تۇنجى نەپەسلىنىش يولى سۈمۈرۈش تىپىدىكى گېن داۋالاش ئۇسۇلى تېز تەستىقلاش باسقۇچىغا كىردى

ئۆپكە راكىنى داۋالاشتا زور بۆسۈش: تۇنجى نەپەسلىنىش يولى سۈمۈرۈش تىپىدىكى گېن داۋالاش ئۇسۇلى تېز تەستىقلاش باسقۇچىغا كىردى

دۇنيادىكى تۇنجى ئۆپكە راكىغا قارىتىلغان تىنىق يولى (تۇمان سۈمۈرۈش تىپىدىكى) گېن داۋالاش ئۇسۇلى كىلىنىكىلىق سىناقلاردا كۆرۈنەرلىك ئۈنۈم بېرىپ، داۋالاش ساھەسىدە زور غولغولا قوزغىدى. ئامېرىكا يېمەكلىك ۋە دورا نازارەت قىلىپ باشقۇرۇش ئىدارىسى (FDA) بۇ يېڭى تېخنىكىغا «قايتا يېتىلدۈرۈش مىدىتسىناسى ئىلغار داۋالاش گۇۋاھنامىسى» (RMAT) بەردى. بۇ نۆۋەتلىك تەستىق دورىنىڭ بازارغا سېلىنىش سۈرئىتىنى تېزلىتىپ، كېسىلى ئېغىر ئۆپكە راكى بىمارلىرىغا تېزدىن ئۈمىد بېغىشلىشى مۇمكىن.

بۇ تەتقىقاتنى ئامېرىكا كلىۋېلاند شىپاخانىسى (Cleveland Clinic) نىڭ ئالىملىرى ئېلىپ بارغان بولۇپ، يېقىندا ئۆتكۈزۈلگەن ئامېرىكا كلىنىكىلىق ئۆسمە كېسەللىكلىرى ئىلمىي جەمئىيىتىنىڭ يىللىق يىغىنىدا سىناق نەتىجىلىرى رەسمىي ئاشكارىلاندى. مەزكۇر تېخنىكا ئىممۇنىتېت كۈچەيتكۈچى گېنلارنى بىۋاسىتە ئۆپكە ھۈجەيرىلىرىگە يەتكۈزۈش ئارقىلىق، راكقا قارشى ئىممۇنىتېت رېئاكسىيەسىنى قوزغاپ، ئۆسمىنى كىچىكلىتىش ياكى ئۇنىڭ ئۆسۈشىنى توسۇشنى مەقسەت قىلىدۇ.

مەزكۇر تەتقىقات نەتىجىسى ئەنگلىيە «يېڭى ئالىم» (New Scientist) تور بېكىتىنىڭ 2026-يىلى 11-فېۋرالدىكى خەۋىرىدە تەپسىلىي ئېلان قىلىنغان. بۇ خەۋەر تېببىي تەتقىقات ساھەسىدىكى ئەڭ يېڭى ۋە ئەڭ مۇھىم ئىلگىرىلەشلەرنىڭ بىرى سۈپىتىدە باھالاندى.

نەپەسلىنىش يولى گېن داۋالاشنىڭ خىزمەت پىرىنسىپى

بۇ داۋالاش ئۇسۇلىنىڭ ئەڭ چوڭ ئالاھىدىلىكى ئۇنىڭ دورا يەتكۈزۈش ئۇسۇلى ۋە ۋاسىتىسىدە ئالاھىدە ئىپادىلىنىدۇ. تەتقىقاتچىلار زىيانسىزلاشتۇرۇلغان قاپارتما ۋىرۇسىنى (Herpes virus) توشۇغۇچى قىلىپ، ئىنسان بەدىنىدە تەبىئىي مەۋجۇت بولغان «ئاق ھۈجەيرە ئارىلىق ماددىسى-2» (IL-2) ۋە «ئاق ھۈجەيرە ئارىلىق ماددىسى-12» (IL-12) گېنلىرىنى ئۆپكە توقۇلمىلىرىغا يەتكۈزىدۇ.

