بالىلارنىڭ ساغلام ئۆسۈپ يېتىلىشىدە ئىممۇنىتېت سىستېمىسى بىرىنچى مۇداپىئە لىنىيىسى ھېسابلىنىدۇ. بولۇپمۇ يېقىنقى يىللاردا مۇھىتنىڭ ئۆزگىرىشى ۋە كېسەللىكلەرنىڭ كۆپىيىشىگە ئەگىشىپ، ئاتا-ئانىلار بالىلىرىنىڭ كېسەلگە قارشى تۇرۇش ئىقتىدارىنى قانداق ئۆستۈرۈش مەسىلىسىگە كۆپرەك كۆڭۈل بۆلمەكتە. تەبىئىي ئۇسۇللار ئارقىلىق بالىنىڭ بەدەن قارشىلىق كۈچىنى ئاشۇرۇش ئۇزۇن مۇددەتلىك ساغلاملىق ئۈچۈن ئىنتايىن مۇھىم. بۇ جەريان پەقەتلا دورا ئىچىش بىلەن ئەمەس، بەلكى كۈندىلىك تۇرمۇش ئادىتى، ئوزۇقلىنىش ۋە مۇھىت ئامىلىنىڭ بىرىكىشى بىلەن ئەمەلگە ئاشىدۇ. تۆۋەندە بالىلارنىڭ ئىممۇنىتېت كۈچىنى تەبىئىي ئۇسۇلدا يۇقىرى كۆتۈرۈشنىڭ سەككىز خىل سىناقتىن ئۆتكەن ئۇسۇلىنى تەپسىلىي بايان قىلىمىز.
1) رەڭدار كۆكتات ۋە مېۋە-چېۋىلەر بىلەن ئوزۇقلاندۇرۇش
بالىلارنىڭ كۈندىلىك يېمەك-ئىچمىكىدە كۆكتات ۋە مېۋە-چېۋىلەرنىڭ تۈرىنى كۆپەيتىش تولىمۇ زۆرۈر. سەۋزە، پەمىدۇر، بروككولى، بۆلجۈرگەن ۋە ئاپېلسىن قاتارلىق يېمەكلىكلەر تەركىبىدە مول بولغان ۋىتامىن C ۋە فىترو-ئوزۇقلۇقلار بار. بۇ ماددىلار بەدەندىكى ئاق قان ھۈجەيرىلىرىنىڭ ئىشلەپچىقىرىلىشىنى ئىلگىرى سۈرۈپ، ۋىرۇسلارغا قارشى تۇرۇش ئىقتىدارىنى ئاشۇرىدۇ. كۈنىگە كەمىدە بەش خىل ئوخشىمىغان رەڭدىكى ئۆسۈملۈك تۈرىدىكى يېمەكلىكلەرنى ئىستېمال قىلىش بالىنىڭ يۇقۇملۇق كېسەللىكلەرگە تۇتۇلۇش نىسبىتىنى كۆرۈنەرلىك تۆۋەنلىتىدۇ. ساغلام يېمەك-ئىچمەك بالىلارنىڭ كەلگۈسىدىكى ساغلاملىق ئۇلىنى بەھرە قىلىدۇ.
2) يېتەرلىك ۋە سۈپەتلىك ئۇيقۇغا كاپالەتلىك قىلىش
ئۇيقۇ بەدەننىڭ ئۆزىنى ئەسلىگە كەلتۈرۈش ۋە ئىممۇنىتېت ھۈجەيرىلىرىنى تولۇقلاش جەريانىدۇر. تەتقىقاتلار شۇنى كۆرسەتتىكى، ئۇيقۇسى يېتەرلىك بولمىغان بالىلارنىڭ كېسەللىك قوزغاتقۇچىلارغا قارشى تۇرۇش كۈچى ئاجىزلاپ كېتىدۇ. يېتەرلىك ئۇيقۇ جەريانىدا بەدەن «سىتوكىن» دەپ ئاتىلىدىغان ئاقسىللارنى قويۇپ بېرىدۇ، بۇ ئاقسىللار يۇقۇملىنىش ۋە بېسىمغا قارشى تۇرۇشتا ئاچقۇچلۇق رول ئوينايدۇ. يېڭى تۇغۇلغان بوۋاقلار 16 سائەت، مەكتەپ يېشىدىكى بالىلار بولسا كەمىدە 10 سائەت ئەتراپىدا ئۇخلىشى كېرەك. ئۇيقۇ مۇھىتىنىڭ قاراڭغۇ ۋە جىمجىت بولۇشى ئۇيقۇ سۈپىتىنى تېخىمۇ ئاشۇرىدۇ.
