نۇرمەمەت دوختۇر

بالىياتقۇ بوينى ئاياللارنىڭ كۆپىيىش سىستېمىسىدىكى ئىنتايىن مۇھىم بىر «دەرۋازا» بولۇپ، ئۇ بالىياتقۇ بىلەن جىنسىي يولنى تۇتاشتۇرىدۇ. بۇ ئەزانىڭ ساغلاملىقى پۈتۈن بەدەننىڭ ساغلاملىقىغا، ھەتتا كەلگۈسىدىكى تۇغۇت ئىقتىدارىغا بىۋاسىتە تەسىر كۆرسىتىدۇ. بالىياتقۇ بوينى ياللۇغى ئاياللار ئارىسىدا ئەڭ كۆپ كۆرۈلىدىغان كېسەللىكلەرنىڭ بىرىدۇر. نۇرغۇن ئاياللار دەسلەپكى ئالامەتلەرگە سەل قارىغانلىقى ياكى خاتا دىياگنوز قويغانلىقى سەۋەبىدىن، ياللۇغ سوزۇلما خاراكتېرلىك كېسەلگە ئايلىنىپ كېتىپ، تېخىمۇ ئېغىر ئەگەرشەر كېسەللىكلەرنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. شۇڭا، بۇ كېسەللىكنىڭ سىگناللىرىنى بالدۇر تونۇش تولىمۇ زۆرۈر.

باش ۋە بويۇن رايونى ئىنسانلارنىڭ ئەڭ مۇرەككەپ ۋە مۇھىم ئاناتومىيىلىك قۇرۇلمىلىرىنىڭ بىرى بولۇپ، نۇرغۇن ھاياتىي مۇھىم ئەزالارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. بۇ رايوننىڭ ساغلاملىقىنى قوغداشتا لىمفا سىستېمىسى ھالقىلىق رول ئوينايدۇ. لىمفا سىستېمىسى لىمفا تۈگۈنلىرى ۋە لىمفا نەيچىلىرىدىن تەركىب تاپقان بولۇپ، ئۇ بەدەننىڭ ئىممۇنىتېت مۇداپىئە سىستېمىسىنىڭ مۇھىم بىر قىسمى ھېسابلىنىدۇ. ئۇ تاشقى مۇھىتتىن كەلگەن كېسەللىك قوزغاتقۇچى مىكروبلارنى سۈزۈپ، يۇقۇملىنىشنىڭ ئالدىنى ئېلىش ۋە بەدەندىكى زەھەرلىك ماددىلارنى تازىلاش قاتارلىق مۇھىم ۋەزىپىلەرنى ئۆتەيدۇ.

بوۋىقىڭىزنىڭ تاتلىق ئۇخلاۋاتقان قىياپىتىنى كۆرۈش ئاتا-ئانىلار ئۈچۈن ئەڭ بەختلىك دەقىقىلەرنىڭ بىرىدۇر. ئەمما، بۇ خاتىرجەملىككە دائىم بىر ئەندىشە ھەمراھ بولىدۇ: «بالام بىخەتەر ئۇخلاۋاتامدۇ؟». بولۇپمۇ تۇيۇقسىز بوۋاقلار ئۆلۈپ قېلىش يىغىندى ئالامىتى (SIDS) ھەققىدىكى ئۇچۇرلار يېڭى ئاتا-ئانىلارنى ئالاھىدە تەشۋىشلەندۈرىدۇ.

