نۇرمەمەت دوختۇر

كۆكرەك بېزى (تېمۇس بېزى) ئىنسان بەدىنىنىڭ ئىممۇنىتېت سىستېمىسىدىكى ئىنتايىن مۇھىم ئەزالارنىڭ بىرى بولۇپ، كۆكرەك قىسمىغا، ئۆپكە ۋە يۈرەكنىڭ ئوتتۇرىسىغا، كاناينىڭ ئالدى تەرىپىگە جايلاشقان. ئۇ ئاساسلىقى تې لىمفا ھۈجەيرىلىرىنىڭ يېتىلىشى ۋە پەرقلەندۈرۈلۈشىگە مەسئۇل بولۇپ، بەدەننىڭ كېسەللىك قوزغاتقۇچى مىكروبلارغا قارشى تۇرۇش ئىقتىدارىنى كاپالەتلەندۈرىدۇ. كۆكرەك بېزى بولۇپمۇ بالاغەتكە يەتمىگەن بالىلاردا پائال بولۇپ، ياش چوڭايغانچە تەدرىجىي كىچىكلەيدۇ ۋە فۇنكسىيەسى ئاجىزلايدۇ.

بۆرەك ئۈستى بېزى ئىنسان بەدىنىدىكى كىچىك، ئەمما ئىنتايىن مۇھىم ئىچكى ئاجراتما بېزى بولۇپ، ھەر بىر بۆرەكنىڭ ئۈستىدە ئورۇنلاشقان. بۇ بەزنىڭ ئاساسلىق فۇنكسىيەسى ھورمون ئىشلەپچىقىرىش ئارقىلىق بەدەندىكى نۇرغۇن جانلىق فۇنكسىيەلەرنى، مەسىلەن، مېتابولىزىم، ئىممۇنىتېت سىستېمىسى، قاندىكى قەنت مىقدارى، قان بېسىمى ۋە بېسىمغا بولغان ئىنكاس قاتارلىقلارنى تەڭشەش. ئۇنىڭ مۇرەككەپ قۇرۇلمىسى ۋە ھورمونلىرى ھاياتلىقنى ساقلاپ قېلىشتا ئاچقۇچلۇق رول ئوينايدۇ.

بارماق تىرنىقى ئىنسان بەدىنىنىڭ بىر قىسمى بولۇپ، گەرچە كىچىك تۇرىدۇ، ئەمما ئۇنىڭ فۇنكسىيەسى ناھايىتى مۇھىم. تىرناق بارماق ئۇچىنى قوغداش بىلەن بىرگە، نازۇك ھەرىكەتلەرنى ئىجرا قىلىش، نەرسىلەرنى تۇتۇش ۋە تېرىش قاتارلىق ئىشلاردا ئاساسىي رول ئوينايدۇ. ئۇ يەنە بەدەن ساغلاملىقىنىڭ ئەينىكى بولۇپ، تىرناقنىڭ رەڭگى، شەكلى ۋە سۈپىتىدىكى ئۆزگىرىشلەر بەزى كېسەللىكلەرنىڭ سىگنالى بولۇشى مۇمكىن.

بۇرۇن ئادەم بەدىنىدىكى مۇھىم ئەزالارنىڭ بىرى بولۇپ، نەپەسلىنىش ۋە پۇراقنى ھېس قىلىشتا ئاساسلىق رول ئوينايدۇ. بۇرۇننىڭ ئىچكى قىسمى مۇرەككەپ تۈزۈلۈشكە ئىگە بولۇپ، ئوخشىمىغان قىسىملار ئۆز ئالدىغا ئالاھىدە فۇنكسىيەلەرنى ئىجرا قىلىدۇ. بۇ ماقالىدە بۇرۇننىڭ پۇراش رايونى ۋە ئۇنىڭغا مۇناسىۋەتلىك قىسىملار تەپسىلىي تونۇشتۇرۇلىدۇ، شۇنداقلا ئۇلارنىڭ ئىقتىدارلىرى ۋە ئۆز-ئارا باغلىنىشى ئۈستىدە توختىلىنىدۇ.

ئىچكى قۇلاق ئىنسان بەدىنىدىكى ئەڭ مۇرەككەپ ۋە مۇھىم ئەزالارنىڭ بىرى بولۇپ، ئاڭلاش ۋە تەڭپۇڭلۇقنى ساقلاش فۇنكسىيەسىنى ئادا قىلىدۇ. ئۇنىڭ قۇرۇلمىسى ناھايىتى نازۇك بولۇپ، ھەر بىر قىسمىنىڭ ئۆزىگە خاس فۇنكسىيەسى بار. بۇ ماقالىدە، ئوڭ تەرەپ ئىچكى قۇلاق يول تۈۋى (Right Internal Auditory Canal Fundus) نىڭ تەپسىلىي قۇرۇلمىسى ۋە ھەر بىر قىسمىنىڭ فۇنكسىيەسى ئۇيغۇرچە، ئىنگىلىزچە ۋە خەنزۇچە ئاتالغۇلار ئارقىلىق تونۇشتۇرۇلىدۇ. بىز بۇ قۇرۇلمىلارنىڭ ئومۇمىي قۇلاق فۇنكسىيەسىدىكى مۇھىم رولىنى ئايدىڭلاشتۇرىمىز.

