نۇرمەمەت دوختۇر

ۋىتامىن U يېڭىدىن بايقالغان ئوزۇقلۇق ماددا بولۇپ، كىشىلەرنىڭ ئۇنىڭغا نىسبەتەن چۈشەنچىسى بىر قەدەر ئاز.

ئېغىز بوشلىقى يارىسى. ۋىتامىن E قىل قان تومۇر ۋە كىچىك قان تومۇرلارنىڭ كۆپىيىشىنى ئىلگىرى سۈرۈپ، قان ئايلىنىشنى ياخشىلاپ، جاراھەت ئېغىزىنىڭ پۈتۈشىگە ياردەم بېرىدۇ.

1. ئۆت خالتىسى ياللۇغى ياكى ئۆتكە تاش چۈشۈش كېسىلى:ئۆت خالتىسى ياللۇغى ئۆت خالتىسىنىڭ ياللۇغلىنىشىنى كۆرسىتىدۇ، ئۆتكە تاش چۈشۈش كېسىلى بولسا ئۆت خالتىسىدا تاش پەيدا بولۇشنى كۆرسىتىدۇ. بۇ كېسەللىكلەر ئادەتتە قورساقنىڭ ئوڭ تەرەپ ئۈستۈنكى قىسمى ئاغرىش، كۆڭلى ئېلىشىش، قۇسۇش ۋە قىزىش قاتارلىق كېسەللىك ئالامەتلىرىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ.

ئىسپېرما سۈپىتى ئەرلەرنىڭ تۇغۇش ئىقتىدارىغا بىۋاسىتە تەسىر كۆرسىتىدۇ، نۇرغۇن ئەر - خوتۇنلار ھامىلىدارلىق مەزگىلىدە بۇ مەسىلىگە ئالاھىدە كۆڭۈل بۆلىدۇ. ھازىرقى زامان تۇرمۇشىدىكى بەزى ناچار ئادەت ۋە مۇھىت ئامىللىرى ئىسپېرمىنىڭ ساغلام ھالىتىنى تۆۋەنلىتىۋېتىشى مۇمكىن، لېكىن بەزى ئاددىي كۈندىلىك تەڭشەش ئارقىلىق ئىسپېرمىنىڭ سۈپىتىنى ئۈنۈملۈك ئۆستۈرۈپ، ھامىلدار بولۇش ئىھتىماللىقىنى يۇقىرىلاتقىلى بولىدۇ. تۆۋەندىكىسى بىر قىسىم تەكلىپلىرىمىز ئەرلەرنىڭ ئىسپېرما ساغلاملىقىنى ياخشىلىشىغا ياردەم بېرىدۇ.

يېڭى تۇغۇلغان بوۋاقلار ۋە بوۋاقلاردا كېكىرىش دائىم كۆرۈلىدىغان ھادىسە، بولۇپمۇ ئېمىتكەندىن كېيىن ياكى تاماق يېگەندىن كېيىن، نۇرغۇن بوۋاقلاردا كېكىرىش كۆپ كۆرۈلىدۇ. بۇ نۇرغۇن يېڭى ئاتا - ئانىلارنى بۇ بالىنىڭ سالامەتلىكىدە مەسىلە بارلىقىدىن دېرەك بېرەمدۇ - يوق دەپ ئەنسىرىشىى مۇمكىن. ئەمەلىيەتتە، كۆپىنچە ئەھۋالدا بوۋاقنىڭ كېكىرىشى بىر خىل نورمال فىزىيولوگىيەلىك ئىنكاس بولۇپ، بوۋاقنىڭ ھەزىم قىلىش سىستېمىسىنىڭ تېخى تولۇق يېتىلىپ بولالمىغانلىقى بىلەن مۇناسىۋەتلىك.

ئادەم ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغاندىن كېيىن، ئەيدىز ۋىرۇسى ئادەم بەدىنىنىڭ ئىممۇنىتېت سىستېمىسىغا ھۇجۇم قىلىدۇ، ئادەم بەدىنىدىكى ئىممۇنىتېت سىستېمىسى كېسەلنى چېكىندۈرىدۇ. لېكىن ئادەم ئەيدىز ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملىنىپ بىر نەچچە يىلدىن كېيىن ئەيدىز ۋىرۇسى ئادەمنىڭ ئىممۇنىتېت سىستېمىسىنى ئاجىزلاشتۇرىدۇ.

