نۇرمەمەت دوختۇر

ياشلاردا چاچ ئاقىرىش ھازىرقى دەۋردە كۆپ كۆرۈلىدىغان تېببىي ۋە گۈزەللىك مەسىلىلىرىنىڭ بىرىگە ئايلاندى. ئادەتتە قېرىلىقنىڭ بەلگىسى دەپ قارالغان چاچ ئاقىرىشنىڭ 20 ياكى 30 ياشلاردىلا پەيدا بولۇشى كىشىلەردە روھىي بېسىم ۋە ئەندىشە پەيدا قىلىدۇ. چاچنىڭ رەڭگىنى بەلگىلەيدىغان مېلانىن پىگمېنتىنىڭ ئىشلەپچىقىرىلىشى توسالغۇغا ئۇچرىغاندا ياكى بۇ پىگمېنتلارنى ئىشلەپچىقىرىدىغان ھۈجەيرىلەر زىيانغا ئۇچرىغاندا، چاچ ئۆز رەڭگىنى يوقىتىپ ئاقىرىشقا باشلايدۇ.

مېڭە سەكتىسى، يەنى خەلق ئارىسىدا پالەچ ياكى مېڭىگە قان چۈشۈش دەپ ئاتىلىدىغان بۇ كېسەللىك، ھازىرقى زامان تېببىي ساھەسىدىكى ئەڭ خەتەرلىك ساغلاملىق تەھدىتلىرىنىڭ بىرىدۇر. بولۇپمۇ ئوتتۇرا ياشلىق كىشىلەر ئۈچۈن ئېيتقاندا، تۇرمۇش بېسىمىنىڭ ئېشىشى، ھەرىكەتنىڭ ئازىيىشى ۋە ئوزۇقلىنىش ئادىتىنىڭ ئۆزگىرىشى بۇ كېسەللىكنىڭ كۆرۈلۈش نىسبىتىنى يۇقىرى كۆتۈرۈۋەتتى.

جىنسىي مۇناسىۋەتتىن كېيىن سۈيدۈك يولى ياللۇغى كۆرۈلۈش ئاياللاردا ئەڭ كۆپ كۆرۈلىدىغان ساغلاملىق مەسىلىلىرىنىڭ بىرى بولۇپ، بۇ ئاساسلىقى ئاياللارنىڭ فىزىئولوگىيەلىك قۇرۇلمىسى ۋە مۇناسىۋەت جەريانىدىكى باكتېرىيە يۆتكىلىشى بىلەن مۇناسىۋەتلىك.

ئەتىياز پەسلى بەدەننى چېنىقتۇرۇش ۋە سالامەتلىكنى ئەسلىگە كەلتۈرۈشنىڭ ئەڭ ياخشى پۇرسىتىدۇر. قىشلىق ھەرىكەتسىزلىكتىن كېيىن، مېتابولىزمنى جانلاندۇرۇش ۋە يۈرەك-ئۆپكە ئىقتىدارىنى ئاستا-ئاستا ئەسلىگە كەلتۈرۈش ئۈچۈن ئىلمىي چېنىقىش پىلانى تۈزۈش تولىمۇ مۇھىم.

ئاغرىق توختىتىش دورىلىرى كۈندىلىك تۇرمۇشتا ئەڭ كۆپ ئىشلىتىلىدىغان دورىلارنىڭ بىرى بولسىمۇ، ئەمما ئۇلارنى ئۇزۇن مۇددەت ياكى كۆپ مىقداردا ئىشلىتىش بۆرەككە ئېغىر زىيانلارنى ئېلىپ كېلىدۇ. بولۇپمۇ ستېروئىد بولمىغان ياللۇغقا قارشى دورىلار بۆرەكتىكى قان ئايلىنىشنى تەڭشەيدىغان ماددىلارنىڭ ئىشلەپچىقىرىلىشىنى تورمۇزلاپ، بۆرەك توقۇلمىلىرىنىڭ زەخمىلىنىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. بۇ خىل زىيان كۆپىنچە ئەھۋالدا بىلىنەر-بىلىنمەس باشلىنىپ، ئاخىرىدا بۆرەك زەئىپلىشىشكە ئېلىپ بېرىشى مۇمكىن.

نۇرغۇن كىشىلەر ئادەم پاپىللوما ۋىرۇسى (HPV) نى پەقەت ئاياللار بىلەنلا مۇناسىۋەتلىك دەپ ئويلايدۇ. چۈنكى كۆپىنچە تەشۋىقاتلاردا بۇ ۋاكسىنىنىڭ بالياتقۇ بوينى راكىنىڭ ئالدىنى ئالىدىغانلىقى تەكىتلىنىدۇ. بىراق، تىببىي تەتقىقاتلار شۇنى كۆرسىتىپ بەردىكى، HPV ۋىرۇسى جىنس تاللىمايدۇ. ئوغۇللار ۋە ئەرلەرمۇ بۇ ۋىرۇس بىلەن يۇقۇملىنىدۇ ھەمدە ئېغىر ساغلاملىق مەسىلىلىرىگە دۇچ كېلىدۇ.

ياش كۆزنىڭ نەملىكىنى ساقلاپلا قالماي، تەركىبىدىكى ئالاھىدە ئېنزىم ۋە ئانتىتېلالار ئارقىلىق كۆزنى مىكروبلاردىن قوغدايدۇ ۋە ئومۇمىي ئىممۇنىتېت سىستېمىسىنىڭ بىر قىسمى سۈپىتىدە رول ئوينايدۇ.

قىچىشقاق كېسىلى تېرە ئاستىغا كىرىۋالىدىغان بىر خىل مىكروسكوپىك زىيانداش ھاشارات (Sarcoptes scabiei) كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغان يۇقۇملۇق تېرە كېسىلىدۇر. نۇرغۇن كىشىلەر بۇ كېسەللىكنىڭ پەقەت كىيىم-كېچەك ياكى ئورتاق ئىشلىتىدىغان بۇيۇملار ئارقىلىق تارقىلىدىغانلىقىنى ئويلىسىمۇ، ئەمما جىنسىي ئالاقە بۇ كېسەللىكنىڭ تارقىلىشىدىكى ئەڭ مۇھىم يوللارنىڭ بىرى ھېسابلىنىدۇ. جىنسىي ئەزالار ئەتراپىدا پەيدا بولغان قىچىشقاق كۆپىنچە ئەھۋالدا جىنسىي مۇناسىۋەت جەريانىدىكى تېرە بىلەن تېرىنىڭ زىچ ئۇچرىشىشى نەتىجىسىدە يۇقىدۇ، شۇڭا ئۇ تىببىي جەھەتتىن جىنسىي يول ئارقىلىق تارقىلىدىغان كېسەللىكلەر تۈرىگە كىرىدۇ.

ئاياللار تار ئىشتان كىيسە جىنسىي يول ياللۇغى، سۈيدۈك يولى يۇقۇملىنىش ۋە قان ئايلىنىش توسالغۇغا ئۇچراش قاتارلىق بەش خىل ئېغىر ساغلاملىق مەسىلىسىگە دۇچ كېلىدۇ. تىببىي تەتقىقاتلار بۇ خەتەرنى ئىسپاتلىماقتا.

سەۋزە يېيىش راستلا كۆزنى روشەنلەشتۈرەمدۇ؟ بۇ ماقالىدە سەۋزە تەركىبىدىكى بېتا-كاروتىننىڭ كۆز ساغلاملىقىغا بولغان ئىلمىي تەسىرى، ۋىتامىن A نىڭ رولى ۋە يېڭى تەتقىقات بايقاشلىرى تەپسىلىي بايان قىلىنىدۇ.