ئامېرىكا يېمەكلىك ۋە دورا نازارەت قىلىپ باشقۇرۇش ئىدارىسى (FDA)

ئامېرىكا يېمەكلىك ۋە دورا نازارەت قىلىپ باشقۇرۇش ئىدارىسى (FDA) ئامېرىكا سەھىيە ۋە ئىنسانىي مۇلازىمەت مىنىستىرلىقىغا قاراشلىق بىر فېدېراتسىيە ئورگىنىدۇر. بۇ تەشكىلات ئىنسانلار ۋە ھايۋانلارنىڭ دورىلىرى، بىئولوگىيەلىك مەھسۇلاتلار، تىببىي ئۈسكۈنىلەر، دۆلەتنىڭ يېمەكلىك ۋە دورا تەمىناتى، گىرىم بۇيۇملىرى ۋە رادىئاتسىيە تارقىتىدىغان مەھسۇلاتلارنىڭ بىخەتەرلىكى، ئۈنۈمى ۋە قوغدىلىشىغا كاپالەتلىك قىلىش ئارقىلىق جامائەت ساغلاملىقىنى قوغداشقا مەسئۇل بولىدۇ. FDA نىڭ قارارلىرى پەقەت ئامېرىكا ئىچىدىلا ئەمەس، بەلكى پۈتۈن دۇنيادىكى دورا بازىرى ۋە تىببىي ئۆلچەملەرگە بىۋاسىتە تەسىر كۆرسىتىدۇ.

تەشكىلاتنىڭ ھەر خىل تىللاردىكى ئاتىلىشى

FDA نىڭ خەلقئارالىق نوپۇزى سەۋەبىدىن، ئۇ دۇنيانىڭ ئوخشىمىغان تىللىرىدا تۆۋەندىكىدەك ئاتىلىدۇ:

• ئۇيغۇرچە ئاتىلىشى: ئامېرىكا يېمەكلىك ۋە دورا نازارەت قىلىپ باشقۇرۇش ئىدارىسى
• ئىنگىلىزچە ئاتىلىشى: Food and Drug Administration (FDA)
• خەنزۇچە ئاتىلىشى: 美国食品药品监督管理局 (Měiguó Shípǐn Yàopǐn Jiāndū Guǎnlǐjú)
• ياپونچە ئاتىلىشى: アメリカ食品医薬品局 (Amerika Shokuhin Iyakuhin Kyoku)
• تۈركچە ئاتىلىشى: Amerikan Gıda ve İlaç Dairesi

FDA نىڭ قۇرۇلۇش تارىخى ۋە تەرەققىيات مۇساپىسى

FDA نىڭ يىلتىزى 19-ئەسىرنىڭ ئاخىرىلىرىغا تۇتىشىدۇ، ئەمما ئۇنىڭ ھەقىقىي كۈچكە ئىگە بولۇشى 1906-يىلىدىكى «ساپ يېمەكلىك ۋە دورا قانۇنى» (Pure Food and Drug Act) نىڭ ماقۇللىنىشى بىلەن باشلانغان. بۇ قانۇن يېزا ئىگىلىك مىنىستىرلىقىنىڭ خىمىيە بۆلۈمىگە يېمەكلىك ۋە دورىلارنىڭ تەركىبىنى تەكشۈرۈش ھوقۇقىنى بەرگەن. 1938-يىلى يۈز بەرگەن بىر تىراگېدىيەلىك دورا ۋەقەسىدىن كېيىن، «فېدېراتسىيە يېمەكلىك، دورا ۋە گىرىم بۇيۇملىرى قانۇنى» ماقۇللىنىپ، FDA نىڭ ھوقۇق دائىرىسى تېخىمۇ كېڭەيتىلگەن. شۇنىڭدىن باشلاپ، ھەر قانداق بىر يېڭى دورا بازارغا سېلىنىشتىن بۇرۇن چوقۇم ئۇنىڭ بىخەتەرلىك سىناقلىرىدىن ئۆتكەنلىكىنى ئىسپاتلاش تەلەپ قىلىنغان. بۈگۈنكى كۈندە FDA يەتتە چوڭ مەركەز ۋە ئىشخانىدىن تەركىب تاپقان بولۇپ، مىڭلىغان ئالىم، دوكتور ۋە تەتقىقاتچىلارنى خىزمەتكە سالماقتا.

