قان تومۇرلار ئىنسان بەدىنىدىكى ئوزۇقلۇق يەتكۈزۈش ۋە ماددا ئالماشتۇرۇشنىڭ ئاساسلىق يولى بولۇپ، ئۇلارنىڭ ساغلاملىقى پۈتۈن بەدەن ئەزالىرىنىڭ نورمال خىزمەت قىلىشىغا بىۋاسىتە تەسىر كۆرسىتىدۇ. ياشنىڭ چوڭىيىشى، تەڭپۇڭسىز يېمەك-ئىچمەك ۋە ھەرىكەتسىز تۇرمۇش ئۇسۇلى قان تومۇرلارنىڭ بارا-بارا قاتتىقلىشىپ، ئېلاستىكىلىقىنى يوقىتىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. قان تومۇر ئېلاستىكىلىقى نىڭ تۆۋەنلىشى ئارتېرىيە قېتىشىش، يۇقىرى قان بېسىمى ۋە يۈرەك كېسەللىكلىرىنىڭ يوشۇرۇن خەۋپىنى ئاشۇرۇۋېتىدۇ. شۇڭلاشقا، قان تومۇرلارنىڭ سىلىقلىقى ۋە ئېلاستىكىلىقىنى ساقلاش ئۇزۇن ئۆمۈر كۆرۈشنىڭ ۋە يۈرەك-مېڭە قان تومۇر كېسەللىكلىرىدىن ساقلىنىشنىڭ ئاچقۇچىدۇر. تۆۋەندە بىز ئىلمىي ئۇسۇللار ئارقىلىق قان تومۇرلارنى قانداق قىلىپ تېخىمۇ ياش ۋە ئېلاستىك ھالەتتە ساقلاپ قالغىلى بولىدىغانلىقىنى تەپسىلىي تونۇشتۇرىمىز.
1) كۆپ خىللاشقان ۋە تەڭپۇڭ بولغان يېمەك-ئىچمەك ئەندىزىسىنى قوللىنىش.
يېمەك-ئىچمەك قان تومۇر ساغلاملىقىنىڭ ئۇلىدۇر. قان تومۇرلارنىڭ ئېلاستىكىلىقىنى ئاشۇرۇش ئۈچۈن، تەركىبىدە ئوكسىدلىنىشقا قارشى ماددىلار، ۋىتامىن C ۋە E مول بولغان كۆكتات ۋە مېۋىلەرنى كۆپ ئىستېمال قىلىش كېرەك. بۇ ماددىلار قان تومۇر دىۋارلىرىنىڭ ئەركىن رادىكاللار تەرىپىدىن زەخىملىنىشىنىڭ ئالدىنى ئالىدۇ. بولۇپمۇ يېشىل يوپۇرماقلىق كۆكتاتلار، پۇرچاق تۈرىدىكىلەر ۋە تەركىبىدە ئومېگا-3 ياغ كىسلاتاسى مول بولغان بېلىق گۆشى قان تومۇرلارنىڭ ياللۇغلىنىشىنى ئازايتىپ، ئۇلارنىڭ يۇمشاقلىقىنى ساقلايدۇ. ئۇنىڭدىن باشقا، تۇزنى ئازايتىپ، تۇزلۇق يېمەكلىكلەردىن ساقلىنىش كېرەك، چۈنكى ئارتۇقچە ناترىي قان بېسىمىنى ئاشۇرۇپ، قان تومۇرلارغا بېسىم ئېلىپ كېلىدۇ. تالالىق يېمەكلىكلەر قان تەركىبىدىكى خولېستېرىننى تۆۋەنلىتىش ئارقىلىق ئارتېرىيە قېتىشىش خەۋپىنى ئۈنۈملۈك ئازايتىدۇ.
2) دائىملىق ئائېروبىك تەنھەرىكەت بىلەن شۇغۇللىنىش.
