نۇرمەمەت دوختۇر

قان تومۇرلار ئىنسان بەدىنىدىكى ئوزۇقلۇق يەتكۈزۈش ۋە ماددا ئالماشتۇرۇشنىڭ ئاساسلىق يولى بولۇپ، ئۇلارنىڭ ساغلاملىقى پۈتۈن بەدەن ئەزالىرىنىڭ نورمال خىزمەت قىلىشىغا بىۋاسىتە تەسىر كۆرسىتىدۇ. ياشنىڭ چوڭىيىشى، تەڭپۇڭسىز يېمەك-ئىچمەك ۋە ھەرىكەتسىز تۇرمۇش ئۇسۇلى قان تومۇرلارنىڭ بارا-بارا قاتتىقلىشىپ، ئېلاستىكىلىقىنى يوقىتىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ.

يۇقىرى قان بېسىمى، تىببىي ساھەدە دائىم «سۈكۈتتىكى قاتىل» دەپ ئاتىلىدۇ، چۈنكى ئۇ كۆپىنچە ئەھۋاللاردا ئېنىق ئالامەت كۆرسەتمەي تۇرۇپلا ئىچكى ئەزالارغا ئاستا-ئاستا زىيان يەتكۈزىدۇ. نۇرغۇن كىشىلەر ئۆزىنىڭ قان بېسىمى يۇقىرى ئىكەنلىكىنى تۇيۇقسىز يۈز بەرگەن يۈرەك كېسىلى ياكى مېڭە قان تومۇر كېسىلىگە گىرىپتار بولغاندا ئاندىن بىلىدۇ. بۇ ماقالىدە بىز يۇقىرى قان بېسىمىنىڭ كۆزگە چېلىقمايدىغان ئاگاھلاندۇرۇشلىرى، ئۇنىڭ بەدەندىكى ئۇزۇن مۇددەتلىك تەسىرى ۋە ئەڭ يېڭى تەتقىقات نەتىجىلىرى ئاساسىدىكى ئالدىنى ئېلىش تەدبىرلىرى ئۈستىدە تەپسىلىي توختىلىمىز.

ئاياللار جىنسىي يول ياللۇغى جىنسىي تۇرمۇش سۈپىتىنى تۆۋەنلىتىپلا قالماي، جىسمانىي ئاغرىق ۋە روھىي بېسىم ئېلىپ كېلىدۇ؛ توغرا داۋالاش ۋە ئالدىنى ئېلىش ساغلام جىنسىي تۇرمۇشقا كاپالەتلىك قىلىدۇ.

نۇرغۇن كىشىلەر كۈندىلىك تۇرمۇشىدا دائىم قورساق كۆپۈش ۋە قەۋزىيەت مەسىلىسىگە يولۇقۇپ تۇرىدۇ. كۆپىنچە كىشىلەر بۇنداق ئەھۋالدا پەقەت ھەسەل سۈيى ئىچىش ياكى يېنىك دەرىجىدىكى سۈرگى دورىلىرىنى ئىشلىتىش بىلەنلا كۇپايىلىنىدۇ. ئەمما، ئاستا خاراكتېرلىك ھەزىم قىلىش توسالغۇلىرىنى ھەل قىلىش ئۈچۈن تېخىمۇ سىستېمىلىق ۋە ئىلمىي ئۇسۇللار تەلەپ قىلىنىدۇ.

ئىممۇنىتېت سىستېمىسى بەدەننىڭ تەبىئىي مۇداپىئە سىستېمىسى بولۇپ، ئۇنى كۈچەيتىش ئۈچۈن ساغلام ئوزۇقلىنىش، يېتەرلىك ئۇيقۇ ۋە ئىلمىي تۇرمۇش ئادىتى ئىنتايىن مۇھىم. بۇ ماقالىدە ئەڭ يېڭى تەتقىقاتلارغا ئاساسەن ئىممۇنىتېت كۈچىنى ئاشۇرۇشنىڭ سىرلىرى تونۇشتۇرۇلىدۇ.

