ۋېلپو تىڭىش (Velpeau Bandage) ئۇسۇلى

ۋېلپو تىڭىش ئۇسۇلى (Velpeau Bandage) سۆڭەك تاشقى كېسەللىكلەر ئىلمىدىكى ئىنتايىن كىلاسسىك ۋە ئۈنۈملۈك بىر خىل تىڭىش تېخنىكىسى بولۇپ، ئۇ ئاساسلىقى يۇقىرىقى ئەزا، جۈملىدىن يەلكە ۋە بىلەك قىسمىنىڭ مۇقىملىقىنى ساقلاشتا ئىشلىتىلىدۇ. بۇ تىڭىش ئۇسۇلى زەخىملەنگەن قولنى گەۋدىگە تايانغان ھالەتتە تۇراقلاشتۇرۇپ، بوغۇم ۋە سۆڭەكلەرنىڭ ھەرىكىتىنى چەكلەش ئارقىلىق ئەسلىگە كېلىشنى تېزلىتىدۇ. تىببىي ساھەدە تېخنىكىلار قانچىلىك تەرەققىي قىلسىمۇ، بۇ ئەنئەنىۋى تېخنىكا يەنىلا ئۆزىنىڭ ئورنىنى يوقاتمىدى. مەيلى جىددىي قۇتقۇزۇش مەيدانىدا بولسۇن ياكى ئوپېراتسىيەدىن كېيىنكى ئەسلىگە كېلىش باسقۇچىدا بولسۇن، بۇ تىڭىش ئۇسۇلى ئاغرىقنى پەسەيتىش ۋە سۇنۇقنى مۇقىم تۇتۇشتا مۇھىم رول ئوينايدۇ.

ئۇيغۇرچە ئاتىلىشى: ۋېلپو تېڭىقى (ۋېلپو تىڭىش ئۇسۇلى)
ئىنگىلىزچە ئاتىلىشى: Velpeau Bandage (ياكى Velpeau Sling)
خەنزۇچە ئاتىلىشى: 维尔波绷带 (Wéi’ěrbō bēngdài)
ياپونچە ئاتىلىشى: ベルポー包帯 (Berupō hōtai)
تۈركچە ئاتىلىشى: Velpo Bandajı

ۋېلپو تىڭىش ئۇسۇلىنىڭ تارىخىي كېلىپ چىقىشى

بۇ تىببىي تېخنىكىنىڭ كىم تەرىپىدىن ئىجاد قىلىنغانلىقى نۇرغۇن كىشىلەرنى قىزىقتۇرىدۇ. بۇ تىڭىش ئۇسۇلى 19-ئەسىردىكى داڭلىق فرانسىيە تاشقى كېسەللىكلەر دوختۇرى ۋە ئاناتومىيە مۇتەخەسسىسى ئالفرېد ۋېلپو (Alfred-Armand-Louis-Marie Velpeau) تەرىپىدىن كەشپ قىلىنغان. ئالفرېد ۋېلپو 1795-يىلى تۇغۇلغان بولۇپ، ئۇ ئۆز دەۋرىدىكى تاشقى كېسەللىكلەر ساھەسىنىڭ پېشۋاسى دەپ قارىلاتتى. ئۇنىڭ ئىسمى پەقەت بۇ تىڭىش ئۇسۇلى بىلەنلا ئەمەس، بەلكى كۆكرەك راكى ۋە ئاناتومىيەلىك قۇرۇلمىلارغا ئائىت بىر قاتار تەتقىقاتلىرى بىلەن تىببىي تارىختا قالدى.

ئالفرېد ۋېلپو تاشقى كېسەللىكلەر جەھەتتە ئىنتايىن ئىنچىكە ۋە ئەمەلىيەتچىل بىر كىشى بولغانلىقتىن، ئۇ جاراھەت ۋە سۇنۇقلارنى مۇقىملاشتۇرۇشنىڭ مۇھىملىقىنى چوڭقۇر تونۇپ يەتكەن. ئۇ ئىجاد قىلغان بۇ تىڭىش ئۇسۇلى بىلەكنى تۇراقلىق ھالەتتە تۇتۇش بىلەن بىرگە، يەلكە بوغۇمىنىڭ ئېغىرلىق كۈچىنىڭ تەسىرىگە ئۇچرىشىنى ئازايتىشنى مەقسەت قىلغان. شۇندىن بۇيان، بۇ خىل تېخنىكا ئۇنىڭ ئىسمى بىلەن ئاتىلىپ، پۈتۈن دۇنيا تىببىي ساھەسىگە كېڭەيدى.

