چۈشكۈنلۈك پەقەتلا ۋاقىتلىق كەيپىيات تۆۋەنلەش ياكى كۆڭۈلسىزلىك ئەمەس، بەلكى ئىنساننىڭ تەپەككۇر قىلىش، ھېس قىلىش ۋە كۈندىلىك تۇرمۇشىغا ئېغىر تەسىر كۆرسىتىدىغان بىر خىل روھىي كېسەللىكتۇر. نۇرغۇن كىشىلەر بۇ خىل ھالەتنى چارچاش ياكى ئادەتتىكى بېسىم دەپ ئويلاپ سەل قارايدۇ، ئەمما ئۇنىڭ دەسلەپكى ئالامەتلىرىنى ۋاقتىدا تونۇش داۋالاشنىڭ ئۈنۈمىنى ئاشۇرۇشتا ئىنتايىن مۇھىم. ئەگەر سىز ياكى ئەتراپىڭىزدىكىلەرنىڭ مىجەزىدە چۈشەندۈرگىلى بولمايدىغان ئۆزگىرىشلەر يۈز بەرسە، بۇ بەلكىم روھىي ساغلاملىق جەھەتتىكى ياردەمگە ئېھتىياجلىق ئىكەنلىكىڭىزنىڭ سىگنالى بولۇشى مۇمكىن. چۈشكۈنلۈكنىڭ دەسلەپكى ئالامەتلىرى كۆپىنچە تۇرمۇش سۈپىتىنىڭ تۆۋەنلىشى بىلەن باشلىنىدۇ، شۇڭا بىز بۇ خەۋپنى بالدۇر سېزىش ئۈچۈن تۆۋەندىكى نۇقتىلارغا ئالاھىدە دىققەت قىلىشىمىز كېرەك.
ئىلگىرى خۇشاللىق بېرىدىغان ئىشلاردىن زېرىكىش ۋە قىزىقىشنىڭ يوقىلىشى
بۇ چۈشكۈنلۈكنىڭ ئەڭ روشەن دەسلەپكى ئالامەتلىرىنىڭ بىرى بولۇپ، تىببىي تىلدا «ئەنھېدونىيە» (Anhedonia) دەپ ئاتىلىدۇ. كىشى ئۆزى ئەڭ ياقتۇرىدىغان قىزىقىشلىرى، كىنو كۆرۈش، تەنھەرىكەت ياكى دوستلىرى بىلەن پاراڭلىشىش قاتارلىق پائالىيەتلەردىن ئەمدى ھېچقانداق ھۇزۇر ئالالمايدىغان بولۇپ قالىدۇ. دۇنيا خۇددى رەڭگىنى يوقاتقاندەك ھېس قىلىنىدۇ، ھەتتا ئەڭ ئادەتتىكى كۈندىلىك خۇشاللىقلارمۇ كىشىگە زېرىكىشلىك ياكى يۈك بولۇپ تۇيۇلىدۇ. بۇ ئەھۋال كۈن بويى دېگۈدەك داۋاملاشسا ۋە ئىككى ھەپتىدىن ئارتۇق بىر خىل شەكىلدە تەكرارلانسا، بۇ كىشىنىڭ روھىي ھالىتىدە بىر مەسىلە بارلىقىدىن دېرەك بېرىدۇ.
ئۇيقۇ رېتىمىنىڭ كۆرۈنەرلىك بۇزۇلۇشى ۋە ئارام ئالالماسلىق
ئۇيقۇ بىلەن روھىي ھالەت زىچ باغلىنىشلىق بولۇپ، چۈشكۈنلۈك باشلانغاندا ئۇيقۇ جەھەتتە ئىككى خىل قۇتۇپلىشىش كۆرۈلىدۇ. بەزىلەر كېچىسى ئۇيقۇسىزلىق ئازابىنى تارتسا، يەنە بەزىلەر زىيادە كۆپ ئۇخلاش ئارقىلىق رېئاللىقتىن قاچماقچى بولىدۇ. بولۇپمۇ سەھەردە بەك بالدۇر ئويغىنىپ كېتىش ۋە قايتا ئۇخلىيالماسلىق، ياكى كۈن بويى ئۇخلىسىمۇ ئۆزىنى يەنىلا چارچىغان ھېس قىلىش چۈشكۈنلۈكنىڭ سىگنالىدۇر. ئۇيقۇ سۈپىتىنىڭ تۆۋەنلىشى مېڭىنىڭ ئۆزىنى ئەسلىگە كەلتۈرۈشىگە توسالغۇ بولۇپ، كىشىنى تېخىمۇ چۈشكۈنلەشتۈرىۋېتىدۇ.