• دورا يەتكۈزۈش ئۇسۇلى: دورا تۇمان شەكلىدە سۈمۈرۈش (Aerosol inhalation) ئارقىلىق بىۋاسىتە ئۆپكىگە كىرىدۇ.
• ئىممۇنىتېتنى قوزغىتىش: سۈمۈرۈلگەن گېنلار ئۆپكىدىكى راك ھۈجەيرىلىرىنى پەرقلەندۈرۈپ، ئىممۇنىتېت سىستېمىسىنى قايتا جانلاندۇرىدۇ.
• دەۋرىيلىكنى بۇزۇپ تاشلاش: ئۆسمە مۇھىتى تەرىپىدىن بېسىپ قويۇلغان ئىممۇنىتېت ئامىللىرىنىڭ ئىشلەپچىقىرىلىشىنى ئەسلىگە كەلتۈرىدۇ.

نېمە ئۈچۈن سۈمۈرۈش تىپىدىكى داۋالاش ئەۋزەللىككە ئىگە؟

ئەنئەنىۋى ئېغىزدىن دورا ئىچىش ياكى تومۇردىن ئوكۇل سېلىش ئۇسۇلىدا، دورىنىڭ ئۆپكە توقۇلمىلىرىغا يېتەرلىك مىقداردا يېتىپ بېرىشى ئىنتايىن قىيىن. بۇ ئۆپكە راكىنىڭ ئۆلۈم نىسبىتى يۇقىرى بولۇشىدىكى ئاساسلىق سەۋەبلەرنىڭ بىرى. سۈمۈرۈش تىپىدىكى داۋالاش بولسا دورىنى دەل جايىغا، يەنى كېسەللىك مەنبەسىگە نىشانلىق يەتكۈزۈپ، پۈتۈن بەدەنگە ئېلىپ كېلىدىغان ئەكىس تەسىرنى ئازايتىدۇ.

كلىنىكىلىق سىناق جەريانىدا، باشقا بارلىق داۋالاش ئۇسۇللىرى ئۈنۈم بەرمىگەن 11 نەپەر ئېغىر بىمار تەجرىبە قىلىنغان. نەتىجىدە:

1. 3 بىمارنىڭ ئۆسمىسى كۆرۈنەرلىك كىچىكلىگەن.
2. 5 بىمارنىڭ كېسەللىك ئەھۋالى مۇقىملاشقان، تېخىمۇ ناچارلىشىپ كېتىش توختىغان.
3. گەرچە توڭۇش ۋە قۇسۇشقا ئوخشاش يېنىك ئەكىس تەسىرلەر كۆرۈلگەن بولسىمۇ، ئەمما ئېغىر بىخەتەرلىك مەسىلىسى كۆرۈلمىگەن.

كەلگۈسى تەرەققىيات ۋە كېڭەيتىش پىلانى

نۆۋەتتە، بۇ داۋالاش ئۇسۇلى پەقەت ئۆپكە ئىچىدىكى ئۆسمىگە قارىتا ئۈنۈملۈك بولۇپ، باشقا ئەزالارغا تارقالغان (مېتاستاز بولغان) راك ھۈجەيرىلىرىگە نىسبەتەن ئۈنۈمى چەكلىك. شۇڭا، تەتقىقات گۇرۇپپىسى بۇ ئۇسۇلنى خىمىيەلىك داۋالاش ۋە باشقا ئىممۇنىتېتلىق دورىلار بىلەن بىرلەشتۈرۈپ ئىشلىتىش ئۈستىدە ئىزدەنمەكتە. كېيىنكى باسقۇچتىكى كلىنىكىلىق سىناققا تەخمىنەن 250 نەپەر بىمارنى قاتناشتۇرۇش پىلانلانغان.

بۇ يېڭى گېن داۋالاش تېخنىكىسىنىڭ FDA تەرىپىدىن تېز تەستىقلاش يولىغا كىرىشى، ئۆپكە راكىنى داۋالاشتا يېڭى بىر دەۋرنىڭ باشلانغانلىقىدىن دېرەك بېرىدۇ. تېخنىكىنىڭ مۇكەممەللىشىشىگە ئەگىشىپ، ئۇ تېخىمۇ كۆپ راك بىمارلىرىغا يېڭى ھاياتلىق ئۈمىدى ئاتا قىلىشى مۇمكىن.

.