نۇرمەمەت دوختۇر

پۇت تېرىسى سويۇلۇش كۈندىلىك تۇرمۇشتا نۇرغۇن كىشىلەر دۇچ كېلىدىغان ساغلاملىق مەسىلىلىرىنىڭ بىرىدۇر. بۇ ئەھۋال كىشىگە جىسمانىي جەھەتتىن بىئاراملىق ئېلىپ كېلىپلا قالماي، يەنە گۈزەللىك ۋە ئىجتىمائىي ئالاقىگىمۇ مەلۇم دەرىجىدە تەسىر كۆرسىتىدۇ. پۇت تېرىسىنىڭ تاشلىنىشى ئادەتتىكى قۇرغاقلىشىشتىن تارتىپ، مۇرەككەپ زەمبۇرۇغ (گۆمبە) يۇقۇملىنىشى ياكى ۋىتامىن يېتىشمەسلىككىچە بولغان كۆپ خىل سەۋەبلەر بىلەن مۇناسىۋەتلىك بولىدۇ. بۇ مەسىلىنى تۈپتىن ھەل قىلىش ئۈچۈن، ئالدى بىلەن ئۇنىڭ كېلىپ چىقىش سەۋەبىنى توغرا ئېنىقلاش تولىمۇ مۇھىم.

ساغلاملىقنى قوغداشتا قان شېكىرىنى نورمال دائىرىدە تۇتۇپ تۇرۇش ئىنتايىن مۇھىم. ئەگەر قان شېكىرى ئۇزۇن مۇددەت يۇقىرى بولۇپ كەتسە، ئۇ پەقەت دىيابېت كېسىلىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىپلا قالماي، يەنە يۈرەك، بۆرەك ۋە كۆز قاتارلىق ئەزالارنىڭ ئىقتىدارىغا زىيان يەتكۈزىدىغان ئېغىر ئەگەرشەر كېسەللىكلىرىنى پەيدا قىلىدۇ. نۇرغۇن كىشىلەر قان شېكىرى ئۆرلەپ كەتكەندىن كېيىن، "گۆش يېسەم بولمايدۇ" دەپ قاراپ، گۆش تۈرلىرىدىن پۈتۈنلەي ۋاز كېچىدۇ. ئەمەلىيەتتە، بۇ خىل قاراش بىر تەرەپلىمىلىك بولۇپ، گۆش يېمەسلىك بەدەندە ئاقسىل يېتىشمەسلىك ۋە ئوزۇقلۇق تەڭپۇڭسىزلىقىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. دىيابېت بىمارلىرى ئۈچۈن مۇھىم بولغىنى گۆش يېيىش-يېمەسلىك ئەمەس، بەلكى قايسى گۆشنى، قانداق يېيىش مەسىلىسىدۇر.

زامانىۋى تۇرمۇش رىتىمىنىڭ تېزلىشىشى، خىزمەت بېسىمىنىڭ ئېشىشى ۋە تۇرمۇش ئادەتلىرىنىڭ ئۆزگىرىشىگە ئەگىشىپ، نۇرغۇن كىشىلەر ئۆزلىرىدە «ئىككىلەمچى ساغلاملىق» (Sub-health) ھالىتىنىڭ شەكىللىنىۋاتقانلىقىنى ھېس قىلماقتا. بۇ خىل ئەھۋالدا، كىشىلەر تەبىئىي ئوزۇقلۇق تولۇقلاش ۋە ساغلاملىق مەھسۇلاتلىرىغا ئالاھىدە كۆڭۈل بۆلمەكتە. بۇنىڭ ئىچىدە ئالقات ( Lycium chinense Miller ) ئۆزىنىڭ جىگەر ۋە بۆرەكنى قۇۋۋەتلەش، كۆزنى روشەنلەشتۈرۈش ۋە بەدەننىڭ ئىممۇنىتېت كۈچىنى ئاشۇرۇش رولى بىلەن «ساغلاملىقنىڭ پادىشاھى» دەپ تەرىپلىنىپ كەلمەكتە. لېكىن، ھەر قانداق شىپالىق دەپ بىلىنگەن ئوزۇقلۇق خۇددى ئىككى بىسى بار پىچاققا ئوخشايدۇ؛ ئەگەر خاتا ئىستېمال قىلىنسا ياكى ماس كەلمەيدىغان كىشىلەر يېسە، پايدىسىدىن زىيىنى كۆپ بولۇشى مۇمكىن.

قان ئازلىق ھازىرقى جەمئىيەتتە، بولۇپمۇ ئاياللار ۋە بالىلار ئارىسىدا كۆپ كۆرۈلىدىغان بىر خىل ساغلاملىق مەسىلىسى. قان ئادەم بەدىنىنىڭ ھاياتلىق دەرياسى بولۇپ، ئۇ ئوكسىگېن ۋە ئوزۇقلۇق ماددىلارنى پۈتۈن بەدەندىكى ئەزا-ھۈجەيرىلەرگە يەتكۈزۈش ۋەزىپىسىنى ئۆتەيدۇ. ئەگەر بەدەندە قان ئازلىق كۆرۈلسە، كىشىلەرنىڭ خىزمەت ئۈنۈمى، زېھنى ۋە جىسمانىي ساغلاملىقى زور تەسىرگە ئۇچرايدۇ. شۇڭا، قان ئازلىقنىڭ سەۋەبىنى ئېنىقلاش ۋە توغرا بولغان ئوزۇقلىنىش ئادىتى ئارقىلىق بەدەننى ئەسلىگە كەلتۈرۈش ئىنتايىن مۇھىم.