ئۈستۈنكى قورساق ئاغرىش ئاشقازان، ئون ئىككى بارماق ئۈچەي، ئاشقازان ئاستى بېزى، جىگەر ۋە ئۆت خالتىسى قاتارلىق ئەزالار رايونىغا جايلاشقان ئاغرىق سېزىمىنى كۆرسىتىدۇ.

دۇنيا غالجىر كېسىلى كۈنى ( World Rabies Day ،WRD ) يەر شارى خاراكتېرلىك ئاممىۋى ساغلاملىق خاتىرە كۈنى بولۇپ، كىشىلەرنىڭ غالجىرلىق كېسىلى ( Rabies ) گە بولغان تونۇشىنى ئۆستۈرۈش ھەمدە غالجىرلىق كېسىلىنىڭ ئالدىنى ئېلىش ۋە ئۇنى كونترول قىلىش تىرىشچانلىقىنى ئىلگىرى سۈرۈشنى مەقسەت قىلىدۇ. ھەر يىلى 9 ئاينىڭ 28 كۈنى، يەر شارىدىكى كۆپلىگەن دۆلەتلەر تۈرلۈك پائالىيەتلەر ئارقىلىق بۇ كۈننى خاتىرىلەپ، يەر شارى ھەمكارلىقىنى تەشەببۇس قىلىدۇ، ئەڭ ئاخىرقى نىشانى غالجىرلىق كېسىلىنى ئۈزۈل كېسىل يوقىتىش.

ئىسپېرمىنىڭ ھاسىل بولۇشى ئەرلەرنىڭ كۆپىيىش سىستېمىسىدىكى ئىنتايىن مۇرەككەپ ھەم نازۇك جەريان بولۇپ ،مېدىتسىنادا «ئىسپېرمىنىڭ ھاسىل بولۇشى» ( Spermatogenesis ) دەپ ئاتىلىدۇ. بۇ جەريان ئاساسلىقى ئۇرۇقداندىكى ئىنچىكە نەيچە ئىچىدە ئېلىپ بېرىلىدۇ، پۈتۈن جەريانغا تەخمىنەن 64 كۈندىن 72 كۈنگىچە ۋاقىت كېتىدۇ. ئىسپېرمىنىڭ ھاسىل بولۇشى ۋە پىشىپ يېتىلىشى ئەرلەرنىڭ تۇغۇش ئىقتىدارىنى ساقلاپ قېلىشنىڭ ئاچقۇچى، بۇ جەريان بالاغەتكە يېتىش مەزگىلىدىن كېيىن بىر ئۆمۈر داۋاملىشىدۇ، ئەمما ياشنىڭ چوڭىيىشىغا ئەگىشىپ، ئىسپېرما سۈپىتى تۆۋەنلەپ كېتىشى مۇمكىن.

يېڭى تۇغۇلغان بوۋاقلارغا سېرىقلىق چۈشۈش بىر خىل دائىم كۆرۈلىدىغان ھادىسە، بولۇپمۇ تۇغۇلغاندىن كېيىنكى دەسلەپكى بىر نەچچە كۈندە. تەخمىنەن ئاي - كۈنى توشۇپ تۇغۇلغان بوۋاقلارنىڭ ئىچىدە %60 گە يېقىنى ۋە بالدۇر تۇغۇلغان بوۋاقلاردا %80 گە يېقىن بولغان بوۋاقلاردا ئوخشىمىغان دەرىجىدە سېرىقلىق پەيدا بولىدۇ. سېرىقلىق چۈشۈش بوۋاقنىڭ تېرىسى ۋە كۆز ئېقى سارغىيىپ كېتىشتە ئىپادىلىنىدۇ، بۇ ئاساسلىقى بەدەندىكى بىلىرۇبىن سەۋىيەسىنىڭ ئۆرلىشىدىن كېلىپ چىقىدۇ. سېرىقلىق ئەھۋالى ئادەتتە بوۋاق تۇغۇلۇپ 2 - 3 كۈندىن كېيىن كۆرۈلۈشكە باشلايدۇ، 1 - 3 ھەپتە ئىچىدە تەدرىجىي يوقايدۇ. گەرچە بۇ خىل ئەھۋال كۆپىنچە ئەھۋالدا نورمال بولسىمۇ، لېكىن ئاتا-ئانىلار يەنىلا بوۋاقنىڭ ئەھۋالىنى يېقىندىن كۆزىتىپ، كېسەللىك ئالامەتلىرى ۋە يوشۇرۇن خەۋپىنى چۈشىنىشى كېرەك.