ئاشقازان چىقىش ئېغىزى بۇرمىسىمان تاياقچە باكتېرىيەسى: يۇقۇملىنىشتىن راكقىچە بولغان ئارىلىق زادى قانچىلىك؟
ئاشقازان چىقىش ئېغىزى بۇرمىسىمان تاياقچە باكتېرىيەسى ئاشقازان كېسەللىكلىرىنىڭ مۇھىم قوزغاتقۇچىسى بولۇپ، گەرچە ئۇ ئاشقازان راكى بىلەن مەلۇم مۇناسىۋەتكە ئىگە بولسىمۇ، ئەمما يۇقۇملانغان ھەر بىر كىشىنىڭ راكقا گىرىپتار بولۇشى ناتايىن. نۇرغۇن كىشىلەر تەكشۈرۈش نەتىجىسىدە بۇ باكتېرىيەنىڭ مۇسبەت ئىكەنلىكىنى كۆرگەندە، خۇددى ئۆلۈم جازاسىغا ھۆكۈم قىلىنغاندەك پىسخىكىلىق بېسىمغا ئۇچرايدۇ. ئەمەلىيەتتە، بىز بۇ مىكرو ئورگانىزمنىڭ خىزمەت پىرىنسىپىنى ۋە ئۇنىڭ ئىنسان بەدىنى بىلەن بولغان مۇناسىۋىتىنى توغرا چۈشەنگىنىمىزدە، بۇ خىل ئەندىشىلەرنىڭ كۆپىنچىسىنىڭ ئورۇنسىز ئىكەنلىكىنى كۆرىمىز.
ئۇيغۇرچە ئاتىلىشى: ئاشقازان چىقىش ئېغىزى بۇرمىسىمان تاياقچە باكتېرىيەسى (ياكى خەلقئارالىق تەلەپپۇزى بويىچە: ھېلىكوباكتېر پىلورى)
ئىنگىلىزچە ئاتىلىشى: Helicobacter pylori (قىسقارتىلىپ: H. pylori)
خەنزۇچە ئاتىلىشى: 幽门螺杆菌 (Yōumén luógǎnjùn)
ياپونچە ئاتىلىشى: ヘリコバクター・ピロリ (Herikobakutā pirori ياكى قىسقارتىلىپ ピロリ菌)
تۈركچە ئاتىلىشى: Helikobakter pilori
تارقىلىش يوللىرى: بىز نېمىشقا ئاسان يۇقۇملىنىمىز؟
بۇ باكتېرىيەنىڭ تارقىلىش يوللىرى ئاساسلىقى ئىنسانلارنىڭ تۇرمۇش ئادىتى بىلەن زىچ مۇناسىۋەتلىك. جەمئىيىتىمىزدە ئورتاق تاماقلىنىش مەدەنىيىتى يۇقىرى بولغاچقا، باكتېرىيەنىڭ بىر ئائىلە كىشىلىرى ئارىسىدا تارقىلىشى ئىنتايىن ئومۇميۈزلۈك بولىدۇ.
- ئېغىزدىن ئېغىزغا تارقىلىش: سۆيۈشۈش، بالىلارغا تاماقنى چايناپ بېرىش ياكى ئورتاق قوشۇق ئىشلىتىش.
- گەندە – ئېغىز ئارقىلىق تارقىلىش: باكتېرىيە بىلەن بۇلغانغان سۇ ياكى يېمەكلىكلەرنى ئىستېمال قىلىش.
- تاماق قاچىلىرىنى ئورتاق ئىشلىتىش: ئوپچە تاماق يېگەندە ئورتاق قوشۇق-چوكا ئىشلەتمەسلىك ئەڭ چوڭ خەتەر ئامىلى.
- تازىلىق ئادىتىنىڭ ياخشى بولماسلىقى: ھاجەتخانىدىن كېيىن قولنى پاكىز يۇماسلىق.
يۇقۇملىنىش بىلەن ئاشقازان راكىنىڭ مۇناسىۋىتى
نۇرغۇن كىشىلەرنى قورقۇتقىنى ئاشقازان راكى خەۋپىدۇر. گەرچە دۇنيا سەھىيە تەشكىلاتى بۇ باكتېرىيەنى 1-تۈردىكى راك پەيدا قىلغۇچى ئامىللار قاتارىغا كىرگۈزگەن بولسىمۇ، لېكىن يۇقۇملىنىشنىڭ راكقا ئايلىنىش جەريانى ئىنتايىن ئۇزۇن ۋە مۇرەككەپ بولىدۇ. ئادەتتە يۇقۇملانغۇچىلاردا ئالدى بىلەن سوزۇلما خاراكتېرلىك ئاشقازان ياللۇغى، ئاندىن شىللىق پەردە قۇرۇشۇش، ئۈچەي شەكلىگە ئۆزگىرىش، ئاخىرىدا بىنورمال ئۆسۈش جەريانلىرى يۈز بېرىدۇ.
ئىستاتىستىكىلىق مەلۇماتلارغا ئاساسلانغاندا، باكتېرىيە بىلەن يۇقۇملانغانلارنىڭ پەقەت %1 تىن %3 كىچە بولغان قىسمىدىلا ئاشقازان راكى كۆرۈلىدۇ. قالغان كۆپ قىسىم كىشىلەردە پەقەت ئادەتتىكى ئاشقازان ياللۇغى ياكى ئاشقازان جاراھىتى ئالامەتلىرى بولىدۇ، ھەتتا بەزى كىشىلەردە ھېچقانداق ئالامەت كۆرۈلمەيدۇ.