ئادەم بەدىنىدىكى ئەڭ مۇرەككەپ ۋە ھەيران قالارلىق ئەزالارنىڭ بىرى بولغان قۇلاق، ئاڭلاش ئىقتىدارىدىن باشقا، تەڭپۇڭلۇقنى ساقلاشتا مۇھىم رول ئوينايدۇ. قۇلاقتىكى پەردىلىك ئېزىتقۇ يولى دەل بۇ ئىككى مۇھىم فۇنكسىيەنى ئورۇنداشقا مەسئۇل بولغان بىر قاتار ئۆز-ئارا باغلانغان بوشلۇقلار سىستېمىسىدۇر. بۇ ماقالىدە، بىز قۇلاقتىكى پەردىلىك ئېزىتقۇ يولىنىڭ ئوڭ تەرەپ ئارقا ئىچكى قىسمىغا ئالاھىدە دىققەت قىلىپ، ئۇنىڭ قۇرۇلمىسى ۋە فۇنكسىيەسىنى ئەتراپلىق تونۇشتۇرىمىز.

قۇلاق ئىنسان بەدىنىدىكى ئەڭ مۇرەككەپ ۋە ھەيران قالارلىق ئەزالارنىڭ بىرى بولۇپ، ئۇ ئاڭلاش بىلەن بىرگە تەڭپۇڭلۇقنى ساقلاش رولىنىمۇ ئوينايدۇ. بولۇپمۇ ئىچكى قۇلاقتىكى سۆڭەكلىك ۋە پەردىلىك ئېزىتقۇ يولى، بۇ فۇنكسىيەلەرنىڭ ئاساسلىق مەركىزى ھېسابلىنىدۇ. بۇ قۇرۇلما، ئاۋاز دولقۇنلىرىنى نېرۋا سىگنالىغا ئايلاندۇرۇپ مېڭىگە يەتكۈزۈش ۋە بەدەننىڭ ھەرىكىتىگە ماس ھالدا تەڭپۇڭلۇق ئۇچۇرلىرىنى يەتكۈزۈشتە ھالقىلىق رول ئوينايدۇ.

قۇلاق ناغرا پەردىسى ۋە ئاڭلاش سۆڭەكچىلىرى ئىنسان قۇلىقىنىڭ ئاڭلاش فۇنكسىيەسىدە ئىنتايىن مۇھىم رول ئوينايدىغان ئاساسلىق قۇرۇلمىلار. بۇلار ئاۋاز دولقۇنلىرىنى مېخانىكىلىق تەۋرىنىشكە ئايلاندۇرۇپ، ئاڭلاش سېزىمىنى چوڭقۇرلاشتۇرۇشتا ھالقىلىق ئەھمىيەتكە ئىگە. بۇ ماقالە قۇلاق ناغرا پەردىسى ۋە ئۇنىڭغا باغلانغان ئۈچ كىچىك سۆڭەكنىڭ قۇرۇلۇشى، فۇنكسىيەسى ۋە ئۆز-ئارا مۇناسىۋىتىنى تەپسىلىي چۈشەندۈرۈپ بېرىدۇ. بۇ قۇرۇلمىلارنىڭ ئىنچىكە ۋە مۇرەككەپ تۈزۈلۈشى ئاۋازنى يىغىش، كۈچەيتىش ۋە ئىچكى قۇلاققا يەتكۈزۈش جەريانىنى ئەمەلگە ئاشۇرىدۇ. 

ھامىلىدار بولالماسلىق ياكى تۇغماسلىق نۇرغۇن ئەر-خوتۇنلار دۇچ كېلىدىغان، ھېسسىيات جەھەتتىن بېسىم ئېلىپ كېلىدىغان بىر مەسىلە. ئەمما، زامانىۋى تېبابەتنىڭ تەرەققىياتىغا ئەگىشىپ، بۇ مەسىلىنىڭ سەۋەبىنى ئېنىقلاش ۋە داۋالاش پۇرسىتى كۆپەيدى. تۇغماسلىق پەقەت ئاياللارغىلا خاس مەسىلە ئەمەس، بەلكى ئەر-ئايال ھەر ئىككى تەرەپكە مۇناسىۋەتلىك بولۇپ، سەۋەبىنى ئېنىقلاش ئۈچۈن ھەر ئىككى تەرەپنىڭ سىستېمىلىق تەكشۈرۈلۈشى ناھايىتى مۇھىم. بۇ ماقالىدە، ھامىلىدار بولۇشتا قىيىنچىلىققا ئۇچرىغان ئەر-ئاياللارنىڭ قايسى جەھەتلەردىن تەكشۈرۈش ئېلىپ بېرىشى كېرەكلىكىنى تەپسىلىي تونۇشتۇرىمىز.

چېكە سۆڭىكى (Temporal bone) باش سۆڭىكىنىڭ يان تەرىپىگە جايلاشقان، قۇرۇلمىسى ئىنتايىن مۇرەككەپ بىر جۈپ سۆڭەك بولۇپ، ئۇ ئاڭلاش ۋە تەڭپۇڭلۇق ئەزالىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. بۇ سۆڭەكنىڭ ئىچىدىكى ئەمچەكسىمان ئۆسۈك قىسمى قۇلاق ئارقىسىدىكى گەۋدىلىك سۆڭەكلىك قۇرۇلما بولۇپ، ئۇنىڭ ئىچى ھاۋا بىلەن تولغان كىچىك كاتەكچىلەردىن تەركىب تاپقان. بۇ كاتەكچىلەر ئوتتۇرا قۇلاق بوشلۇقى بىلەن تۇتىشىپ تۇرىدۇ ھەمدە قۇلاقنىڭ نورمال فىزىئولوگىيىلىك پائالىيىتىدە مۇھىم رول ئوينايدۇ.