نۇرمەمەت دوختۇر

ئىرېلاندىيە گالۋېي ئۇنىۋېرسىتېتى تەتقىقات كوللېكتىپى بىر خىل يېڭى بىئولوگىيىلىك بېسىش تېخنىكىسىنى تەتقىق قىلىپ چىققان بولۇپ، بۇ تېخنىكا بېسىپ چىقىرىلغان توقۇلما ھۈجەيرە ھاسىل قىلغان كۈچكە ئاساسەن شەكىلگە ئۆزگەرتەلەيدىكەن. بۇ نەتىجە ئەزالارنىڭ تەبىئىي يېتىلىش جەريانىدا باشتىن كەچۈرگەن ھەرىكەتچان شەكىل ئۆزگىرىشىنى تەقلىد قىلغان بولۇپ، يۈرەك توقۇلمىلىرىنى نۇسخىلاشقا ئالاھىدە ماس كېلىشى مۇمكىن بولۇپ بۇ ئارقىلىق فۇنكسىيىلىك بىئولوگىيىلىك ئەزا بېسىپ چىقىرىش ساھەسىدە مۇھىم بىر قەدەم تاشلانغان ھېساب بولىدۇ. بۇ يېڭى تەتقىقات نەتىجىسى « ئىلغار ئىقتىدارلىق ماتېرىياللار Advanced Functional Materials » ژۇرنىلىنىڭ ئەڭ يېڭى سانىدا ئېلان قىلىندى.

ھامىلىدارلىق 6-ئايغا قەدەم قويغاندا، قورساقتىكى ئۇماق بوۋاقنىڭ بەدىنى روشەن ئۆسۈپ يېتىلىش ئۆزگىرىشىنى باشتىن كەچۈرىدۇ. بۇ ئىككىنچى ھامىلىدارلىق مەزگىلى (second trimester) نىڭ ئوتتۇرا باسقۇچى بولۇپ، ھامىلە بەدىنىڭ ھەرقايسى ئىقتىدارلىرى كۈنسايىن مۇكەممەللىشىپ، بەدەن شەكلىنىڭ ئۆسۈشى تېز بولىدۇ. شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، ھامىلىدار قورسىقى تېخىمۇ روشەن بولۇپ، ھامىلىنىڭ ھەرىكىتى تېخىمۇ كۈچلۈك بولىدۇ.  قېنى ئەمىسە، ئالدىنقى ئايلارغا ئوخشاش، بىز بىرلىكتە بۇ مۇھىم ئايدىكى ھالقىلىق ئۇچۇرلارنى بىللە ئىزدىنىپ باقايلى.

سەۋرچان ئاتا-ئانىلار، ھامىلىدارلىق مانا ھازىر بەشىنچى ئېيىنى كۈتۈۋالدى! بۇ بىر ئالاھىدە ئىللىق مەزگىل، چۈنكى ھامىلىنىڭ ھەرىكىتى تېخىمۇ روشەن بولۇپ، سىزگە قورساقتىكى بوۋاقنىڭ مەۋجۇتلۇقىنى ھەقىقىي ھېس قىلدۇرىدۇ. بۇ مەزگىلدە ھامىلىدارلىقنىڭ دەسلەپكى مەزگىلىدىكى ئىچ ئېلىشىش، قۇسۇش ئەھۋاللىرى ئاساسىي جەھەتتىن پۈتۈنلەي يوقالغاچقا، ھازىرقى ھامىلىدارلىق تۇرمۇشتىن تېخىمۇ ياخشى ھوزۇر ئالالايسىز. بىز بىرلىكتە بۇ ئايدا ھامىلىنىڭ يېتىلىشى ۋە ھامىلىدارلىقنىڭ بۇ مەزگىلىدىكى ساقلىقنى ساقلاشقا مۇناسىۋەتلىك ئۇچۇرلار ئۈستىدە بىرلىكتە ئىزدىنىپ باقايلى.

