نۇرمەمەت دوختۇر

مەكتەپ ھاياتى باشلىنىشى بىلەن نۇرغۇن ئاتا-ئانىلارنىڭ كۆڭلىنى غەش قىلىدىغان بىر مەسىلە بار، ئۇ بولسىمۇ بالىسىنىڭ سىنىپنىڭ قايسى رېتىدە ئولتۇرۇشىدۇر. جەمئىيەتتە «ئالدى رەتتە ئولتۇرىدىغانلار ئەلاچى، ئارقا رەتتە ئولتۇرىدىغانلار ئوقۇشقا قىزىقمايدىغانلار» دېگەن بىر خىل كونا قاراش بارلىققا كەلگەن. ئەمەلىيەتتە، سىنىپتىكى ئورۇن بىلەن ئۆگىنىش نەتىجىسى ئوتتۇرىسىدىكى مۇناسىۋەت بىز ئويلىغاندىنمۇ مۇرەككەپ بولۇپ، ئۇ نۇرغۇنلىغان پىسخىكىلىق، فىزىئولوگىيەلىك ۋە مۇھىت ئامىللىرىنىڭ تەسىرىگە ئۇچرايدۇ.

پىياز كۈندىلىك تۇرمۇشىمىزدا ئەڭ كۆپ ئىشلىتىلىدىغان، «كۆكتاتلارنىڭ خانىشى» دەپ تەرىپلىنىدىغان ئاجايىپ بىر يېمەكلىك. ئۇ يالغۇز تاماقلارغا تەم كىرگۈزۈپلا قالماي، بەلكى مىڭلىغان يىللاردىن بۇيان تىبابەتتە تۈرلۈك كېسەللىكلەرنىڭ ئالدىنى ئېلىش ۋە داۋالاشتا ئىشلىتىلىپ كەلمەكتە. ئۇيغۇر ئاشخانىسىدىمۇ پىيازسىز پولونى، كاۋاپنى ياكى مانتىنى تەسەۋۋۇر قىلىش تەس. بىراق، پىيازنىڭ پايدىسىدىن تولۇق بەھرىمن بولۇش ئۈچۈن، ئۇنىڭ ئوزۇقلۇق قۇرۇلمىسىنى ۋە قايسى يېمەكلىكلەر بىلەن بىللە يېيىشكە بولمايدىغانلىقىنى بىلىۋېلىش ئىنتايىن مۇھىم.

ئۆپكە ئىنسان بەدىنىدىكى ئەڭ «ئىشچان» ئەزالارنىڭ بىرى بولۇپ، ئۇ ھەر بىر سېكۇنتتا بىزنى ھاياتلىق ئۈچۈن زۆرۈر بولغان ئوكسىگېن بىلەن تەمىنلەيدۇ. ئىلمىي ستاتىستىكىلارغا ئاساسلانغاندا، بىر ساغلام ئادەم كۈنىگە ئوتتۇرا ھېساب بىلەن 20 مىڭ قېتىمدىن ئارتۇق نەپەسلىنىدۇ. ئۆپكە يەنە بىر جىمجىت ياكى «گاچا» ئەزا دەپمۇ ئاتىلىدۇ. چۈنكى ئۆپكە توقۇلمىلىرىدا ئاغرىق نېرۋىلىرى ئانچە كۆپ بولمىغاچقا، دەسلەپكى باسقۇچتىكى زەخىملىنىشلەردە بەدەن ئاغرىق ھېس قىلمايدۇ.

ياشانغانلار يىقىلىپ چۈشكەندىن كېيىن، قايسى ئەھۋاللاردا دەرھال دوختۇرخانىغا بېرىش كېرەكلىكىنى بىلىش ئىنتايىن مۇھىم. بۇ ماقالىدە يىقىلىش خەۋپى، سۇنۇق ئالامەتلىرى ۋە كېچىكتۈرۈشكە بولمايدىغان كېسەللىك ئالامەتلىرى تەپسىلىي چۈشەندۈرۈلىدۇ.

نىمە ئۈچۈن دىئابېت كېسىلى بىمارلىرىنىڭ پۇتى كېسىۋېتىلىدۇ؟ نىرۋا زەخىملىنىش ۋە قان ئايلىنىش مەسىلىسىنىڭ پۇت يارىسى بىلەن بولغان مۇناسىۋىتىنى بىلىۋېلىڭ.

