نۇرمەمەت دوختۇر

ماكمېستېر ئۇنىۋېرسىتېتى (McMaster University) تەتقىقاتچىلىرى 2026-يىلى 15-ئاپرېل ئېلان قىلغان يېڭى تەتقىقات نەتىجىسىگە ئاساسلانغاندا، Asundexian ناملىق تەجرىبە باسقۇچىدىكى دورا مېڭە قان تومۇر توسۇلۇش خەۋپىنى كۆرۈنەرلىك تۆۋەنلىتىش بىلەن بىرگە، ئەنئەنىۋى دورىلارغا ئوخشاش قاناش خەۋپىنى ئاشۇرۇۋەتمەيدىغانلىقىنى ئىسپاتلىغان. بۇ نەتىجە يېڭى ئەنگلىيە تىببىي ژۇرنىلى (The New England Journal of Medicine) دا ئېلان قىلىنغان بولۇپ، دۇنيا تىببىي ساھەسىدىكى بىر زور بۆسۈش دەپ قارالماقتا.

يۇقىرى قان بېسىمى كېسىلىنى داۋالاش جەريانىدا نۇرغۇن بىمارلار دورىلارنىڭ جىنسىي ئىقتىدارغا كۆرسىتىدىغان تەسىرىدىن ئەنسىرەيدۇ. گەرچە بەزى قان بېسىم دورىلىرى جىنسىي ئاجىزلىقنى كەلتۈرۈپ چىقارسىمۇ، ئەمما يۇقىرى قان بېسىمىنىڭ ئۆزى قان تومۇرلارنى زەخىملەندۈرۈش ئارقىلىق بۇ مەسىلىنى تېخىمۇ ئېغىرلاشتۇرىدۇ.

مېتابولىزم بەدەننىڭ ئېنېرگىيە ئىشلەپچىقىرىش ۋە سەرپ قىلىش ماتورى بولۇپ، ئۇنىڭ سۈرئىتى ساغلاملىق، ئورۇقلاش ۋە ئومۇمىي ھاياتىي كۈچكە بىۋاسىتە تەسىر كۆرسىتىدۇ. كۆپىنچە كىشىلەر مېتابولىزىمىنىڭ ئاستا بولۇپ كېتىشىدىن ئەنسىرەيدۇ، ئەمما ئىلمىي ئۇسۇللار ئارقىلىق بۇ سۈرئەتنى تەڭشەش ۋە ئاشۇرۇش مۇمكىن.

«دوختۇرلار Dohturlar» ئەپى 2026-يىلى 1-ئاينىڭ 12-كۈنى رەسمىي دۇنياغا كەلگەندىن بۇيان، تېببىي ساھەدىكى رەقەملىك مۇلازىمەتنى يېڭى بىر بالداققا كۆتۈرۈشنى ئۆزىگە نىشان قىلىپ كەلدى. بۇ ئەپ پەقەت بىر قورال بولۇپلا قالماستىن، بەلكى ساغلاملىق بىلىملىرىنى ئومۇملاشتۇرۇش ۋە دوختۇرلار بىلەن بىمارلار ئوتتۇرىسىدىكى ئۇچۇر كۆۋرۈكىنى بەرپا قىلىشتىكى مۇھىم بىر قەدەم بولدى. بىز تۇنجى نەشرى ئېلان قىلىنغان شۇ كۈندىن باشلاپلا، ئىشلەتكۈچىلەرنىڭ ئېھتىياجىنى بىرىنچى ئورۇنغا قويۇپ، ئەپنىڭ ئىقتىدارىنى ئۈزلۈكسىز مۇكەممەللەشتۈرۈش يولىدا ئىزدىنىپ كەلدۇق.

مېۋە بىلەن مېۋە شەربىتى ئوتتۇرىسىدىكى ئەڭ تۈپ پەرق شۇكى، مېۋە شەربىتى ئىشلەپچىقىرىش جەريانىدا مېۋە تەركىبىدىكى قىممەتلىك تالا ماددىلىرى ئاساسەن دېگۈدەك چىقىرىپ تاشلىنىدۇ. تالا پەقەت ھەزىم قىلىشقا ياردەم بېرىپلا قالماي، بەلكى قەنتنىڭ قانغا سۈمۈرۈلۈش سۈرئىتىنى كونترول قىلىشتىكى ئەڭ مۇھىم توساق ھېسابلىنىدۇ.

بويۇن قىسمىدىكى لىمفا تۈگۈنچىلىرىنىڭ ئىششىشى كۆپىنچە ئەھۋالدا بەدەندىكى بىرەر ياللۇغلىنىش جەريانىنىڭ، بولۇپمۇ يۇقۇملىنىشنىڭ بېشارىتى بولۇپ، ئۇلار ئىممۇنىتېت سىستېمىسىنىڭ كېسەللىك قوزغاتقۇچىلارغا قارشى تۇرۇۋاتقانلىقىنى بىلدۈرىدۇ.

جىنسىي ھايات پەقەت كۆپىيىش ياكى ھۇزۇرلىنىش پائالىيىتى بولۇپلا قالماستىن، بەلكى بەدەننىڭ ئىممۇنىتېت كۈچىنى ئاشۇرۇش ۋە كېسەللىكلەرگە قارشى تۇرۇش ئىقتىدارىنى كۈچەيتىشتە مۇھىم رول ئوينايدۇ.

ئائىلىلەردە دورىلارنى بالىلارنىڭ قولى يەتمەيدىغان، بىخەتەر ۋە قۇلۇپلانغان ئورۇنلاردا ساقلاش ئىنتايىن مۇھىم بولۇپ، بۇ ئارقىلىق بالىلارنىڭ دورىنى شىكەر دەپ ئويلاپ خاتا يەپ سېلىشىدىن كېلىپ چىقىدىغان ئېغىر زەھەرلىنىش خەۋپىنىڭ ئالدىنى ئالغىلى بولىدۇ.

تۇزنى كۆپ ئىستېمال قىلىش ئادەم بەدىنىدىكى قان تومۇرلارنىڭ ساغلاملىقىغا بىۋاسىتە تەسىر كۆرسىتىپ، يۇقىرى قان بېسىمى ۋە باشقا ئېغىر كېسەللىكلەرنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. ناترىي مىقدارىنىڭ ئېشىپ كېتىشى قان تومۇر تېمىغا بېسىم چۈشۈرۈپ، ئۇنىڭ ئېلاستىكىلىقىنى يوقىتىدۇ.

تۇرمۇش قۇرغاندىن كېيىن ھەر خىل سەۋەبلەر تۈپەيلىدىن ئۇزۇن مۇددەت جىنسىي مۇناسىۋەت ئۆتكۈزمەسلىك، ئىنساننىڭ ھەم فىزىكىلىق ھەم روھىي ساغلاملىقىغا چوڭقۇر تەسىر كۆرسىتىدۇ. بۇ ماقالىدە جىنسىي تۇرمۇشنىڭ يوقلۇقى كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغان ئۆزگىرىشلەر ۋە ئۇنىڭ ئىلمىي ئاساسلىرى تەپسىلىي بايان قىلىنىدۇ.