تېرىنىڭ ھۆل سوغۇق بولۇشى تېرىنىڭ سىرتقى يۈزىنىڭ نەم ئىكەنلىكىنى ھەمدە تۇتقاندا سوغۇق ھېس قىلىدىغانلىقىنى كۆرسىتىدۇ. بۇ خىل ئەھۋالنى كۆپ خىل سەۋەبلەر كەلتۈرۈپ چىقارغان بولۇشى مۇمكىن، مۇھىت ئامىلى، فىزىئولوگىيىلىك ئامىل ياكى كېسەللىك قاتارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. ئۇنىڭ سەۋەبى ۋە دىئاگنوز قويۇش ئۇسۇلىنى چۈشىنىش مۇۋاپىق داۋالاش تەدبىرلىرىنى قوللىنىشقا پايدىلىق.

قەدىرلىك كەلگۈسىدىكى ئاتا-ئانىلار، سىلەرنىڭ ھامىلىدار بولۇپ تۆتىنچى ئايغا قەدەم قويغىنىڭلارغا مۇبارەك بولسۇن! بۇ مەزگىلنى نۇرغۇن ئانىلار « شېرىن ئاي مەزگىلى » دەپ ئاتايدۇ، چۈنكى ئەڭ ئاۋارىچىلىق بولغان ھامىلىدارلىقنىڭ دەسلەپكى مەزگىلىدىكى ئىچى ئېلىشىش، قۇسۇش ئەھۋاللىرى ئاخىرى يوقاشقا باشلاپ، ئۇنىڭ ئورنىنى ئۈمىدكە تولغان ھامىلە ھەرىكىتى ۋە كۈنسېرى يوغىناشقا باشلىغان قورساق ئالىدۇ. بىز بىرلىكتە ھەيران قالارلىق بۇ ھامىلىدارلىق مەزگىلىدە كۆرۈلىدىغان مۆجىزە ئەھۋاللارنى ۋە ئالاقىدار مۇھىم ئۇچۇرلارنى چۈشىنىپ باقايلى.

قەدىرلىك ئاتا-ئانىلار، ھامىلىدارلىقنىڭ ئۈچىنچى ئېيىنى كۈتۈۋالغاندا، ھامىلىدارلىق مەزگىلىنىڭ تۇنجى سەپىرىنى تاماملاشتىن دېرەك بېرىدۇ! بۇ كىشىنى ھاياجانغا سالىدىغان بىر پەيت، چۈنكى بۇ ئايدا ھامىلىنىڭ ھەر قايسى ئەزالىرى ئاساسىي جەھەتتىن يېتىلىدۇ، جاپالىق بولغان ھامىلىدارلىقنىڭ دەسلەپكى ئىنكاسىمۇ تەدرىجىي يېنىكلەيدۇ. قېنى ئەمىسە، بۇ ئايدىكى مۇھىم ئۇچۇرلارنى بىرلىكتە كۆرۈپ باقايلى.

قەدىرلىك ئاتا-ئانىلار، ھامىلىدارلىق ئىككىنچى ئېيىغا كەلگەنلىكىڭلارنى قارشى ئالىمىز! بۇ بىر رىقابەتكە تولغان ھەم ئۈمىدكە تولغان مەزگىل. بۇ ئايدا سىزنىڭ ئۇماق بوۋىقىڭىز ئەڭ ھالقىلىق ئەزا يېتىلدۈرۈش باسقۇچىنى بېسىپ ئۆتۈپ، بىر كىچىك تۆرەلمىدىن تەدرىجىي ھالدا بىر ئاساسىي ئادەم شەكلىنى ھاسىل قىلىدۇ. گەرچە سىز بەزى بىئاراملىقلارنى باشتىن كەچۈرگەن بولسىڭىزمۇ، لېكىن ئېسىڭىزدە بولسۇن، بىر تاتلىق جانلىقنى دۇنياغا ئېلىپ كېلىش ئۈچۈن بۇ چوقۇم بىر بېسىپ ئۆتمىسە بولمايدىغان بىر ئۆتكەل. بۇ جەريانغا بولغان چۈشەنچىڭىزنى قانچە ئاشۇرسىڭىز ۋە چوڭقۇرلاشتۇرسىڭىز، شۇنچە ئوڭۇشلۇق ئۆتۈشىگە ياردىمى بولىدۇ.