قايسى تۈردىكى سۇنۇقلارغا ماس كېلىدۇ؟

ۋېلپو تىڭىش ئۇسۇلى ھەر قانداق يارىلىنىشقا ماس كېلىۋەرمەيدۇ. ئۇنىڭ ئاساسلىق ئىشلىتىلىش دائىرىسى يۇقىرىقى ئەزالارنىڭ مەلۇم ئورۇنلىرىدىكى سۆڭەك سۇنۇقلىرى ۋە بوغۇم چىقىپ كېتىش ئەھۋاللىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. تىڭىشنىڭ ئاساسلىق مەقسىتى يەلكە بوغۇمىنى «ئىچكى ئايلىنىش» (Internal Rotation) ۋە «يېقىنلىشىش» (Adduction) ھالىتىدە تۇتۇپ تۇرۇش بولۇپ، بۇ ئارقىلىق سۇنغان سۆڭەكلەرنىڭ سۈركىلىشىنى ئازايتىدۇ.

تۆۋەندىكى ئەھۋاللاردا بۇ خىل تىڭىش ئەڭ كۆپ قوللىنىلىدۇ:

• ئوقۇرەك سۆڭەك (Clavicle) سۇنۇقلىرى: بولۇپمۇ سۇنۇق ئورنى ئوپېراتسىيە تەلەپ قىلمايدىغان ياكى ۋاقىتلىق مۇقىملاشتۇرۇشقا ئېھتىياجلىق بولغاندا.
• يۇقىرى بېلەك سۆڭىكىنىڭ يېقىن قىسمى (Proximal Humerus) سۇنۇقلىرى: ياشانغانلاردا كۆپ كۆرۈلىدىغان بۇ خىل سۇنۇقتا، ۋېلپو تىڭىش ئۇسۇلى ئەڭ ياخشى تاللاش ھېسابلىنىدۇ.
  
• مۈرە بوغۇمى چىقىپ كېتىش (Shoulder Dislocation): بوغۇمنى ئەسلىگە كەلتۈرگەندىن كېيىن، قايتا چىقىپ كېتىشنىڭ ئالدىنى ئېلىش ئۈچۈن ئىشلىتىلىدۇ.
• يۇقىرى بىلەك سۆڭەك بىلەن ئوقۇرەك سۆڭەك تۇتاشقان بوغۇم (AC Joint) زەخىملىنىشلىرى: بۇ خىل ئەھۋالدا مۈرىنىڭ ئېغىرلىقىنى يېنىكلىتىش ئۈچۈن قوللىنىلىدۇ.

ۋېلپو تىڭىش ئۇسۇلىنىڭ ئەمەلىي قوللىنىلىش جەريانى

بۇ تىڭىش ئۇسۇلىنى ئورۇنداش ئۈچۈن ئادەتتە ئۇزۇن داكا ياكى مەخسۇس ئېلاستىكىلىق تىڭىش ماتېرىياللىرى كېرەك بولىدۇ. تىڭىش جەريانىدا ئەڭ مۇھىم بولغىنى زەخىملەنگەن قولنىڭ جەينەك قىسمىنى 90 گرادۇستىن تۆۋەنرەك بۇلۇڭدا پۈكۈش ۋە ئالقاننى قارشى تەرەپتىكى مۈرىگە قارىتىش بولۇپ، پۈتۈن بىلەك گەۋدىگە زىچ تاقىلىشى كېرەك. بۇ جەريان تۇراقلىق ھالەتنى ساقلاشنى تەلەپ قىلىدىغان بولغاچقا، دوختۇرنىڭ نازارىتىدە قىلىنىشى زۆرۈردۇر.

