دۇنيا سەھىيە تەشكىلاتى 2026-يىلى 5-ئاينىڭ 3-كۈنى يەكشەنبە ئېلان قىلغان باياناتىدا، ئاتلانتىك ئوكياندا سەپەر قىلىۋاتقان بىر خەلقئارالىق ساياھەت پاراخوتىدا ئۈچ كىشىنىڭ خانتا ۋىرۇسى (Hantavirus) بىلەن يۇقۇملانغانلىقى گۇمانى بىلەن قازا قىلغانلىقىنى بىلدۈردى. نۆۋەتتە بىر كىشىنىڭ يۇقۇملانغانلىقى تەجرىبىخانىدا جەزملەشتۈرۈلگەن بولۇپ، يەنە بەش كىشىنىڭ گۇمانلىق تىزىملىكتە ئىكەنلىكى ئاشكارىلاندى. بۇ خەۋەر دۇنيا مىقياسىدا يۇقۇملۇق كېسەللىكلەرنىڭ ئالدىنى ئېلىش سىستېمىسىنىڭ يۇقىرى دىققەت قوزغىشىغا سەۋەب بولماقتا.
ۋەقەنىڭ كېلىپ چىقىشى ۋە ساياھەت لىنىيەسى
مۇخبىرلارنىڭ جەنۇبىي ئافرىقا سەھىيە مىنىستىرلىكىدىن ئىگىلىشىچە، بۇ قېتىملىق يۇقۇم «MV Hondius» ناملىق ساياھەت پاراخوتىدا يۈز بەرگەن. مەزكۇر پاراخوت تەخمىنەن 150 يولۇچى بىلەن ئارگېنتىنانىڭ ئۇشۇئايا (Ushuaia) پورتىدىن يولغا چىقىپ، ئانتاركتىكا، فالكلاند تاقىم ئاراللىرى، جەنۇبىي جورجىيە، ساينت ھېلېنا ۋە كاپې ۋېردې قاتارلىق جايلارغا بارغان. بۇ ئۇزۇن مۇساپىلىك سەپەر جەريانىدا، پاراخوتتىكى بىر قىسىم يولۇچىلاردا تۇيۇقسىز ئېغىر دەرىجىدىكى جىددىي نەپەسلىنىش يولى يۇقۇملىنىشى ئالامەتلىرى كۆرۈلگەن.
جەنۇبىي ئافرىقا سەھىيە مىنىستىرلىكىنىڭ باياناتچىسى فوستېر موھالېنىڭ ئاشكارىلىشىچە، نۆۋەتتە ئالتە كىشى يۇقۇملانغان دەپ قارالماقتا. بۇلارنىڭ ئىچىدە ئۈچ كىشى قازا قىلغان، بىر كىشى جەنۇبىي ئافرىقىدىكى جوھاننېسبۇرگدا جىددىي قۇتقۇزۇش بۆلۈمىدە داۋالانماقتا. پاراخوت تىجارەتچىسى «Oceanwide Expeditions» شىركىتى ۋەقەنىڭ سەۋەبىنى ئەتراپلىق تەكشۈرۈۋاتقانلىقىنى، نۆۋەتتە پاراخوتنىڭ كاپې ۋېردې قىرغاقلىرىدا توختىتىپ تۇرۇلۇۋاتقانلىقىنى ئېلان قىلدى.
يۇقۇملانغۇچىلارنىڭ ئەھۋالى ۋە كېسەللىك ئۆزگىرىشى
قازا قىلغانلارنىڭ ئىچىدە گوللاندىيەلىك بىر ئەر-خوتۇن بار بولۇپ، ئۇلارنىڭ كېسەللىك ئەھۋالى تەرەققىي قىلىشى ئىنتايىن تېز بولغان. 70 ياشلىق ئەر يولۇچىدا دەسلەپتە قىزىش، باش ئاغرىش، قورساق ئاغرىش ۋە ئىچى سۈرۈش ئالامەتلىرى كۆرۈلگەن بولۇپ، ئۇ ساينت ھېلېنا ئارىلىغا يېتىپ بارغاندا قازا قىلغان. ئۇنىڭ 69 ياشلىق ئايالىمۇ كېيىنرەك كېسەل بولۇپ، جەنۇبىي ئافرىقىدىكى ئايرودرومدا ئۆيىگە قايتماقچى بولغاندا تۇيۇقسىز يىقىلىپ چۈشكەن ۋە دوختۇرخانىغا ئېلىپ بېرىلغاندىن كېيىن ۋاپات بولغان.