3) بوۋاقلارنى ئانا سۈتى بىلەن بېقىش
ئانا سۈتى تەبىئەتنىڭ بوۋاقلارغا بەرگەن ئەڭ قىممەتلىك سوۋغىسىدۇر. ئۇنىڭ تەركىبىدە بوۋاقنى ھەر خىل كېسەللىك مىكروبلىرىدىن قوغدايدىغان تەييار ئانتىتېلالار ۋە ئاق قان ھۈجەيرىلىرى بار. بولۇپمۇ «ئوغۇز سۈتى» دەپ ئاتىلىدىغان تۇنجى سۈت بوۋاقنىڭ ئىممۇنىتېت سىستېمىسىنى قوزغىتىشتا ئىنتايىن مۇھىم. دۇنيا ساغلاملىق تەشكىلاتى بوۋاقلارنى تۇغۇلۇپ دەسلەپكى ئالتە ئاي پەقەت ئانا سۈتى بىلەنلا بېقىشنى، ئىككى ياشقىچە قوشۇمچە ئوزۇقلۇق بىلەن بىللە داۋاملاشتۇرۇشنى تەۋسىيە قىلىدۇ. ئانا سۈتى كېيىنچە كۆرۈلىدىغان زىيادە سەزگۈرلۈك ۋە دىئابىت قاتارلىق سوزۇلما كېسەللىكلەرنىڭ ئالدىنى ئېلىشقىمۇ ياردەم بېرىدۇ.
4) تەنھەرىكەت ۋە سىرتتا ئويناشقا ئىلھاملاندۇرۇش
جىسمانىي ھەرىكەت قان ئايلىنىشنى تېزلىتىپ، ئىممۇنىتېت ھۈجەيرىلىرىنىڭ بەدەننىڭ ھەرقايسى قىسىملىرىغا تېزرەك يېتىپ بېرىشىگە ياردەم بېرىدۇ. بالىلارنى كۈندە كەمىدە بىر سائەت سىرتتا، ئوچۇق ھاۋادا ئويناشقا ئىلھاملاندۇرۇش كېرەك. بۇنىڭ يەنە بىر پايدىسى قۇياش نۇرىدىن ۋىتامىن D غا ئېرىشىشتۇر. ۋىتامىن D ئىممۇنىتېت سىستېمىسىنىڭ نورمال ئىشلىشى ئۈچۈن كەم بولسا بولمايدىغان ماددا. پۇتبول ئويناش، ۋېلىسپىت مىنىش ياكى باغچىدا يۈگۈرۈش بالىلارنىڭ ھەم تېنىنى كۈچلۈك قىلىدۇ، ھەم روھىي كەيپىياتىنى كۆتۈرىدۇ.
5) تازىلىق ئادىتىنى يېتىلدۈرۈش، ئەمما ھەددىدىن زىيادە بولۇپ كەتمەسلىك
قولنى سوپۇنلاپ يۇيۇش يۇقۇملۇق كېسەللىكلەرنىڭ ئالدىنى ئېلىشتىكى ئەڭ ئاددىي ۋە ئۈنۈملۈك ئۇسۇل. تاماق يېيىشتىن بۇرۇن، ھاجەتخانىدىن كېيىن ۋە سىرتتىن كىرگەندە قول يۇيۇشنى بالىغا كىچىكىدىن ئۆگىتىش كېرەك. بىراق، ھەددىدىن زىيادە ستېررېللىق (ھەممە يەرنى دېزىنفېكسىيە قىلىش) مۇ بالىنىڭ ئىممۇنىتېت سىستېمىسىنىڭ چېنىقىشىغا توسالغۇ بولىدۇ. بالىنىڭ تەبىئەت بىلەن ئۇچرىشىشى، تۇپراق بىلەن ئوينىشى مەلۇم دەرىجىدىكى زىيانسىز باكتېرىيەلەر بىلەن ئۇچرىشىشىنى تەمىنلەپ، ئۇنىڭ بەدەن قارشىلىق كۈچىنى «مەشىق» قىلدۇرىدۇ.
