كۈندىلىك تۇرمۇشىمىزدا تاتلىق يېمەكلىكلەر ۋە تەركىبىدە شېكەر مول بولغان ئىچىملىكلەر داستىخېنىمىزنىڭ ئايرىلماس بىر قىسمىغا ئايلىنىپ قالدى. نۇرغۇن كىشىلەر شېكەرنىڭ پەقەت «سەمىرىپ كېتىش» كىلا سەۋەب بولىدىغانلىقىنى ئويلايدۇ، ئەمما يېقىنقى مەزگىللەردىكى تىببىي تەتقىقاتلار شېكەرنىڭ ئىنسان بەدىنىگە، بولۇپمۇ مېڭە ئىقتىدارىغا بولغان زىيىنىنىڭ بىز ئويلىغاندىنمۇ ئېغىر ئىكەنلىكىنى ئىسپاتلىدى. ھەددىدىن زىيادە شېكەر ئىستېمال قىلىش پەقەت جىسمانىي ساغلاملىققىلا ئەمەس، بەلكى ئەقلىي ئىقتىدارغىمۇ زور تەھدىت ئېلىپ كەلمەكتە.
شېكەر ئىستېمالى بىلەن ئەستە تۇتۇش قابىلىيىتى ئوتتۇرىسىدا زىچ مۇناسىۋەت بار بولۇپ، يۇقىرى مىقداردىكى شېكەر مېڭىنىڭ ئۆگىنىش ۋە ئەستە تۇتۇشقا مەسئۇل رايونى (Hippocampus) غا سەلبىي تەسىر كۆرسىتىدۇ. قان تەركىبىدىكى گلۇكوزا مىقدارىنىڭ ئۇزۇن مەزگىل يۇقىرى بولۇشى مېڭىدىكى نېرۋا ھۈجەيرىلىرىنىڭ يېڭىلىنىشىنى توسقۇنلۇققا ئۇچرىتىپ، ياشانغاندا ئالزېيمېر كېسىلى (Alzheimer) گە گىرىپتار بولۇش خەۋپىنى ئاشۇرۇۋېتىدۇ. بولۇپمۇ ئۆسمۈرلەرنىڭ يېتىلىش مەزگىلىدە كۆپ مىقداردا شېكەرلىك ئىچىملىك ئىچىشى ئۇلارنىڭ زېھنىي قۇۋۋىتىنىڭ ئاجىزلىشىشىغا سەۋەب بولىدىكەن.
بۇنىڭدىن باشقا، شېكەر «خۇمار قىلىش» خۇسۇسىيىتىگە ئىگە بولۇپ، ئۇ مېڭىدىكى مۇكاپاتلاش سىستېمىسىنى قوزغىتىدۇ ۋە كۆپ مىقداردا دوپامىن ئاجرىتىپ چىقىرىدۇ. بۇ خىل ئىنكاس خۇددىي تاماكا ياكى باشقا خۇمار قىلغۇچى ماددىلارغا ئوخشاش بولۇپ، كىشىنى بارغانسېرى تېخىمۇ كۆپ تاتلىق يېمەكلىك يېيىشكە مەجبۇرلايدۇ. «شېكەر خۇمارى» (Sugar Addiction) دەپ ئاتىلىدىغان بۇ ھادىسە، كىشىلەرنىڭ ئۆزىنى كونترول قىلىش ئىقتىدارىنى يوقىتىپ، ساغلام بولمىغان ئوزۇقلىنىش ئادىتىگە ئەسىر بولۇشىغا سەۋەب بولىدۇ.
«تىببىي خەۋەرلەر بۈگۈن» (Medical News Today) ۋە ئامېرىكا يۈرەك كېسەللىكلىرى جەمئىيىتىنىڭ ئېلان قىلغان ئىشەنچلىك دوكلاتلىرىغا ئاساسلانغاندا، شېكەرنىڭ كۈندىلىك قوبۇل قىلىنىش مىقدارى ئەرلەردە 36 گىرامدىن، ئاياللاردا 25 گىرامدىن ئېشىپ كەتمەسلىكى كېرەك ئىكەن. ئەگەر بۇ ئۆلچەمدىن ئېشىپ كەتسە، بەدەندىكى ياللۇغلىنىش دەرىجىسى ئېشىپ، ئىممۇنىتېت سىستېمىسى ئاجىزلايدۇ ۋە تۈرلۈك سوزۇلما خاراكتېرلىك كېسەللىكلەرگە يول ئاچىدۇ.
ھەددىدىن زىيادە شېكەر ئىستېمال قىلىشنىڭ بەدەنگە ئېلىپ كېلىدىغان ئاساسلىق زىيانلىرى تۆۋەندىكىچە:
- مېڭە ئىقتىدارىنىڭ چېكىنىشى: دىققەتنى يىغالماسلىق، ئەستە تۇتۇش قابىلىيىتىنىڭ ئاجىزلىشىشى ۋە مېڭە تۇمانلىشىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ.
- خۇمار بولۇش: شېكەرگە بولغان تايىنىۋېلىش كۈچىيىپ، كەيپىياتنىڭ تۇراقسىزلىشىشى ۋە ئاسان ئاچچىقلىنىشنى پەيدا قىلىدۇ.
- تېرىنىڭ بالدۇر قېرىشى: شېكەر تېرىدىكى كوللاگېن ئاقسىلىنى بۇزۇپ تاشلاپ، قورۇق چۈشۈش ۋە تېرىنىڭ ساڭگىلاپ قېلىشىنى تېزلىتىدۇ.
- جىگەرگە يۈك بولۇش : ئارتۇقچە شېكەر جىگەردە مايغا ئايلىنىپ، مايلىق جىگەر كېسىلىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ.
- مېتابولىزم قالايمىقانلىشىش: ئىنسۇلىنغا قارشى تۇرۇش كۈچىنى ئاشۇرۇپ، 2-تىپلىق دىئابىت كېسىلىگە گىرىپتار بولۇش خەۋپىنى زور دەرىجىدە ئاشۇرىدۇ.
شېكەرنىڭ «تاتلىق زەھەر» ئىكەنلىكىنى تونۇپ يېتىش ۋە ئۇنىڭدىن مۇداپىئەلىنىش ساغلام ھاياتنىڭ مۇھىم بىر قىسمىدۇر. مۇتەخەسسىسلەر پىششىقلاپ ئىشلەنگەن تاتلىق يېمەكلىكلەرنىڭ ئورنىغا تەبىئىي مېۋە-چېۋىلەرنى ئىستېمال قىلىشنى، تەركىبىدە يوشۇرۇن شېكەر بولغان قىيام، گازلىق ئىچىملىك ۋە تورتلاردىن يىراق تۇرۇشنى تەۋسىيە قىلىدۇ.