تەشكىلاتنىڭ ئاساسلىق ۋەزىپىسى ۋە مەسئۇلىيىتى

FDA نىڭ خىزمەت دائىرىسى ئىنتايىن كەڭ بولۇپ، ئۇ ئامېرىكا ئىستېمالچىلىرى خجلىغان ھەر بىر دوللارنىڭ تەخمىنەن 20 پېنسىگە توغرا كېلىدىغان مەھسۇلاتلارنى نازارەت قىلىدۇ. ئۇنىڭ ئاساسلىق ۋەزىپىلىرى تۆۋەندىكىلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ:

• يېڭى دورىلارنى تەستىقلاش: ھەر قانداق بىر تىببىي شىركەت يېڭى دورا ئىشلەپچىقارغاندا، ئۇنى ئىنسانلاردا ئىشلىتىشتىن بۇرۇن FDA نىڭ قاتتىق تەكشۈرۈشىدىن ئۆتكۈزۈشى كېرەك.
• يېمەكلىك بىخەتەرلىكى: يېمەكلىك تەمىناتىنىڭ زىيانلىق باكتېرىيە، زەھەرلىك ماددىلار ياكى خىمىيەلىك بۇلغىنىشلاردىن خالىي بولۇشىغا كاپالەتلىك قىلىش.
• تىببىي ئۈسكۈنىلەرنى نازارەت قىلىش: چىش پاستىسىدىن تارتىپ سۈنئىي يۈرەك كلاپانلىرىغىچە بولغان بارلىق ئۈسكۈنىلەرنىڭ بىخەتەرلىكىنى تەكشۈرۈش.
• ۋاكسىنا ۋە بىئولوگىيەلىك مەھسۇلاتلار: يۇقۇملۇق كېسەللىكلەرنىڭ ئالدىنى ئالىدىغان ۋاكسىنىلارنىڭ سۈپىتىنى كونترول قىلىش.
• تاماكا مەھسۇلاتلىرى: تاماكا ئىشلەپچىقىرىش، سېتىش ۋە تەشۋىق قىلىشنى تەرتىپكە سېلىش.

دورا تەستىقلاش جەريانى ۋە تەلەپلەر

بىر دورىنىڭ FDA تەرىپىدىن تەستىقلىنىشى ئۇزۇن ۋە مۇرەككەپ بىر جەريان. ئالدى بىلەن تەجرىبىخانىدا تەتقىقات ئېلىپ بېرىلىدۇ، ئاندىن ھايۋانلاردا سىناق قىلىنىدۇ. ئەگەر نەتىجىسى ياخشى بولسا، شىركەت «يېڭى دورا تەتقىقات ئىلتىماسى» (IND) سۇنىدۇ. شۇنىڭدىن كېيىن، ئۈچ باسقۇچلۇق كلىنىكىلىق سىناق باشلىنىدۇ. بىرىنچى باسقۇچتا ئاز ساندىكى ساغلام پىدائىيلاردا دورىنىڭ بىخەتەرلىكى سىنىلىدۇ. ئىككىنچى باسقۇچتا كېسەللىككە گىرىپتار بولغان تېخىمۇ كۆپ كىشىلەردە دورىنىڭ ئۈنۈمى تەكشۈرۈلىدۇ. ئۈچىنچى باسقۇچتا مىڭلىغان كىشىلەردە كەڭ كۆلەملىك سىناق ئېلىپ بېرىلىپ، دورىنىڭ باشقا دورىلار بىلەن بولغان تەسىرى ۋە ئەكىس تەسىرلىرى ئانالىز قىلىنىدۇ. ئەگەر دورا بۇ بارلىق سىناقلاردىن مۇۋەپپەقىيەتلىك ئۆتسە، ئاندىن بازارغا چىقىش رۇخسىتىگە ئېرىشىدۇ.