ئالدىنى ئېلىش ۋە كۈندىلىك ئاسراش تەدبىرلىرى
باكتېرىيەنىڭ تارقىلىشىنى توسۇش ئۈچۈن، بىز كۈندىلىك تۇرمۇشتا ئېغىز ئارقىلىق يۇقۇش زەنجىرىنى ئۈزۈپ تاشلىشىمىز كېرەك. بۇ پەقەت شەخسىي ساغلاملىق ئۈچۈنلا ئەمەس، بەلكى پۈتۈن ئائىلە ئەزالىرىنىڭ ساغلاملىقى ئۈچۈن مۇھىم.
- تاماق يېگەندە ئايرىم قاچا-قوشۇق ئىشلىتىش ياكى تاماق شورپا ئۇسقاندا ئورتاق قوشۇق ئىشلىتىش ئادىتىنى يېتىلدۈرۈش.
- خام يېمەكلىكلەرنى، بولۇپمۇ مېۋە-چىۋىلەرنى پاكىز يۇيۇپ ئىستېمال قىلىش، قاينىمىغان سۇنى ئىچمەسلىك.
- بالىلارغا تاماقنى چايناپ بېرىشتەك زىيانلىق ئادەتلەرنى قەتئىي تاشلاش.
- ئېغىز بوشلۇقى تازىلىقىغا دىققەت قىلىش، چىش چوتكىسىنى قەرەللىك ئالماشتۇرۇش.
بۇ باكتېرىيەنىڭ ئالاھىدىلىكى ۋە يېڭى تەتقىقاتلار
ئاشقازان چىقىش ئېغىزى بۇرمىسىمان تاياقچە باكتېرىيەسى ئادەم بەدىنىدىكى ئىنتايىن كۈچلۈك كىسلاتالىق مۇھىت بولغان ئاشقازان سۇيۇقلۇقىدا ياشىيالايدىغان بىردىنبىر باكتېرىيە ھېسابلىنىدۇ. ئۇ ئۆزىدىن ئۇريازا ئېنزىمى چىقىرىپ، ئەتراپىدا نېيتراللاشتۇرغۇچى بىر قەۋەت پەيدا قىلىدۇ ۋە ئاشقازان شىللىق پەردىسىگە بېرىپ يۆگىشىۋالىدۇ. يېقىنقى يىللاردىن بۇيان تىببىي ساھەدە بۇ باكتېرىيەنى كونترول قىلىش جەھەتتە زور ئىلگىرىلەشلەر بولدى.
2024-يىلى «The Lancet Public Health» ژۇرنىلىدا ئېلان قىلىنغان بىر تۈرلۈك تەتقىقاتتا كۆرسىتىلىشىچە، ئالدىنى ئېلىش خاراكتېرلىك باكتېرىيە تازىلاش داۋالاش ئۇسۇلىنى قوللانغاندا، يۇقىرى خەتەرلىك رايونلاردىكى ئاشقازان راكىنىڭ يۈز بېرىش نىسبىتىنى %40تىن كۆپرەك تۆۋەنلەتكىلى بولىدىكەن. شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، 2023-يىلى كلىنىكىلىق مىكروبولوگىيە ژۇرنىلىدا ئېلان قىلىنغان دوكلاتتا، كىشىلەرنىڭ ئۆز بېشىمەنلىك بىلەن ئانتىبىيوتىك ئىشلىتىشىنىڭ باكتېرىيەنىڭ قارشىلىق كۈچىنى ئاشۇرۇۋەتكەنلىكى، شۇڭا سىستېمىلىق داۋالاشنىڭ زۆرۈرلۈكى ئالاھىدە ئەسكەرتىلگەن.
ئەگەر سىزدە ئاشقازان ئاغرىش، قورساق كۆپۈش، ئېغىزدىن سېسىق پۇراق كېلىش ياكى قورساق ئېچىپ كەتكەندە ئاغرىش ئالامەتلىرى بولسا، دوختۇرخانىغا بېرىپ C13 ياكى C14 نەپەس سىنىقى قىلدۇرۇش ئارقىلىق باكتېرىيە بار-يوقلۇقىنى ئېنىقلىسىڭىز بولىدۇ. تەكشۈرۈش نەتىجىسى مۇسبەت چىققان تەقدىردىمۇ، زىيادە جىددىيلىشىپ كەتمەي، كەسپىي دوختۇرنىڭ كۆرسەتمىسى بويىچە «تۆت خىل دورا بىرلەشتۈرۈلگەن داۋالاش» (quadruple therapy) ئارقىلىق، 10 كۈندىن 14 كۈنگىچە بولغان ۋاقىت ئىچىدە باكتېرىيەنى %90 تىن يۇقىرى نىسبەتتە پۈتۈنلەي يوقاتقىلى بولىدۇ. ساغلام تۇرمۇش ئادىتى ۋە ۋاقتىدا داۋالىنىش سىزنى ئاشقازان كېسەللىكلىرىدىن يىراق تۇتۇشنىڭ ئەڭ ياخشى كاپالىتىدۇر.