نۇرغۇن كىشىلەر ناشتىلىق تەييارلىغاندا تۇخۇم ئېقىنىلا يەپ، سېرىقىنى تاشلىۋېتىشكە ئادەتلەنگەن. بۇنىڭ ئاساسلىق سەۋەبى تۇخۇم سېرىقىدىكى خولېستېرىن ۋە ماينىڭ ساغلاملىققا زىيانلىق ئىكەنلىكىگە بولغان ئەندىشىدۇر. لېكىن، زامانىۋى ئوزۇقلۇقشۇناسلىق ۋە ئەڭ يېڭى تېببىي تەتقىقاتلار بىزگە شۇنى ئېيتىپ بەردىكى، تۇخۇم سېرىقى سىز ئويلىغاندىنمۇ بەكراق ئوزۇقلۇق قىممىتىگە ئىگە. ئەگەر سىز تۇخۇم سېرىقىنى يېمىسىڭىز، تۇخۇمدىكى ئوزۇقلۇق ماددىلارنىڭ %90 تىن كۆپرەكىدىن ۋاز كەچكەن بولىسىز.

سۆزنەك (Gonorrhea) كېسىلىنىڭ سەۋەبى، باكتېرىيە ئالاھىدىلىكى، كلىنىكىلىق ئالامەتلىرى ۋە ئەڭ يېڭى تېببىي تەتقىقاتلارغا ئاساسلانغان داۋالاش ئۇسۇللىرى ھەققىدە ئەتراپلىق تىببىي قوللانما.

قالايمىقان جىنسىي مۇناسىۋەت ئارقىلىق يۇقىدىغان سۆزنەك ، سىفىلىس، ئەيدىز ۋە HPV قاتارلىق كېسەللىكلەرنىڭ خەۋپى، ئالامەتلىرى ۋە ئالدىنى ئېلىش ئۇسۇللىرى ھەققىدە تىببىي مەلۇمات.

ھامىلىدارلىق مەزگىلىدىكى قوش تەكشۈرۈش ۋە ئۈچ تەكشۈرۈش بوۋاقنىڭ گېنتىكىلىق ساغلاملىقىنى باھالاشتىكى ئەڭ مۇھىم قوراللارنىڭ بىرىدۇر. بۇ ماقالىدە بۇ سىناقلارنىڭ قاچان، قانداق ۋە نېمە ئۈچۈن قىلىنىدىغانلىقى تەپسىلىي چۈشەندۈرۈلىدۇ.

بالىلارنىڭ بويى ۋە ئېغىرلىقىنى باھالايدىغان SDS (Z-score) نېمە؟ دۇنيا سەھىيە تەشكىلاتىنىڭ ئۆلچىمى بىلەن رايونلۇق پەرقلەرنىڭ مۇناسىۋىتىنى بۇ ماقالىدىن بىلىۋېلىڭ.

بالىلاردا ۋىتامىن د كەمچىل بولسا سۆڭەك يۇمشاش، ئىممۇنىتېت ئاجىزلىشىش ۋە ئۆسۈپ يېتىلىش كېچىكىش قاتارلىق ئەھۋاللار كۆرۈلىدۇ. بۇ ماقالىدە ئەڭ يېڭى تەتقىقاتلار ۋە ئالدىنى ئېلىش چارىلىرى تونۇشتۇرۇلىدۇ.

ساغلاملىقنى تىلغا ئالغاندا، نۇرغۇن كىشىلەر پەقەت يېمەك-ئىچمەك ۋە جىسمانىي ھەرىكەتكىلا دىققەت قىلىدۇ. ئەمما، زامانىۋى مېدىتسىنا تەتقىقاتلىرى شۇنى ئىسپاتلىدىكى، روھىي ھالەت ۋە كەيپىياتنىڭ جىسمانىي ساغلاملىققا، بولۇپمۇ قان قەنتىنىڭ تۇراقلىق بولۇشىغا كۆرسىتىدىغان تەسىرى بىز تەسەۋۋۇر قىلغاندىنمۇ زور. دىيابېت بىمارلىرى ۋە قان قەنتى يۇقىرى كىشىلەر ئۈچۈن ئېيتقاندا، كەيپىياتنى تەڭشەش پەقەت كۆڭۈلنى ئارام ئالدۇرۇشلا ئەمەس، بەلكى بەدەندىكى بىئو-خىمىيىۋى جەريانلارنى كونترول قىلىشنىڭ مۇھىم بىر قىسىمىدۇر.