نېمە ئۈچۈن HPV ۋاكسىنىسىنى ئوغۇللارمۇ ئۇرغۇزۇشى كېرەك؟

نۇرغۇن كىشىلەر ئىنسان پاپىللوما ۋىرۇسى (HPV) نى پەقەت ئاياللار بىلەنلا مۇناسىۋەتلىك دەپ ئويلايدۇ. چۈنكى كۆپىنچە تەشۋىقاتلاردا بۇ ۋاكسىنىنىڭ بالياتقۇ بوينى راكىنىڭ ئالدىنى ئالىدىغانلىقى تەكىتلىنىدۇ. بىراق، تىببىي تەتقىقاتلار شۇنى كۆرسىتىپ بەردىكى، HPV ۋىرۇسى جىنس تاللىمايدۇ. ئوغۇللار ۋە ئەرلەرمۇ بۇ ۋىرۇس بىلەن يۇقۇملىنىدۇ ھەمدە ئېغىر ساغلاملىق مەسىلىلىرىگە دۇچ كېلىدۇ. HPV ۋاكسىنىسى پەقەت ئاياللارنى قوغداش ئۈچۈنلا ئەمەس، بەلكى پۈتكۈل جەمئىيەتنىڭ ساغلاملىقى ۋە ئەرلەرنىڭ راك كېسىلىگە گىرىپتار بولۇش خەۋپىنى تۆۋەنلىتىش ئۈچۈن ئىنتايىن مۇھىم. بۇ ماقالىدە بىز ئوغۇللارنىڭ نېمە ئۈچۈن بۇ ۋاكسىنىنى ئەملىتىشى كېرەكلىكىنى تىببىي نۇقتىدىن تەپسىلىي چۈشەندۈرىمىز.

HPV ۋىرۇسىنىڭ ئەرلەردىكى خەۋپى

HPV ۋىرۇسى ئەرلەردە بىر قانچە خىل راك كېسىلى ۋە باشقا كېسەللىكلەرنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. گەرچە ئەرلەردە بالياتقۇ بوينى بولمىسىمۇ، ئەمما بۇ ۋىرۇس ئەزالارنىڭ شىللىق پەردىلىرىگە ھۇجۇم قىلىپ، ھۈجەيرىلەرنىڭ بىنورمال ئۆزگىرىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. ئەرلەردە كۆپ كۆرۈلىدىغان HPV بىلەن مۇناسىۋەتلىك ساغلاملىق مەسىلىلىرى تۆۋەندىكىلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ:

• ئېغىز بوشلۇقى ۋە يۇتقۇنچاق راكى: يېقىنقى يىللاردا ئەرلەردە HPV سەۋەبىدىن كېلىپ چىققان يۇتقۇنچاق راكىنىڭ كۆرۈلۈش نىسبىتى تېز سۈرئەتتە ئاشتى.
• ئارقا تەرەت يولى (مەقئەت) راكى: بۇ خىل راك ھەم ئەرلەردە ھەم ئاياللاردا كۆرۈلىدۇ، لېكىن ئەرلەرنىڭ يۇقۇملىنىش نىسبىتى يۇقىرى.
• جىنسىي ئەزا راكى: گەرچە نىسبەتەن ئاز ئۇچرىسىمۇ، لېكىن HPV يۇقۇمى ئەرلەر جىنسىي ئەزا راكىنىڭ ئاساسلىق سەۋەبىدۇر.
• جىنسىي ئەزا سۆگەللىرى: بۇ ئۆلۈمگە ئېلىپ بارمىسىمۇ، لېكىن كىشىنى بىئارام قىلىدىغان ۋە داۋالاش قىيىن بولغان يۇقۇملۇق كېسەللىكتۇر.

ئەڭ يېڭى تىببىي تەتقىقات نەتىجىلىرى

ئەرلەرنىڭ HPV بىلەن يۇقۇملىنىش نىسبىتى كىشىلەرنى چۆچۈتىدىغان دەرىجىدە يۇقىرى. لاتسېت يەر شارى ساغلاملىقى (The Lancet Global Health) ژۇرنىلىدا 2023-يىلى ئېلان قىلىنغان بىر تۈرلۈك سىستېمىلىق باھالاش تەتقىقاتىدا كۆرسىتىلىشىچە، دۇنيا مىقياسىدا 15 ياشتىن ئاشقان ھەر ئۈچ ئەرنىڭ بىرىدە كەم دېگەندە بىر خىل HPV ۋىرۇسى بارلىقى ئېنىقلانغان، بۇ ئەرلەرنىڭ ۋىرۇس تارقىتىشتا ئاساسلىق مەنبە ئىكەنلىكىنى ئىسپاتلايدۇ. يۇقۇملۇق كېسەللىكلەر ژۇرنىلى (The Journal of Infectious Diseases) دا 2022-يىلى ئېلان قىلىنغان بىر دوكلاتتا، ۋاكسىنا ئەملەنگەن ئوغۇللار توپىدا جىنسىي ئەزا سۆگەللىرىنىڭ يۈز بېرىش نىسبىتىنىڭ %90 تىن كۆپرەك تۆۋەنلىگەنلىكى، بۇنىڭ ئەرلەرنىڭ جىنسىي ساغلاملىقىنى قوغداشتا ھەل قىلغۇچ رول ئوينايدىغانلىقى كۆرسىتىپ ئۆتۈلگەن. بۇ تەتقىقاتلار شۇنى جەزملەشتۈردىكى، ئەرلەرنىڭ ۋاكسىنا ئەملىتىشى پەقەت ئۆزىنى قوغداشلا ئەمەس، بەلكى ۋىرۇسنىڭ جەمئىيەتتىكى زەنجىرىنى ئۈزۈشنىڭ بىردىنبىر يولىدۇر.

