىدىكى بىمارنىڭ ئىرادىسىنى بوشاشتۇرۇپ، ئۇلارنىڭ تۇرمۇش سۈپىتىنى تېخىمۇ تۆۋەنلىتىۋېتىدۇ.
خۇلاسىلىگەندە، جىنسىي يۇقۇملۇق كېسەللىكلەر كەلتۈرۈپ چىقارغان پىسخىكىلىق بېسىم جەمئىيەتنىڭ خاتا قارىشى ۋە بىلىمسىزلىكتىن كېلىپ چىققان. بىز جىنسىي يۇقۇملۇق كېسەللىكلەرنى پەقەت بىر خىل تىببىي ئەھۋال سۈپىتىدە كۆرۈشنى ئۆگىنىشىمىز، بىمارلارغا كەمسىتىش بىلەن ئەمەس، بەلكى ھېسداشلىق ۋە قوللاش بىلەن مۇئامىلە قىلىشىمىز كېرەك. شۇنداق قىلغاندىلا، بىمارلار جەمئىيەت بېسىمىدىن قۇتۇلۇپ، ئاكتىپلىق بىلەن داۋالىنىشقا يۈزلىنەلەيدۇ ۋە روھىي ساغلاملىقىنى ئەسلىگە كەلتۈرەلەيدۇ.