يۇقىرى قان بېسىمى ھازىرقى زامان كىشىلىرىنىڭ ساغلاملىقىغا تەھدىت سالىدىغان ئەڭ كۆپ كۆرۈلىدىغان سوزۇلما خاراكتېرلىك كېسەللىكلەرنىڭ بىرى. نۇرغۇن بىمارلار دىياگنوز قويۇلغاندىن كېيىن، كۈندىلىك يېمەك-ئىچمىكىدە نۇرغۇن چەكلىمىلەرگە دۇچ كېلىدۇ. بولۇپمۇ «تۇخۇم يېسە قان بېسىمى ئۆرلەپ كېتەمدۇ؟» دېگەن سوئال نۇرغۇن كىشىلەرنى ئويلاندۇرىدۇ. ئەمەلىيەتتە، يۇقىرى قان بېسىمى بىلەن يېمەكلىك ئوتتۇرىسىدىكى مۇناسىۋەت بىز ئويلىغاندىن كۆپ مۇرەككەپ بولۇپ، تۇخۇم بۇ تىزىملىكتىكى «دۈشمەن» ئەمەس.

نۇرغۇن كىشىلەر ئۇزۇن ئۆمۈر كۆرۈشنىڭ بىردىنبىر يولىنى توختىماي بەدەن چىنىقتۇرۇش دەپ قارايدۇ. لېكىن، ئەتراپىمىزدا شۇنداق ياشانغانلار باركى، ئۇلار ھەر كۈنى تەنتەربىيە مەيدانىدا يۈگۈرمىسىمۇ، يەنىلا 90 ياكى 100 ياشقىچە ساغلام ياشايدۇ. تېببىي تەكشۈرۈشلەر شۇنى كۆرسەتتىكى، ئۇزۇن ئۆمۈر كۆرۈش پەقەت ھەرىكەت بىلەنلا چەكلەنمەيدۇ. ئەگەر سىز چىنىقىشنى ياقتۇرمىسىڭىز ياكى بەدىنىڭىز چىنىقىشقا ماس كەلمىسە، تۆۋەندىكى بەش تەرەپنى ياخشى قىلىش ئارقىلىقمۇ ئۇزۇن ئۆمۈر كۆرۈش نىشانىڭىزغا يېتەلەيسىز.

نۇرغۇن كىشىلەر ئېغىز بوشلىقى ساغلاملىقىنى پەقەت چىش بىلەنلا مۇناسىۋەتلىك دەپ قارايدۇ. لېكىن، زامانىۋى تېببىي تەتقىقاتلار چىش ۋە چىش ئەتراپىنىڭ ئەمەلىيەتتە پۈتۈن بەدەن ساغلاملىقىنىڭ، بولۇپمۇ قان شېكىرىنىڭ "بارومېتىرى" ئىكەنلىكىنى ئىسپاتلىدى. ئەگەر سىزنىڭ قان شېكىرىڭىز ئۇزۇن مۇددەت يۇقىرى بولسا ياكى كونترول قىلىنمىسا، ئېغىز بوشلىقى ئەڭ دەسلەپتە ئاگاھلاندۇرۇش سىگنالى بېرىدىغان ئورۇنغا ئايلىنىدۇ.

دوختۇرلار تورى ئەپ ئالما نۇسخىسى ئېلان قىلىندى.

تېرە قېرىشنى بىلىش ئالدى بىلەن ۋاقىت ئۇقۇمىنى توغرا چۈشىنىشتىن باشلىنىدۇ. نۇرغۇن كىشىلەر ياشلىقنىڭ مەڭگۈلۈك ئىكەنلىكىگە ئىشىنىپ، تېرىسىگە سەل قارايدۇ، ئەمما بىئولوگىيەلىك سائەت بىز كۈتمىگەن ۋاقىتتا چېكىشكە باشلايدۇ. تېرىمىز بىزنىڭ سالامەتلىك ئەھۋالىمىزنى ئەكس ئەتتۈرىدىغان ئەڭ چوڭ ئەزا بولغاچقا، ئۇنىڭ قاچان ۋە نېمە ئۈچۈن ئۆزگىرىدىغانلىقىنى بىلىش تولىمۇ مۇھىم.

راكنى داۋالاش جەريانىدا، دوختۇرلار ئادەتتە بىمارنىڭ ئەھۋالىغا قاراپ ئوخشىمىغان داۋالاش ئۇسۇللىرىنى تەۋسىيە قىلىدۇ. بۇلارنىڭ ئىچىدە ئەڭ كۆپ قوللىنىلىدىغىنى خىمىيىۋىلىك داۋالاش ۋە رادىئوتېراپىيە (رادىئوئاكتىۋ نۇر بىلەن داۋالاش). گەرچە بۇ ئىككى خىل ئۇسۇلنىڭ مەقسىتى راك ھۈجەيرىلىرىنى ئۆلتۈرۈش بولسىمۇ، ئەمما ئۇلارنىڭ مەشغۇلات شەكلى ۋە بەدەنگە كۆرسىتىدىغان تەسىرى بىر-بىرىگە ئوخشىمايدۇ.