يېقىندا پالەچ بولۇپ قالغان بىمارلارنىڭ ئەقلى خىيالى ئارقىلىق مىخانىك بىلىكىنى كونترول قىلىش تەتقىقاتىدا مۇھىم ئىلگىرلەش بولدى. تەتقىقاتچىلار يادرو ماگنىتلىق رېزونانسى ئارقىلىق پالەچ بولۇپ قالغان بىمارنىڭ چوڭ مېڭىسىنى سىكاننېرلاپ، قولنىڭ ھەرىكىتى ۋە سېزىمى بىلەن مۇناسىۋەتلىك بولغان رايوننى بېكىتكەن ھەمدە بۇ رايونلاردىكى كىچىك ئېلېكتىر قۇتۇپلارنى كۆچۈرۈپ يەرلەشتۈرگەن. بۇ مېڭە ھۈجەيرىلىرىنى غىدىقلاش ئارقىلىق، بىمار تېگىش سېزىمىنى ئەسلىگە كەلتۈرۈپلا قالماي، يەنە ئىرادە ئارقىلىق مېخانىكىلىق بىلەكنى كونترول قىلالىغان. بۇنىڭ ئىچىدە بىر قاتناشقۇچى Scott Imbrie بولۇپ، تەجرىبىدە مۇۋەپپەقىيەتلىك ھالدا ئىرادە ئارقىلىق مېخانىكىلىق بىلەك بىلەن كونترول قىلىپ تۇرۇپ رول باشقۇرغان ۋە مەۋھۇم ھەيدەش سىنىقىدا ئاپتوموبىلنىڭ تۈز لىنىيەدە يۈرۈشىنى ساقلىيالىغان.

پۈتۈن بەدەندىكى مۇسكۇللارنىڭ تارتىشىپ قېلىشى بەدەندىكى مۇسكۇللارنىڭ تۇيۇقسىز، ئىختىيارسىز قىسقىراپ، ئاغرىش ۋە قېتىپ قېلىش تۇيغۇسىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىشىنى كۆرسىتىدۇ. بۇ خىل ئەھۋالنى كۆپ خىل سەۋەبلەر كەلتۈرۈپ چىقارغان بولۇشى مۇمكىن، ئېلېكترولىت تەڭپۇڭسىزلىقى، نېرۋا سىستېمىسى كېسەللىكى، دورىنىڭ ئەكس تەسىرى قاتارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. ئۇنىڭ سەۋەبى ۋە دىئاگنوز قويۇش ئۇسۇلىنى چۈشىنىش مۇۋاپىق داۋالاش تەدبىرلىرىنى قوللىنىشقا پايدىلىق.

پۇت - قول ھەرىكىتى توسقۇنلۇققا ئۇچراش دېگىنىمىز، بىمار كۈندىلىك ھەرىكەت قىلغاندا، مەسىلەن، مېڭىش، نەرسە - كېرەكلەرنى تۇتۇش قاتارلىقلاردا مۇسكۇللار ماغدۇرسىزلىنىش، قېتىپ قېلىش، تارتىشىش قاتارلىق كېسەللىك ئالامەتلىرىنى كۆرسىتىدۇ. بۇ خىل كېسەللىك بىمارنىڭ كۈندىلىك تۇرمۇشى ۋە خىزمەت ئىقتىدارىغا تەسىر كۆرسىتىشى مۇمكىن. ئۇنىڭ سەۋەبى، تەكشۈرۈش ئۇسۇلى ۋە داۋالاش ئۇسۇلىنى چۈشىنىش بىمارنىڭ ۋاقتىدا تەدبىر قوللىنىپ، كېسەللىك ئالامىتىنى ياخشىلىشىغا پايدىلىق.