ئوغۇللارغا ۋاكسىنا ئەملەشنىڭ جەمئىيەتتىكى ئەھمىيىتى

ئوغۇللارنى HPV غا قارشى ئەملەش «جەمئىيەت ئىممۇنىتېتى» ھاسىل قىلىشتا ئىنتايىن مۇھىم. ئەگەر پەقەت قىزلارلا ۋاكسىنا ئەملەتسە، ۋىرۇس يەنىلا ئەرلەر ئارىسىدا تارقىلىدۇ ۋە كېيىن يەنە ئاياللارغا يۇقىدۇ. ئوغۇللار ۋاكسىنا ئەملەتكەندە، ئۇلار ۋىرۇسنىڭ تارقىلىش زەنجىرىنى ئۈزۈپ تاشلايدۇ. بۇ ئارقىلىق ئۆزىنىڭ كەلگۈسىدىكى جۈپتىنى راك كېسىلى خەۋپىدىن قوغداپ قالىدۇ. تىببىي نۇقتىدىن ئېيتقاندا، ئەرلەر ۋىرۇسنىڭ ئاساسلىق توشۇغۇچىسى ھېسابلىنىدۇ، چۈنكى ئەرلەردە يۇقۇملىنىش ئالامەتلىرى كۆپىنچە كۆرۈنمەيدۇ، بۇ ئۇلارنىڭ بىلمەي تۇرۇپ ۋىرۇسنى باشقىلارغا يۇقتۇرۇشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ.

ۋاكسىنا ئەملەشنىڭ ئەڭ مۇۋاپىق ۋاقتى

ۋاكسىنا ئەملەش ئۈچۈن ئەڭ كۆڭۈلدىكىدەك ۋاقىت بالىلار تېخى جىنسىي پائالىيەتنى باشلىمىغان، يەنى ۋىرۇس بىلەن ئۇچراشمىغان مەزگىلدۇر. چۈنكى ئىممۇنىتېت سىستېمىسى ياش ۋاقىتتا ۋاكسىنىغا تېخىمۇ كۈچلۈك ئىنكاس قايتۇرىدۇ.

• تەۋسىيە قىلىنغان ياش: ئادەتتە 9 ياشتىن 14 ياشقىچە بولغان ئوغۇللارغا ئىككى قېتىم ۋاكسىنا ئەملەش يېتەرلىك بولىدۇ.
• تولۇقلاپ ئەملەش: ئەگەر 15 ياشتىن كېيىن ئەملەتسە، ئادەتتە ئۈچ قېتىم ئەملەش تەۋسىيە قىلىنىدۇ.
• بىخەتەرلىك: HPV ۋاكسىنىسى دۇنيا مىقياسىدا مىليونلىغان كىشىگە ئەملەنگەن بولۇپ، ئىنتايىن بىخەتەر دەپ قارىلىدۇ. ئوكۇل سېلىنغان جاينىڭ س Agلىق ئاغرىشى ياكى يېنىك قىزىتما ئاساسلىق كۆرۈلىدىغان ئەكىس تەسىرلەردۇر.

ئاتا-ئانىلار بىلىشكە تەگىشلىك نۇقتىلار

نۇرغۇن ئاتا-ئانىلار ئوغلۇم تېخى كىچىك، جىنسىي مۇناسىۋەت مەسىلىسى تېخى يوق دەپ ئويلىشى مۇمكىن. ئەمما ۋاكسىنىنىڭ رولى دەل ئالدىنى ئېلىش بولغاچقا، ئۇنى كېسەل كېلىشتىن بۇرۇن، يەنى بەدەن تېخى ساغلام ۋاقىتتا ئەملىتىش كېرەك. ئوغلۇڭىزغا HPV ۋاكسىنىسىنى ئۇرغۇزۇش ئارقىلىق، سىز ئۇنىڭ كەلگۈسىدىكى راك كېسىلىگە گىرىپتار بولۇش ئېھتىماللىقىنى نۆلگە يېقىنلاشتۇرىسىز. بۇ بىر قېتىملىق قارار بالىنىڭ پۈتۈن ئۆمۈرلۈك ساغلاملىقى ئۈچۈن سېلىنغان ئەڭ چوڭ مەبلەغدۇر. بۈگۈنكى تىببىي تەرەققىيات بىزگە راكنىڭ ئالدىنى ئېلىش پۇرسىتىنى بەردى، بۇ پۇرسەتنى قولدىن بەرمەسلىك كېرەك.