يەنە بىر ئەنگلىيەلىك يولۇچىنىڭ تەجرىبىخانە تەكشۈرۈش نەتىجىسى مۇسپەت چىققان بولۇپ، بۇ كىشى ھازىر ساندتوندىكى بىر خۇسۇسىي دوختۇرخانىدا داۋالانماقتا. جەنۇبىي ئافرىقا سەھىيە دائىرىلىرى يۇقۇمنىڭ تارقىلىشىنى توسۇش ئۈچۈن، بۇ بىمارلار بىلەن ئۇچراشقان كىشىلەرنى ئىز قوغلاپ تەكشۈرۈشنى باشلىدى. دۇنيا سەھىيە تەشكىلاتى نۆۋەتتە نۇرغۇن دۆلەتلەر بىلەن ماسلىشىپ، بۇ كەم ئۇچرايدىغان يۇقۇمنى تىزگىنلەش ئۈچۈن تىرىشماقتا.
خانتا ۋىرۇسى نېمە؟ ئۇ قانداق تارقىلىدۇ؟
خانتا ۋىرۇسى ئاساسلىقى چاشقان قاتارلىق غاجىلىغۇچى ھايۋانلار ئارقىلىق تارقىلىدىغان بىر تۈرلۈك ۋىرۇس ئائىلىسىدۇر. ئىنسانلار ئادەتتە بۇ ھايۋانلارنىڭ سۈيدۈكى، تەرىتى ياكى شۆلگەيلىرىدىن چىققان ھاۋادىكى زەررىچىلەرنى نەپەس يولى ئارقىلىق سۈمۈرگەندە يۇقۇملىنىدۇ. ئادەتتە بۇ ۋىرۇسنىڭ ئادەمدىن ئادەمگە تارقىلىشى ئىنتايىن كەم ئۇچرايدۇ، ئەمما جەنۇبىي ئامېرىكىدا بايقالغان «ئاندېس ۋىرۇسى» (Andes virus) نىڭ ئادەمدىن ئادەمگە تارقىلىش ئالاھىدىلىكى بارلىقى مەلۇم.
بۇ قېتىملىق ۋەقەنىڭ ساياھەت پاراخوتىدا يۈز بېرىشى مۇتەخەسسىسلەرنى ھەيران قالدۇردى. ئادەتتە ساياھەت پاراخوتلىرىدا نورو ۋىرۇسى ياكى تاجىسىمان ۋىرۇس قاتارلىق ئادەمدىن ئادەمگە تېز تارقىلىدىغان كېسەللىكلەر كۆپ كۆرۈلىدۇ، ئەمما خانتا ۋىرۇسىنىڭ بۇنداق مۇھىتتا بايقالغانلىقى ئىلگىرى كۆرۈلۈپ باقمىغان. مىچىگان ئۇنىۋېرسىتېتى تىببىي مەكتىپىنىڭ ياردەمچى پىروفېسسورى، دوكتور ئېمىلى ئابدولېرنىڭ ئېيتىشىچە، ۋىرۇس بەلكىم پاراخوتنىڭ ئۆزىدىكى ياكى پاراخوت توختىغان پورتلاردىكى كېمىرگۈچى ھايۋانلاردىن كەلگەن بولۇشى مۇمكىن.
كېسەللىك ئالامەتلىرى ۋە تەۋسىيە
خانتا ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغاندىن كېيىن، دەسلەپتە زۇكامغا ئوخشاش ئالامەتلەر كۆرۈلىدۇ. بۇلار قىزىش، تىترەش، بەدەن ئاغرىش ۋە باش ئاغرىش قاتارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. ئەمما كېسەللىك تەرەققىي قىلغانسېرى، بىماردا تىنىق سىقىلىش، ئۆپكە فۇنكسىيەسىنىڭ زەئىپلىشىشى ياكى يۈرەك مەسىلىلىرى كۆرۈلۈشكە باشلايدۇ. ئامېرىكا كېسەللىكلەرنىڭ ئالدىنى ئېلىش ۋە تىزگىنلەش مەركىزى (CDC) نىڭ سانلىق مەلۇماتىغا قارىغاندا، 1993-يىلىدىن 2023-يىلىغىچە جەمئىي 890 خانتا ۋىرۇسى ۋەقەسى خاتىرىلەنگەن بولۇپ، بۇ بىر قەدەر كەم ئۇچرايدىغان، ئەمما خەتەرلىك يۇقۇمدۇر.
نۆۋەتتە جەنۇبىي ئافرىقا دائىرىلىرى ئاممىنى خاتىرجەم بولۇشقا چاقىردى، چۈنكى يۇقۇم مەلۇم بىر دائىرىدە تىزگىنلەنمەكتە. ساياھەتچىلەرگە چاشقان ۋە باشقا غاجىلىغۇچى ھايۋانلار كۆپ جايلاردا تازىلىققا دىققەت قىلىش، چاشقاننىڭ تەرەتلىرى بىلەن ئۇچراشىشتىن ساقلىنىش تەۋسىيە قىلىنىدۇ. ئەگەر ساياھەتتىن قايتقاندىن كېيىن تۇيۇقسىز قىزىش ۋە نەپەسلىنىش قىيىنلىشىش ئالامەتلىرى كۆرۈلسە، دەرھال دوختۇرغا كۆرۈنۈش كېرەك.