يېمەك-ئىچمەك ئادىتى ۋە بەدەن ئېغىرلىقىدىكى تۇيۇقسىز ئۆزگىرىشلەر
ئىشتىھانىڭ تۇيۇقسىز كۆرۈنەرلىك تۆۋەنلىشى ياكى ئەكىسچە ھەددىدىن زىيادە ئېشىپ كېتىشى چۈشكۈنلۈكنىڭ بەدەن تەرەپتىكى ئىپادىسىدۇر. بەزى كىشىلەر تاماق يېيىشتىن پۈتۈنلەي قالىدۇ ۋە قىسقا ۋاقىت ئىچىدە ئورۇقلاپ كېتىدۇ؛ يەنە بەزىلەر روھىي بېسىمنى يېڭىش ئۈچۈن يېمەكلىككە تايىنىۋالىدۇ، بولۇپمۇ تاتلىق تۈرۈم ۋە كاربون سۇ بىرىكمىلىرىنى كۆپ ئىستېمال قىلىدۇ. بۇ خىل يېمەك-ئىچمەك ئۆزگىرىشى پەقەت ئورۇقلاش ياكى سەمىرىش مەسىلىسى بولماستىن، بەلكى ئورگانىزىمدىكى ھورمونلارنىڭ تەڭپۇڭسىزلاشقانلىقىنىڭ بىر ئىپادىسىدۇر.
ئۈزلۈكسىز چارچاش ۋە ئېنېرگىيە كەمچىل بولۇش ھالىتى
ھېچقانداق ئېغىر جىسمانىي ئەمگەك قىلمىغان تۇرۇپمۇ، ئۆزىنى ھەر ۋاقىت تۈگەشكەندەك ۋە ماغدۇرسىز ھېس قىلىش چۈشكۈنلۈكنىڭ كىلاسسىك بەلگىسىدۇر. كىشى ئۆزىنى خۇددى پۇت-قوللىرى ئېغىرلىشىپ قالغاندەك، ھەتتا يۈز يۇيۇش، كىيىم ئالماشتۇرۇش ياكى ئادەتتىكى تاماق ئېتىش ئىشلىرىنى قىلىشقىمۇ ماغدۇرى يەتمىگەندەك ھېس قىلىدۇ. بۇ خىل چارچاش ئارام ئېلىش بىلەن ئوڭشالمايدۇ، چۈنكى ئۇ جىسمانىي چارچاش ئەمەس، بەلكى نېرۋا سىستېمىسىنىڭ ئاستىراپ كەتكەنلىكىنىڭ نەتىجىسىدۇر. كىشىلەر بۇ ھالەتتە دائىم ئۆزىنى ھورۇن ھېس قىلىدۇ، ئەمما بۇ ھورۇنلۇق ئەمەس، بەلكى كېسەللىك ئالامىتىدۇر.
دىققەتنى يىغىش قىيىنلىشىش ۋە قارار چىقىرىشتىكى ئاجىزلىق
چۈشكۈنلۈك ئىنساننىڭ تەپەككۇر ئىقتىدارىنى خۇددى «تۇمان» قاپلىۋالغاندەك خۈنۈكلەشتۈرۈپ قويىدۇ. كىتاب ئوقۇش، كىنو كۆرۈش ياكى بىر خىزمەتنى ئەستايىدىل تاماملاش ئىنتايىن مۈشكۈل بولۇپ كېتىدۇ. كىچىك ئىشلاردا قارار چىقىرىش، مەسىلەن، «بۈگۈن نېمە كىيىم كىيىمەن؟» ياكى «چۈشتە نېمە يەيمەن؟» دېگەندەك ئاددىي تاللاشلارمۇ ئادەمنى قىينايدۇ. ئەستە تۇتۇش قابىلىيىتى تۆۋەنلەپ كېتىدۇ، سۆزلىشىۋاتقان جەرياندا دېمەكچى بولغان گېپىنى ئۇنتۇپ قېلىش ياكى مۇھىم ئىشلارنى ئەستىن چىقىرىش كۆپىيىدۇ. بۇ ئەھۋاللار خىزمەت ۋە ئۆگىنىش ئۈنۈمىنى بىۋاسىتە تۆۋەنلىتىۋېتىدۇ.