تەنھەرىكەت قان تومۇرلارنى «چىنىقتۇرۇش»نىڭ ئەڭ ياخشى ئۇسۇلىدۇر. تېز مېڭىش، يۈگۈرۈش، سۇ ئۈزۈش ۋە ۋېلىسىپىت مىنەش قاتارلىق ئايروبىك تەنھەرىكەتلەر يۈرەك سوقۇشىنى تېزلىتىپ، قان ئايلىنىشنى كۈچەيتىدۇ. بۇ جەرياندا قان تومۇرلارنىڭ ئىچكى پەردىسى نىترىت ئوكسىدنى كۆپلەپ ئىشلەپچىقىرىدۇ، بۇ ماددا قان تومۇرلارنىڭ كېڭىيىشىگە ۋە ئېلاستىكىلىقىنىڭ ئېشىشىغا ياردەم بېرىدۇ. ھەپتىدە كەم دېگەندە 150 مىنۇت ئوتتۇراھال سىجىللىقتىكى تەنھەرىكەت بىلەن شۇغۇللىنىش تەۋسىيە قىلىنىدۇ. تەنھەرىكەت پەقەت قان بېسىمىنى تۆۋەنلىتىپلا قالماي، يەنە قان تومۇرلارنىڭ قېرىشىنى كېچىكتۈرۈپ، ئۇلارنىڭ ئېلاستىك ئىقتىدارىنى ئەسلىگە كەلتۈرۈشكە ياردەم بېرىدۇ.
3) تاماكا تاشلاش ۋە ناچار ئادەتلەردىن يىراق تۇرۇش.
تاماكا تەركىبىدىكى نىكوتىن ۋە باشقا خىمىيىلىك ماددىلار قان تومۇر ئىچكى پەردىسىگە بىۋاسىتە زەخىم يەتكۈزىدۇ ۋە قان تومۇرلارنى تارايتىپ، ئۇلارنىڭ قاتتىقلىشىشىنى تېزلىتىدۇ. تاماكا چېكىدىغان كىشىلەردە قان تومۇرلارنىڭ ئېلاستىكىلىقى چېكىدىغانلارغا قارىغاندا كۆرۈنەرلىك تۆۋەن بولىدۇ. شۇڭا، قان تومۇر ساغلاملىقىنى قوغداشتا تاماكا تاشلاش ھەممىدىن مۇھىم قەدەم ھېسابلىنىدۇ. شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، ھاراقنى چەكلەش ياكى ئازايتىشمۇ ئىنتايىن زۆرۈر، چۈنكى زىيادە ئىسپىرت قان بېسىمىنى تۇراقسىزلاشتۇرۇپ، قان تومۇر دىۋارىنىڭ يۈكىنى ئاشۇرۇۋېتىدۇ. تاماكا تاشلىغاندىن كېيىن، قان تومۇرلارنىڭ ئۆزىنى ئەسلىگە كەلتۈرۈش ئىقتىدارى بارا-بارا يۇقىرى كۆتۈرۈلۈشكە باشلايدۇ.
4) بەدەن ئېغىرلىقىنى ساغلام دائىرىدە كونترول قىلىش.
سېمىزلىك، بولۇپمۇ قورساق قىسمىنىڭ سېمىز بولۇشى قان تومۇرلارغا ئېغىر يۈك ئېلىپ كېلىدۇ. ئارتۇقچە ماي توقۇلمىلىرى ياللۇغلىنىش ئامىللىرىنى ئاجرىتىپ چىقىرىپ، قان تومۇرلارنىڭ زەخىملىنىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. بەدەن ئېغىرلىقىنى كونترول قىلىش ئارقىلىق قان بېسىمى، قان قەنتى ۋە قان مېيىنى نورماللاشتۇرغىلى بولىدۇ، بۇ ئۆز نۆۋىتىدە قان تومۇرلارنىڭ قېتىشىشىنىڭ ئالدىنى ئالىدۇ. ساغلام بەدەن ئېغىرلىقىنى ساقلاش ئۈچۈن، كۈندىلىك ئىسسىقلىق مىقدارىنى كونترول قىلىش بىلەن بىرگە، ھەرىكەتنى كۆپەيتىپ، بەدەندىكى ماددا ئالماشتۇرۇشنى جانلاندۇرۇش كېرەك. بۇ ئارقىلىق قان تومۇرلارنىڭ بېسىمىنى يېنىكلىتىپ، ئۇلارنىڭ يۇمشاقلىقىنى ساقلىغىلى بولىدۇ.
