نۇرمەمەت دوختۇر

ماشىنا ھەيدەش زامانىۋى تۇرمۇشتىكى ئەڭ كۆپ ئۇچرايدىغان پائالىيەتلەرنىڭ بىرى بولسىمۇ، ئەمما ئۇزۇن مۇددەت رول ئارقىسىدا ئولتۇرۇش بەل ئومۇرتقىسى ساغلاملىقىغا ئېغىر تەھدىت ئېلىپ كېلىدۇ. شوپۇرلار ئاساسلىقى ئۇزۇن ۋاقىت بىر خىل تۇراقلىق ھالەتتە تۇرۇش، ماشىنىنىڭ تەۋرىنىشى ۋە خاتا ئولتۇرۇش شەكلى سەۋەبىدىن بەل ئاغرىقى ۋە باشقا ئومۇرتقا كېسەللىكلىرىگە ئاسان گىرىپتار بولىدۇ.

قالقانسىمان بەز كېسەللىكلىرىدە يود ئىستېمالى ئىنتايىن مۇھىم رول ئوينايدىغان بولۇپ، قالقانسىمان بەز رولى ئېشىپ كېتىش (Hyperthyroidism) ۋە تۆۋەنلەپ كېتىش (Hypothyroidism) بىمارلىرىنىڭ يود قوشۇلغان تۇزغا تۇتقان پوزىتسىيەسى تۈپتىن پەرقلىنىدۇ.

سوغۇق سۇدا يۇيۇنۇش ئىممۇنىتېت سىستېمىسىنى كۈچەيتىش، كېسەللىككە قارشى تۇرۇش، قان ئايلىنىشنى ياخشىلاش ۋە روھىي ھالەتنى يۇقىرى كۆتۈرۈشتە تېببىي جەھەتتىن ئىسپاتلانغان مۇھىم روللارغا ئىگە.

نۇرغۇن كىشىلەر كۈنىگە 10 مىڭ قەدەم مېڭىشنى ساغلاملىقنىڭ ئالتۇن ئۆلچىمى دەپ قارايدۇ، ئەمما يېڭى تەتقىقاتلار بۇ ساننىڭ جەزمەن ئورۇندىلىشى شەرت بولغان زۆرۈرىيەت ئەمەسلىكىنى كۆرسەتمەكتە. بۇ ماقالىدە مېڭىشنىڭ ساغلاملىققا بولغان تەسىرى ۋە ئىلمىي ئاساسلىرى تەپسىلىي بايان قىلىنىدۇ.

زامانىۋى تۇرمۇش ئۇسۇلى، بولۇپمۇ ئېلېكترونلۇق ئۈسكۈنىلەرنى ئۇزۇن مۇددەت ئىشلىتىش بويۇن ئومۇرتقا كېسىلىنىڭ ياشلار ئارىسىدا كۆپىيىشىنى كەلتۈرۈپ چىقارماقتا. بۇ ماقالىدە بويۇن ئومۇرتقا ساغلاملىقىنى قوغداش ۋە زامانىۋى تۇرمۇشتىكى زىيانلىق ئادەتلەرنى ئۆزگەرتىش ھەققىدە مەسلىھەت بېرىلىدۇ.

سۆڭەك شالاڭلىشىش كېسىلى نۇرغۇن كىشىلەر تەرىپىدىن «سۈكۈتتىكى قاتىل» دەپ ئاتىلىدۇ، چۈنكى ئۇ دەسلەپكى باسقۇچتا ئېنىق ئالامەت كۆرسەتمەي تۇرۇپ، سۆڭەكنىڭ قۇرۇلمىسىنى ئاستا-ئاستا ئاجىزلاشتۇرۇۋېتىدۇ. نۇرغۇن كىشىلەر پەقەت بىرەر قېتىملىق تاسادىپىي يىقىلىش ياكى يېنىك زەخىملىنىش سەۋەبىدىن سۆڭىكى سۇنۇپ كەتكەندىلا، ئاندىن ئۆزىدە بۇ كېسەللىكنىڭ بارلىقىنى ھېس قىلىدۇ. ئەمەلىيەتتە، زامانىۋى تىببىي تېخنىكا ۋە كۆزىتىش ئۇسۇللىرى ئارقىلىق بۇ كېسەلنى بالدۇر بايقاش ۋە ئۇنىڭ ئېغىر ئاقىۋەتلىرىنىڭ ئالدىنى ئېلىش پۈتۈنلەي مۇمكىن.