تىڭىش جەريانىدا دىققەت قىلىشقا تېگىشلىك بىر قانچە مۇھىم نۇقتىلار بار:

• تېرە ساغلاملىقى: بىلەك بىلەن كۆكرەك ئارىسىدا تېرە سۈركىلىپ يارا بولۇپ قالماسلىقى ئۈچۈن، قولتۇق ئاستىغا يۇمشاق پاختا ياكى داكا قويۇلۇشى كېرەك.
• قان ئايلىنىش: تىڭىش بەك چىڭ بولۇپ كەتسە، قولنىڭ قان ئايلىنىشىغا تەسىر يېتىدۇ. بارماقلاردا تىترەش، كۆكىرىش ياكى مۇزلاش بولسا تىڭىشنى تەكشۈرۈش كېرەك.
• پاكىزلىق: ئۇزۇن مۇددەت تېڭىق تۇرغاندا، تەرلەش سەۋەبىدىن تېرە قىچىشىش ياكى يۇقۇملىنىش كۆرۈلۈشى مۇمكىن، شۇڭا قەرەللىك كۆزىتىش زۆرۈر.
• ھەرىكەت: گەرچە يۇقىرى بېلەك مۈرە بوغۇمى مۇقىملاشتۇرۇلغان بولسىمۇ، بارماق ۋە بىلەك بوغۇمىنى (ئەگەر رۇخسەت قىلىنسا) ئاستا ھەرىكەت قىلدۇرۇپ تۇرۇش، قان ئۇيۇلۇپ قېلىشنىڭ ئالدىنى ئالىدۇ.

تىڭىش جەريانىدىكى پەرۋىش ۋە ئەسلىگە كېلىش

ۋېلپو تىڭىقى ئىشلىتىلگەن بىمارلار ئادەتتە بىر نەچچە ھەپتە بۇ ھالەتتە تۇرۇشى مۇمكىن. بۇ جەرياندا بىمارنىڭ راھەتلىكىگە كاپالەتلىك قىلىش ئۈچۈن، كىيىم-كېچەك تاللاشقىمۇ دىققەت قىلىش كېرەك. ئادەتتە ئالدى ئوچۇق، كەڭرى كىيىملەرنى كىيىش تەۋسىيە قىلىنىدۇ. ئۇخلىغاندا يېرىم ياتقان ھالەتتە (سەل ئېگىز يۆلىنىپ) ئۇخلاش، يەلكىگە كېلىدىغان بېسىمنى ئازايتىدۇ.

بۇ تىڭىش ئۇسۇلىنىڭ ئەڭ چوڭ خىرىسى بوغۇم قېتىپ قېلىش مەسىلىسىدۇر. شۇڭلاشقا، سۇنۇق مەلۇم دەرىجىدە پۈتۈشكە باشلىغاندا، فىزىكىلىق داۋالاش مۇتەخەسسىسلىرىنىڭ يېتەكچىلىكىدە يەلكە بوغۇمىنى ئاستا-ئاستا ھەرىكەت قىلدۇرۇش كېرەك. ئالفرېد ۋېلپو تەرىپىدىن تەۋسىيە قىلىنغان بۇ ئۇسۇل، سۇنۇقنى مۇقىملاشتۇرۇش بىلەن بىللە، بىمارنىڭ كۈندىلىك تۇرمۇشىدا ئەڭ ئەركىن بولۇشىنى كۆزدە تۇتقان. زامانىۋى تېببىي تېخنىكىدا مۈرە تۇراقلاشتۇرۇش جابدۇقلار (Shoulder Immobilizer) چىققان بولسىمۇ، لېكىن ئەنئەنىۋى ۋېلپو تىڭىش ئۇسۇلى يەنىلا ئۆزىنىڭ تەننەرخى تۆۋەن بولۇش ۋە ھەممە يەردە قوللىنىشقا بولۇش ئەۋزەللىكى بىلەن قىممەتلىكتۇر.

بۇ تىڭىش ئۇسۇلى سۆڭەك سۇنۇقلىرىنى داۋالاشتىكى ئاددىي لېكىن ئۇلۇغ بىر كەشپىيات. ئۇ بىزگە تىببىي تارىخنىڭ بۈگۈنكى كۈندىكى داۋالاشقا قانچىلىك چوڭ تەسىر كۆرسىتىدىغانلىقىنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ. ئەگەر سىزدە ياكى ئەتراپىڭىزدىكىلەردە يەلكە قىسمى زەخىملىنىش كۆرۈلسە، چوقۇم كەسپىي دوختۇرنىڭ مەسلىھەتى بىلەن مۇۋاپىق مۇقىملاشتۇرۇش تەدبىرىنى قوللىنىشىڭىز كېرەك.