5) پىسخىكىلىق بېسىمنى تەڭشەش ۋە يېتەرلىك ئۇيقۇغا كاپالەتلىك قىلىش.
ئۇزۇن مۇددەتلىك روھىي بېسىم ۋە جىددىيلىك بەدەندە ئادرېنالىن قاتارلىق ھورمونلارنىڭ كۆپىيىپ كېتىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ، بۇ ھورمونلار قان تومۇرلارنى تارايتىپ، قان بېسىمىنى ئۆرلىتىۋېتىدۇ. دائىم جىددىي ھالەتتە تۇرۇش قان تومۇرلارنىڭ ئېلاستىكىلىقىنى ئاستا-ئاستا تۆۋەنلىتىدۇ. شۇڭا، يوگا، تەپەككۇر قىلىش ياكى كۆڭۈللۈك پائالىيەتلەر ئارقىلىق بېسىمنى يېنىكلىتىش ئىنتايىن مۇھىم. ئۇنىڭدىن باشقا، ھەر كۈنى 7-8 سائەت يېتەرلىك ۋە سۈپەتلىك ئۇخلاش بەدەننىڭ، جۈملىدىن قان تومۇرلارنىڭ ئۆزىنى ئەسلىگە كەلتۈرۈشى ئۈچۈن زۆرۈردۇر. ئۇيقۇ يېتەرلىك بولمىغاندا، قان تومۇرلاردا ياللۇغلىنىش رېئاكسىيەسى كۈچىيىپ، يۈرەك كېسىلى خەۋپى ئاشىدۇ.
6) قان بېسىمى، قان قەنتى ۋە قان مېيىنى قەرەللىك تەكشۈرتۈش.
نۇرغۇن قان تومۇر كېسەللىكلىرى دەسلەپكى باسقۇچتا ئېنىق ئالامەت بەرمەيدۇ، شۇڭا قەرەللىك سالامەتلىك تەكشۈرتۈش ئىنتايىن زۆرۈر. يۇقىرى قان بېسىمى قان تومۇر دىۋارىنى توختىماي ئۇرۇپ، ئۇنى قېلىنلىتىپ ۋە قاتتىقلاشتۇرۇۋېتىدۇ. يۇقىرى قان قەنتى بولسا قان تومۇرلارنىڭ ئىچكى يۈزىنى «كۆيدۈرۈپ»، ئارتېرىيە قېتىشىشنى تېزلىتىدۇ. يۇقىرى قان مېيى قان تومۇرلاردا توسالغۇ پەيدا قىلىدۇ. بۇ «ئۈچ يۇقىرى»نى ۋاقتىدا بايقاش ۋە دوختۇرنىڭ كۆرسەتمىسى بويىچە كونترول قىلىش، قان تومۇرلارنىڭ ئېلاستىكىلىقىنى قوغداشنىڭ ئەڭ ئۈنۈملۈك كاپالىتىدۇر. ساغلام تۇرمۇش ئادىتى بىلەن بىرگە، زۆرۈر تېپىلغاندا دورا بىلەن داۋالاشنى بىرلەشتۈرۈش كېرەك.
قان تومۇرلارنىڭ ئېلاستىكىلىقىنى ساقلاش بىر كۈنلۈك ئىش ئەمەس، بەلكى ئۇزۇن مۇددەتلىك ساغلام تۇرمۇش ئادىتىنىڭ نەتىجىسىدۇر. توغرا يېمەك-ئىچمەك، دائىملىق تەنھەرىكەت، ياخشى كەپىيات ۋە زىيانلىق ئادەتلەردىن ۋاز كېچىش ئارقىلىق، بىز قان تومۇرلىرىمىزنىڭ ياشلىقىنى ئۇزارتالايمىز. يۈرەك ۋە قان تومۇرلىرىمىزغا كۆڭۈل بۆلۈش، ئەمەلىيەتتە ئۆزىمىزنىڭ ھايات سۈپىتىگە كۆڭۈل بۆلگەنلىكىمىزدۇر. بۈگۈندىن باشلاپ كىچىك ئۆزگىرىشلەرنى قىلىش ئارقىلىق، كەلگۈسىدىكى چوڭ ساغلاملىق مەسىلىلىرىنىڭ ئالدىنى ئالالايمىز.