تۇغۇت ئاياللار ھاياتىدىكى ئەڭ مۇھىم ۋە خۇشاللىنارلىق مەزگىللەرنىڭ بىرى بولسىمۇ، ئەمما نۇرغۇن ئاياللار تۇغۇتتىن كېيىن ھورمۇننىڭ ئۆزگىرىشى ۋە ھايات ئۇسلۇبىنىڭ تۇيۇقسىز ئالمىشىشى سەۋەبىدىن روھىي جەھەتتىن چۈشكۈنلۈك ھېس قىلىدۇ. بۇ ئەھۋال پەقەت ۋاقىتلىق كەيپىيات تۆۋەنلىشىلا بولماستىن، بەلكى ئانىنىڭ ھەم جىسمانىي ھەم روھىي جەھەتتىن ساغلاملىقىغا تەسىر كۆرسىتىدىغان جىددىي بىر تېببىي مەسىلىدۇر.

قالقانسىمان بەز ئىنسان بەدىنىدىكى مېتابولىزم ۋە ئېنېرگىيە تەڭشەشتە ئىنتايىن مۇھىم رول ئوينايدىغان ئاجراتما بەز بولۇپ، ئاياللاردا بۇ بەزنىڭ قالايمىقانلىشىشى ئوخشىمىغان جىسمانىي ۋە روھىي ئالامەتلەر بىلەن ئىپادىلىنىدۇ.

يېڭى تۇغۇلغان بوۋاقلارنىڭ ئۇيقۇ ئادىتىنى يېتىلدۈرۈش ئۇلارنىڭ جىسمانىي ۋە ئەقلىي تەرەققىياتى ئۈچۈن ئاچقۇچلۇق بولۇپ، ئاتا-ئانىلارنىڭ بۇ جەرياندا ئىلمىي ئۇسۇللارنى قوللىنىشى كېرەك. بوۋاقلار تۇغۇلۇپ دەسلەپكى بىر قانچە ئايدا كېچە بىلەن كۈندۈزنى پەرق ئېتەلمەيدۇ، شۇڭا ئۇلارنىڭ بىئولوگىيىلىك سائەت مېخانىزمىنى تەدرىجىي شەكىللەندۈرۈش ئىنتايىن مۇھىم. توغرا بولغان ئۇيقۇ ئادىتى بوۋاقنىڭ ساغلام ئۆسۈشىگە ياردەم بېرىپلا قالماي، ئاتا-ئانىلارنىڭمۇ يېتەرلىك ئارام ئېلىشىغا كاپالەتلىك قىلىدۇ.

بۈگۈنكى رەقەملىك دەۋردە، ئىجتىمائىي تاراتقۇلار ھاياتىمىزنىڭ ھەر بىر بۇلۇڭ-پۇچقاقلىرىغىچە سىڭىپ كىردى. گەرچە بۇ سۇپىلار ئۇچۇر ئالماشتۇرۇش ۋە ئالاقە قىلىشتا زور قۇلايلىقلارنى يارىتىپ بەرگەن بولسىمۇ، ئەمما ئۇنىڭ ئىنساننىڭ روھىي ساغلاملىق ئەھۋالىغا كۆرسىتىدىغان پاسسىپ تەسىرلىرى كۈنسايىن گەۋدىلەنمەكتە.