FDA نىڭ خەلقئارالىق ئەھمىيىتى ۋە نەتىجىلىرى

گەرچە FDA ئامېرىكا ئورگىنى بولسىمۇ، ئۇنىڭ ئۆلچەملىرى «ئالتۇن ئۆلچەم» دەپ قارىلىدۇ. نۇرغۇن دۆلەتلەرنىڭ سەھىيە تارماقلىرى بىر دورىنى تەستىقلاشتا FDA نىڭ قارارىغا ئاساسلىنىدۇ. FDA نىڭ نەتىجىلىرى قاتارىدا، راك كېسىلىنى داۋالايدىغان يېڭى تېخنىكىلارنى قوللاش، HIV/AIDS دورىلىرىنى تېز سۈرئەتتە تەستىقلاش ۋە يېمەكلىكلەردىكى زىيانلىق مايلارنى چەكلەش قاتارلىقلار بار. بۇ ئورگاننىڭ توختىماي نازارەت قىلىش ئېلىپ بېرىشى نەتىجىسىدە، نۇرغۇنلىغان سۈپەتسىز ياكى خەتەرلىك مەھسۇلاتلارنىڭ بازارغا كىرىشى توسۇپ قېلىنغان. ئۇلار يەنە بازارغا سېلىنغان مەھسۇلاتلارنىمۇ داۋاملىق كۆزىتىدۇ، ئەگەر بىرەر دورىنىڭ زىيىنى بايقالسا، ئۇنى دەرھال بازاردىن يىغىۋېلىش بۇيرۇقى چىقىرىدۇ.

ئالاقىلىشىش ئۇچۇرلىرى

FDA بىلەن ئالاقىلىشىش ياكى تېخىمۇ كۆپ ئۇچۇرغا ئېرىشىش ئۈچۈن تۆۋەندىكى ئادرېسلارنى ئىشلەتسىڭىز بولىدۇ:

• ئادرېسى: 10903 New Hampshire Ave, Silver Spring, MD 20993, USA
• تېلېفون نومۇرى: 1-888-INFO-FDA (1-888-463-6332)
• تور بېكەت ئادرېسى: www.fda.gov
• ئېلېكترونلۇق پوچتا: ئادەتتىكى سوئاللار ئۈچۈن تور بېكەتتىكى مەخسۇس جەدۋەلنى ئىشلىتىش تەۋسىيە قىلىنىدۇ.

FDA ئىنسانلارنىڭ ھاياتى ۋە ساغلاملىقىنى قوغدايدىغان بىر زەنجىرنىڭ ئەڭ مۇھىم ھالقىسىدۇر. بىز ئىشلىتىۋاتقان ھەر بىر تال دورا، ئەملىگەن ۋاكسىنىمىز ۋە يېگەن يېمەكلىكلىرىمىزنىڭ بىخەتەرلىكى ئارقىسىدا بۇ تەشكىلاتنىڭ تۈمەنلىگەن خادىملىرىنىڭ ئەجرى بار. تىببىي ساھەدە FDA تەستىقىدىن ئۆتكەن مەھسۇلاتلارنى ئىشلىتىش، ئۆزىمىز ۋە ئائىلىمىزنىڭ ساغلاملىقىغا مەسئۇل بولغانلىقىمىزدۇر. بۇ ئورگاننىڭ قاتتىق تەلىپى بىزنى نۇرغۇنلىغان نامەلۇم خەتەرلەردىن ساقلاپ كەلمەكتە.