ھەيز مەزگىلىدە جىنسىي مۇناسىۋەت ئۆتكۈزۈش تىببىي جەھەتتىن مەلۇم خەتەرلەرگە ئىگە بولۇپ، يۇقۇملىنىش نىسبىتىنى ئاشۇرۇۋېتىدۇ؛ شۇڭا بۇ مەزگىلدىكى فىزىئولوگىيىلىك ئۆزگىرىشلەرنى ۋە ساقلىنىش تەدبىرلىرىنى بىلىۋېلىش ئىنتايىن مۇھىم.

مېڭە قان تومۇر كەپلەشمىسى ( Cerebrovascular Thrombosis or Embolism ) قان نۆكچىسى ياكى باشقا يات ماددا چوڭ مېڭىنى تەمىنلەيدىغان قان تومۇرنى توسۇۋېلىپ، قىسمەن مېڭە توقۇلمىلىرىنىڭ قان بىلەن تەمىنلىنىشى ئۈزۈلۈپ قېلىپ، مېڭىگە قان يېتىشمەسلىك ياكى مېڭە تىقىلمىسىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىشنى كۆرسىتىدۇ. بۇ بىر خىل جىددىي، خەتەرلىك پاتولوگىيىلىك ھالەت بولۇپ، تېز پەرقلەندۈرۈش ۋە جىددىي داۋالاشقا توغرا كېلىدۇ.

غالجىر كېسىلى ( Rabies ) بىر خىل جانغا زامىن بولىدىغان ۋىرۇسلۇق كېسەللىك بولۇپ، ئاساسلىقى غالجىر ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغان ھايۋانلارنىڭ چىشلىشى، تاتىلىشى ياكى بۇزۇلغان تېرىنى يالاپ يالىشى ئارقىلىق تارقىلىدۇ. غالجىر ۋىرۇسى ئاساسلىقى مەركىزىي نېرۋا سىستېمىسىغا تەسىر كۆرسىتىدۇ، يۇقۇملانغاندىن كېيىن ۋاقتىدا داۋالانمىسا، ئېغىر مېڭە ياللۇغىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىپ، ئاخىرىدا ئۆلۈمنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. غالجىر كېسىلىنىڭ يوشۇرۇن مەزگىلى ئادەتتە بىر ئايدىن ئۈچ ئايغىچە بولىدۇ، ئايرىم ئەھۋالدا قىسقا بولغاندا بىر ھەپتە ياكى بىر يىلدىن ئارتۇق بولىدۇ، كونكرېت قىلىپ ئېيتقاندا، ۋىرۇس بېسىپ كىرگەن ئورۇن، يارا ئېغىزىنىڭ ئېغىرلىق دەرىجىسى ۋە ۋىرۇس مىقدارىغا باغلىق بولىدۇ.

ئۆسمۈرلۈك دەۋرىدە جىنسىي ساغلاملىق بىلىملىرىنىڭ كەمچىل بولۇشى ياشلارنىڭ جىسمانىي ۋە روھىي ساغلاملىقىغا ئېغىر تەسىر كۆرسىتىدىغان يۇقىرى خەتەرلىك قارارلارنى چىقىرىشىغا سەۋەب بولىدۇ. بۇ ماقالىدە جىنسىي تەربىيەنىڭ ياشلارنىڭ قارار چىقىرىش جەريانىدىكى مۇھىملىقى ۋە تىببىي تەتقىقاتلارنىڭ بۇ ھەقتىكى قاراشلىرى تەپسىلىي بايان قىلىنىدۇ.

جىگەر بەدىنىمىزدىكى ئەڭ چوڭ خىمىيەلىك زاۋۇت بولۇپ، ئۇ قاننى سۈزۈش، زەھەرلىك ماددىلارنى چىقىرىش ۋە ئوزۇقلۇق ماددىلارنى ساقلاشقا مەسئۇل. نۇرغۇن كىشىلەر "جىگەرنى تازىلاش" دېگەندە قىسقا مۇددەتلىك شەربەت ئىچىش ياكى دورا يېيىشنى كۆزدە تۇتىدۇ، ئەمما ئەڭ ئۈنۈملۈك يول جىگەرنىڭ ئۆز ئىقتىدارىنى قوغداش ۋە ئۇنىڭغا يۈك بولىدىغان ئامىللارنى ئازايتىشتۇر.