ئاسان ئاچچىقلىنىش، جىددىيلىك ۋە كەيپىياتنىڭ تۇراقسىزلىقى
چۈشكۈنلۈك پەقەت سۈكۈت قىلىش ۋە يىغلاش ئەمەس، بەزىدە ئۇ زىيادە سىرتتىن زەربە بېرىش ياكى ئاچچىقلىنىش شەكلىدە ئوتتۇرىغا چىقىدۇ. بولۇپمۇ ئەرلەردە چۈشكۈنلۈك كۆپىنچە تېرىككەكلىك، ئاسان ئاچچىقلىنىش ۋە چىدامسىزلىق سۈپىتىدە كۆرۈلىدۇ. كىشى ئەتراپىدىكىلەرنىڭ كىچىككىنە خاتالىقى ياكى ئادەتتىكى ئاۋازلاردىنمۇ قاتتىق بىزار بولىدۇ. ئىچكى دۇنياسىدىكى ئاچچىقلىنىش بىلەن ئۆزىنى ئەيىبلەش تۇيغۇسى توقۇنۇشقاندا، كىشى ئۆزىنى كونترول قىلالمايدىغان بىر خىل جىددىيلىك ئىچىدە قالىدۇ.
ئۆزىنى قەدىرسىز ھېس قىلىش ۋە ئۈمىدسىزلىك ئىچىدە قېلىش
چۈشكۈنلۈككە پاتقان كىشى ئۆزىنى دۇنيادىكى ئەڭ پايدىسىز، كېرەكسىز ئادەم دەپ قاراشقا باشلايدۇ. ئۆتمۈشتىكى كىچىك خاتالىقلىرىنى قايتا-قايتا ئويلاپ ئۆزىنى ئەيىبلەيدۇ ۋە كەلگۈسىگە نىسبەتەن ھېچقانداق ئۈمىد كۆرمەيدۇ. بۇ خىل «قارا رەڭلىك كۆزەينەك» كىشىنىڭ دۇنياغا بولغان كۆز قارىشىنى پۈتۈنلەي ئۆزگەرتىۋېتىدۇ. كىشى ئۆزىنى باشقىلارغا يۈك بولۇپ قالغاندەك ھېس قىلىدۇ، بۇ تۇيغۇ ئىنتايىن خەتەرلىك بولۇپ، ئەگەر ۋاقتىدا ئالدىنى ئالمىغاندا، كىشىدە ياشاشتىن ۋاز كېچىش پىكىرلىرىنىڭ تۇغۇلۇشىغا سەۋەب بولىدۇ.
يۇقىرىدىكى ئالامەتلەرنى تونۇش سىزنىڭ ئۆزىڭىزگە ياكى يېقىنلىرىڭىزغا ياردەم قىلىشىڭىزنىڭ بىرىنچى قەدىمىدۇر. چۈشكۈنلۈك بىر خىل ئاجىزلىق ئەمەس، بەلكى داۋالاشقا بولىدىغان بىر كېسەللىكتۇر. ئەگەر سىزدە بۇ ئالامەتلەرنىڭ بىر نەچچىسى ئۇزۇن مۇددەت كۆرۈلسە، روھىي كېسەللىكلەر دوختۇرى ياكى پىسخىكا مەسلىھەتچىسى بىلەن كۆرۈشۈشتىن نومۇس قىلماڭ. كىچىككىنە بىر قەدەم ۋە كۆڭۈل بۆلۈش، بىر كىشىنىڭ ھاياتىنى پۈتۈنلەي ئۆزگەرتىشى مۇمكىن. ئەستە تۇتۇڭكى، سىز يالغۇز ئەمەس، داۋالاش ۋە قوللاش ئارقىلىق داۋالاش جەريانىنى مۇۋەپپەقىيەتلىك تاماملاپ، نۇرلۇق ھاياتىڭىزغا قايتالايدىغان پۇرسىتىڭىز بار.
