نۇرمەمەت دوختۇر

قىش پەسلىدە كىشىنىڭ ئاسانلا ئىشتىھاسى ئېچىلىپ كېتىدۇ، شۇڭا بەزى كىشىلەرھەمىشە قورسىقى ئاچقاندەك ھېس قىلىدۇ. ھەقىقەتەن، قىشتا ئوزۇقلۇققا كاپالەتلىك قىلىش بىلەن بىر ۋاقىتتا، بەدەن شەكلىنىمۇ ساقلاش كېرەك، ئۇنداقتا، بۇ ئىككىسى ئارىسىدىكىزىددىيەتنى قانداق ھەل قىلىش كېرەك؟ قارا ئاشلىقنى بىر قىسىم ئاساسلىق يېمەكلىكلەرنىڭ ئورنىغا ئالماشتۇرۇش كېرەك.

ئوغۇز سۈتى ئانىنىڭ تۇغۇتتىن كېيىن ھاسىل قىلغان تۇنجى سۈتى بولۇپ، ئادەتتە تۇغۇتتىن كېيىنكى دەسلەپكى بىر نەچچە كۈن ئىچىدە پەيدا بولىدۇ. ئوغۇز سۈت بولسا تۇغۇتلۇق ئاياللارنىڭ كۆزى يورۇغاندىن كېيىنكى بەش كۈن ئىچىدە كەلگەن سۈت بولۇپ، سۇيۇق، ئاز بولىدۇ. تەركىبىدە كاروتىن بىر ئاز كۆپ بولغاچقا، سۇس سېرىق ھالەتتە بولىدۇ.

بوۋاق سۈت پاراشوكى ئىچىشكە ئېھتىياجلىق بولغاندا، ئاتا - ئانىلار دائىم تاللاش مەسىلىسىگە دۇچ كېلىدۇ. بەزى ئاتا ـ ئانىلار بوۋاقلارنىڭ مەلۇم خىل سۈت پاراشوكىغا ئۇيغۇنلىشالماسلىقى ياكى ياقتۇرماسلىقىدىن ئەنسىرەپ، سۈت پاراشوكىنىڭ ماركىسى ياكى تۈرىنى پات ـ پات ئالماشتۇرۇپ تۇرۇشى مۇمكىن. ئەمما، سۈت پاراشوكىنى كۆپ قېتىم ئالماشتۇرۇش بوۋاقنىڭ سالامەتلىكىگە تەسىر كۆرسىتىشى مۇمكىن. 

بوۋاقلارنى بەك ھىم زاكىلىغاندا بەدەن تېمپېراتۇرىسى يۇقىرىلاپ كېتىپ ‹‹قىزىش يىغىندى كېسەللىكى›› پەيدا بولىدۇ . ئۇنىڭ ئۈستىگە ‹‹قىزىش يىغىندى كېسەللىكى››نىڭ ئالامىتى زۇكامغا ئوخشىشىپ كېتىدىغان بولۇپ ، قىزىش ، قۇسۇش ، ھەتتا تارتىشىپ قېلىش ، ھۇشىدىن كېتىش ئەھۋاللىرى كۆرۈلىدۇ .

بالا قىزىپ قالغاندا، ئاتا - ئانىلار دائىم بالىغا قىزىتما قايتۇرۇش دورىسى بېرىشنى ئويلىشىدۇ. ئەمما، ھەممە ئەھۋالدا دەرھال قىزىتما قايتۇرۇش دورىسىنى ئىشلىتىش زۆرۈر بولىۋەرمەيدۇ، ئۇنىڭ ئۈستىگە دورا ئىشلەتكەندىمۇ بەزى ئىشلارغا دىققەت قىلىش كېرەك. 

تەتقىقاتچىلارنىڭ دوكلاتىدا كۆرسىتىلىشىچە، بوۋاققا تۇزلۇق يېمەكلىكلەرنى كۆپ بەرسە، كېيىنمۇ ئامراق بولۇپ قېلىشنى كەلتۈرۈپ چىقىرىشى مۇمكىنكەن. تەتقىقاتتا كۆرسىتىشچە، بوۋاق مەلۇم خىل يېمەكلىك ياكى تەم بىلەن ئۇچراشقاندىن كېيىن، كاللىسىدا بىر خىل ‹‹ سەزگۈر كۆزنەك›› شەكىللىنىپ، كېيىن چوڭ مېڭە شۇ خىل تەمنى تېخىمۇ كۆپ قوبۇل قىلىشنى تەلەپ قىلىدىكەن.

بالىلار كېسەللىكلىرى مۇتەخەسسىسلىرى مۇنداق دېيىشتى: «بەزى بوۋاقلار بەك ئاسان زۇكام بولىدۇ، يۆتىلىدۇ، پوتلىسى ئاقىدۇ. ئەگەر بوۋاق بىر يىلدا ئالتە قېتىمدىن ئارتۇق زۇكام بولسا، ئۇدا ئىككى ھەپتە يۆتەلسە، پوتلىسى ئون كۈندىن كۆپ ئاقسا، يەنى مۇشۇنداق ئالامەتتىن بىرى كۆرۈلسىلا، بوۋاقنى دوختۇرخانىغا ئاپارمىسا بولمايدۇ، چۈنكى بۇ چاغدا بوۋاقنىڭ زىيادە سەزگۈرلۈك مەنبەلىك بۇرۇن ياللۇغى، زىققە كېسىلى قاتارلىق كېسەللىكلەرگە گىرىپتار بولۇش ئېھتىماللىقى كۈچىيىدۇ».

قىش كىرگەندە ھاۋا سوغۇق بولغاچقا، بالىلار ئاسانلا زۇكام بولۇپ قالىدۇ. شۇڭا ئانىلار بالىلىرىنىڭ ئاغرىپ قېلىشىدىن ئەنسىرەپ قېلىن كىيىندۈرۈپ قويىدۇ، ئەمەلىيەتتە بالىلار بەك قېلىن كىيىنگەندە، تەرلەپ كىيىمى ھۆل بولۇپ كېتىپ، ئاسانلا سوغۇق ئۆتۈپ ئاغرىپ قالىدۇ.

سوڭ ( مەقئەت ) ئاقمىسى مەقئەت تۈز ئۈچەي ئاقمىسى دەپمۇ ئاتىلىدۇ، ئۇ مەقئەت بىلەن تېرە ئوتتۇرىسىدا شەكىللەنگەن بىر خىل بىنورمال يول. ئۇ ئادەتتە يۇقۇملىنىشتىن كېلىپ چىقىدۇ، يىرىڭ بەدەندە يىغىلىپ قالىدۇ ھەمدە بىر ياكى بىر قانچە كىچىك تۇرۇبا يولىنى شەكىللەندۈرىدۇ. مەقئەت ئاقمىسى ئاغرىش، ئىششىش ۋە تەرەت قىلىش قىيىن بولۇش قاتارلىق كېسەللىك ئالامەتلىرىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىشى مۇمكىن.

قىش كۈنلىرى ھاۋا سوغۇق، قۇرغاق بولغاچقا، نۇرغۇن بالىلاردا ئىسسىقى ئېشىپ كېتىش، يۆتىلىش، ھەزىم قىلىش ناچار بولۇش ئەھۋاللىرى كۆرۈلىدۇ، بالىلارغا دائىم تۆۋەندىكى ئۈچ خىل «دۈملەپ پىشۇرۇلغان مېۋە»نى بەرگەندە، ئوزۇقلۇقنى كۈچەيتكىلى بولۇپلا قالماستىن، يەنە كېسەلنى داۋالىغىلى بولىدۇ.