بالىياتقۇ بوينى ئاياللارنىڭ كۆپىيىش سىستېمىسىدىكى ئىنتايىن مۇھىم بىر «دەرۋازا» بولۇپ، ئۇ بالىياتقۇ بىلەن جىنسىي يولنى تۇتاشتۇرىدۇ. بۇ ئەزانىڭ ساغلاملىقى پۈتۈن بەدەننىڭ ساغلاملىقىغا، ھەتتا كەلگۈسىدىكى تۇغۇت ئىقتىدارىغا بىۋاسىتە تەسىر كۆرسىتىدۇ. بالىياتقۇ بوينى ياللۇغى ئاياللار ئارىسىدا ئەڭ كۆپ كۆرۈلىدىغان كېسەللىكلەرنىڭ بىرىدۇر. نۇرغۇن ئاياللار دەسلەپكى ئالامەتلەرگە سەل قارىغانلىقى ياكى خاتا دىياگنوز قويغانلىقى سەۋەبىدىن، ياللۇغ سوزۇلما خاراكتېرلىك كېسەلگە ئايلىنىپ كېتىپ، تېخىمۇ ئېغىر ئەگەرشەر كېسەللىكلەرنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. شۇڭا، بۇ كېسەللىكنىڭ سىگناللىرىنى بالدۇر تونۇش تولىمۇ زۆرۈر.

باش ۋە بويۇن رايونى ئىنسانلارنىڭ ئەڭ مۇرەككەپ ۋە مۇھىم ئاناتومىيىلىك قۇرۇلمىلىرىنىڭ بىرى بولۇپ، نۇرغۇن ھاياتىي مۇھىم ئەزالارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. بۇ رايوننىڭ ساغلاملىقىنى قوغداشتا لىمفا سىستېمىسى ھالقىلىق رول ئوينايدۇ. لىمفا سىستېمىسى لىمفا تۈگۈنلىرى ۋە لىمفا نەيچىلىرىدىن تەركىب تاپقان بولۇپ، ئۇ بەدەننىڭ ئىممۇنىتېت مۇداپىئە سىستېمىسىنىڭ مۇھىم بىر قىسمى ھېسابلىنىدۇ. ئۇ تاشقى مۇھىتتىن كەلگەن كېسەللىك قوزغاتقۇچى مىكروبلارنى سۈزۈپ، يۇقۇملىنىشنىڭ ئالدىنى ئېلىش ۋە بەدەندىكى زەھەرلىك ماددىلارنى تازىلاش قاتارلىق مۇھىم ۋەزىپىلەرنى ئۆتەيدۇ.

بوۋىقىڭىزنىڭ تاتلىق ئۇخلاۋاتقان قىياپىتىنى كۆرۈش ئاتا-ئانىلار ئۈچۈن ئەڭ بەختلىك دەقىقىلەرنىڭ بىرىدۇر. ئەمما، بۇ خاتىرجەملىككە دائىم بىر ئەندىشە ھەمراھ بولىدۇ: «بالام بىخەتەر ئۇخلاۋاتامدۇ؟». بولۇپمۇ تۇيۇقسىز بوۋاقلار ئۆلۈپ قېلىش يىغىندى ئالامىتى (SIDS) ھەققىدىكى ئۇچۇرلار يېڭى ئاتا-ئانىلارنى ئالاھىدە تەشۋىشلەندۈرىدۇ.

نۇرغۇن كىشىلەر ناشتىلىق تەييارلىغاندا تۇخۇم ئېقىنىلا يەپ، سېرىقىنى تاشلىۋېتىشكە ئادەتلەنگەن. بۇنىڭ ئاساسلىق سەۋەبى تۇخۇم سېرىقىدىكى خولېستېرىن ۋە ماينىڭ ساغلاملىققا زىيانلىق ئىكەنلىكىگە بولغان ئەندىشىدۇر. لېكىن، زامانىۋى ئوزۇقلۇقشۇناسلىق ۋە ئەڭ يېڭى تېببىي تەتقىقاتلار بىزگە شۇنى ئېيتىپ بەردىكى، تۇخۇم سېرىقى سىز ئويلىغاندىنمۇ بەكراق ئوزۇقلۇق قىممىتىگە ئىگە. ئەگەر سىز تۇخۇم سېرىقىنى يېمىسىڭىز، تۇخۇمدىكى ئوزۇقلۇق ماددىلارنىڭ %90 تىن كۆپرەكىدىن ۋاز كەچكەن بولىسىز.

سۆزنەك (Gonorrhea) كېسىلىنىڭ سەۋەبى، باكتېرىيە ئالاھىدىلىكى، كلىنىكىلىق ئالامەتلىرى ۋە ئەڭ يېڭى تېببىي تەتقىقاتلارغا ئاساسلانغان داۋالاش ئۇسۇللىرى ھەققىدە ئەتراپلىق تىببىي قوللانما.