6) ئىككىنچى قول تاماكا ئىسىدىن يىراق تۇتۇش
تاماكا تۈتۈنى بالىلارنىڭ نەپەس يولى ۋە ئىممۇنىتېت سىستېمىسى ئۈچۈن چوڭ تەھدىت. تاماكا ئىسى تەركىبىدىكى زەھەرلىك ماددىلار بالىنىڭ ئۆپكىسىدىكى تەبىئىي تازىلاش مېخانىزىمىنى پالەچ قىلىپ قويىدۇ. بۇنداق بالىلاردا زۇكام، كانايچە ياللۇغى ۋە قۇلاق ياللۇغى كۆپ كۆرۈلىدۇ. بالىلار تۇرۇۋاتقان مۇھىتنىڭ ھاۋاسى ھەمىشە پاكىز بولۇشى، ئائىلە ئەزالىرى بالىلار بار يەردە ھەرگىز تاماكا چەكمەسلىكى شەرت. پاكىز ھاۋا ئىممۇنىتېت سىستېمىسىنىڭ ئارتۇقچە يۈكىنى يېنىكلىتىدۇ.
7) زۆرۈر بولمىسا ئانتىبىئوتىك ئىشلىتىشتىن ساقلىنىش
نۇرغۇن ئاتا-ئانىلار بالىسى ئازراق زۇكام بولسىلا دەرھال ئانتىبىئوتىك ئىشلىتىشنى تەلەپ قىلىدۇ. ئەمما زۇكام كۆپىنچە ۋىرۇستىن بولىدۇ، ئانتىبىئوتىك بولسا پەقەت باكتېرىيەگىلا تەسىر قىلىدۇ. ئانتىبىئوتىكنى ئورۇنسىز ئىشلىتىش ئۈچەيدىكى پايدىلىق باكتېرىيەلەرنى ئۆلتۈرۈپ تاشلايدۇ. ئۈچەي ساغلاملىقى بولسا ئىممۇنىتېت سىستېمىسىنىڭ %70 نى تەشكىل قىلىدۇ. شۇڭا، پەقەت دوختۇر جەزملەشتۈرگەن باكتېرىيەلىك يۇقۇملىنىش بولغاندىلا ئاندىن ئىشلىتىش، باشقا چاغلاردا بەدەننىڭ ئۆزىنىڭ كۈرىشىگە پۇرسەت بېرىش كېرەك.
8) بېسىمنى ئازايتىش ۋە مۇھەببەتكە تولغان مۇھىت يارىتىش
روھىي ساغلاملىق بىلەن جىسمانىي ساغلاملىق ئۆزئارا زىچ باغلىق. ئۇزۇن مۇددەتلىك بېسىم ياكى ئائىلىدىكى تالاش-تارتىشلار بالىنىڭ بەدىنىدە كورتىزول مىقدارىنى ئۆستۈرۈپ، ئىممۇنىتېت كۈچىنى ئاجىزلاشتۇرۇۋېتىدۇ. خۇشال-خۇرام، مۇھەببەتكە تولغان ئائىلە مۇھىتىدا ئۆسكەن بالىلارنىڭ كېسەلگە قارشى تۇرۇش ئىقتىدارى يۇقىرى بولىدۇ. بالىلار بىلەن بىللە سۈپەتلىك ۋاقىت ئۆتكۈزۈش، ئۇلارغا كۆڭۈل بۆلۈش ۋە پىسخىكىلىق جەھەتتىن قوللاش ئۇلارنىڭ بەدەن قۇرۇلمىسىنى تېخىمۇ مەھكەم قىلىدۇ.
بالىلارنىڭ ئىممۇنىتېت سىستېمىسىنى كۈچەيتىش بىر پۈتۈن گەۋدىلىك جەريان بولۇپ، ئۇ ساغلام ئوزۇقلىنىش، تەرتىپلىك تۇرمۇش ۋە ئاكتىپ پىسخىكىنى تەلەپ قىلىدۇ. يۇقىرىقى سەككىز ئۇسۇلنى كۈندىلىك تۇرمۇشقا سىڭدۈرۈش ئارقىلىق، بالىلارنى دورىغا تايانماستىن تەبىئىي ھالدا ساغلام چوڭ قىلغىلى بولىدۇ. ئېسىڭىزدە بولسۇنكى، ھەر بىر كىچىك ئۆزگىرىش بالىڭىزنىڭ كەلگۈسى ساغلاملىقى ئۈچۈن سېلىنغان چوڭ مەبلەغدۇر.
