نۇرمەمەت دوختۇر

شەرمىي-ھايا ـ بىر جەمئىيەتنىڭ نازۇك پوستى، بىر مىللەتنىڭ ئېسىل ئەڭگۈشتەرى. ئۇ ئىنسان ئۈچۈن مەڭگۈلۈك لىباس، ئۇ ھەرقاندق ئىنساندا تەلتۆكۈس بولۇشى كېرەك بولغان گۆھەر! بۇ يەردە بىز ئاساسلىقى قىز-ئاياللار ھەققىدىلا توختىلىمىز. چۈنكى ھەممە ئائىلىدە قىز-ئاياللار بار، قىز-ئاياللار مىللەتنىڭ كەلگۈسىنى تۇغقۇچى ۋە يېتىشتۈرگۈچىدۇر!

پۈتۈن بەدەن ئورۇقلاش بەدەن ئېغىرلىقىنىڭ كۆرۈنەرلىك تۆۋەنلىشى، مۇسكۇللارنىڭ ئازىيىشى، ماينىڭ ئازىيىشى ياكى يوقىلىشىنى، بەدەننىڭ سىرتقى كۆرۈنۈشىنىڭ ئىنتايىن ئورۇقلاپ كېتىشىنى كۆرسىتىدۇ. بۇ خىل ئەھۋالنى كۆپ خىل سەۋەبلەر كەلتۈرۈپ چىقارغان بولۇشى مۇمكىن، بۇ كېسەللىك، ئوزۇقلۇق يېتىشمەسلىك، ھەزىم قىلىش، قوبۇل قىلىش توسالغۇغا ئۇچراش قاتارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. ئۇنىڭ سەۋەبى ۋە دىئاگنوز قويۇش ئۇسۇلىنى چۈشىنىش مۇۋاپىق داۋالاش تەدبىرلىرىنى قوللىنىشقا پايدىلىق.

سۇ ئۈزۈش نۇرغۇن كىشىلەر ئىنتايىن ياخشى كۆرىدىغان ھەم دائىم ئېلىپ بارىدىغان تەنھەرىكەت تۈرى، بۇ خىل تەنھەرىكەتنىڭ پايدىسىمۇ ناھايىتى روشەن، ئۇنداقتا، بىر سائەت سۇ ئۈزۈش باشقا تەنھەرىكەت تۈرلىرى بىلەن قانچىلىك شۇغۇللانغانغا باراۋەر؟

ئادەم ئوتتۇرا ياشقا بارغاندا ساغلاملىقتىن مەسىلە كۆرۈلۈشكە باشلايدۇ. مەيلى ئەر ياكى ئايال بولسۇن، ئوتتۇرا ياشقا بارغاندا ئوخشاش بولمىغان ساغلاملىق كىرىزىسىغا دۇچ كېلىدۇ. ئەمەلىيەتتە، 500 يىل ئىلگىرىلا ئېلىمىزنىڭ داڭلىق تېببىي ئالىمى جاڭ جىڭيۆ «ئوتتۇرا ياشلىقلارنىڭ ساغلاملىقىنى ئەسلىگە كەلتۈرۈش ۋە ياخشىلاش» توغرىسىدىكى ئۆزىنى ئاسراش ئۇسۇلىنى ئوتتۇرىغا قويغان. بۈگۈن بىز ئوتتۇرا ياشلىق كىشىلەر دۇچ كېلىدىغان، ھەممەيلەن بىلىۋېلىشقا تېگىشلىك بولغان 10«ساغلاملىق ئۆتكىلى»نى كۆرۈپ ئۆتەيلى.

سۇسىزلاندۇرۇشتىن بولغان قىزىش بەدەن سۇنى زىيادە كۆپ يوقاتقانلىقتىن بەدەن تېمپېراتۇرىسىنىڭ ئۆرلەپ كېتىشىنى كۆرسىتىدۇ. بۇ خىل ئەھۋال ئادەتتە ئېغىر دەرىجىدە ئىچى سۈرۈش، قۇسۇش، يۇقىرى قىزىتما ياكى باشقا سەۋەبلەردىن كېلىپ چىقىدۇ. سۇسىزلىنىش خاراكتېرلىك قىزىشنىڭ سەۋەبى ۋە داۋالاش ئۇسۇلىنى چۈشىنىش ۋاقتىدا مۇۋاپىق تەدبىر قوللىنىشتا ئىنتايىن مۇھىم.

يۇقىرى قىزىتما تىترەش بەدەن تېمپېراتۇرىسى شىددەت بىلەن ئۆرلەپ، تىترەش ياكى تىترەش ئالامەتلىرىنى كۆرسىتىدۇ. بۇ خىل كېسەللىك ئالامىتى كۆپ خىل كېسەللىك ياكى ئەھۋالنىڭ بەلگىسى بولۇشى مۇمكىن، بۇ يۇقۇملىنىش، ياللۇغ، دورا رېئاكسىيەسى ياكى باشقا تېببىي مەسىلىلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. بۇنىڭ سەۋەبىنى چۈشىنىش ۋە مۇۋاپىق دىئاگنوز قويۇش ئۇسۇلى ۋاقتىدا داۋالاشتا ئىنتايىن مۇھىم.

زوڭزىيىپ ئولتۇرغاندىن كېيىن كۆز قاراڭغۇلىشىدۇ، بۇ يەنە «ئۆرە تۇرۇش خاراكتېرلىك تۆۋەن قان بېسىمى» دەپمۇ ئاتىلىدۇ، بۇ زوڭزىيىپ ئولتۇرغان ياكى ئولتۇرغان ھالەتتىن تېزلىكتە ئۆرە تۇرغاندا، قاننىڭ قايتىشى توسقۇنلۇققا ئۇچرىغانلىقتىن، چوڭ مېڭىگە قىسقا ۋاقىتلىق قان يېتىشمەي، كۆز ئالدى قاراڭغۇلىشىش، باش قېيىش قاتارلىق ئالامەتلەر كۆرۈلۈشنى كۆرسىتىدۇ. بۇ خىل ئەھۋال ئادەتتە بىر نەچچە سېكۇنتتىن بىر نەچچە مىنۇتقىچە ئۆزلۈكىدىن پەسىيىدۇ. ئۇنىڭ سەۋەبى ۋە دىئاگنوز قويۇش ئۇسۇلىنى چۈشىنىش مۇۋاپىق ئالدىنى ئېلىش تەدبىرلىرىنى قوللىنىشقا پايدىلىق.

1. تويۇنمىغان ياغ كىسلاتاسى  خۇش خەۋەر شۇكى، ھەممىلا ماي سىزگە زىيانلىق ئەمەس. ئەمما، تويۇنمىغان ياغ كىسلاتاسى دەپ ئاتىلىدىغان بىر خىل ئالاھىدە ماي تۈرى ھەقىقەتەن چوڭ مېڭىگە زىيانلىق. تويۇنمىغان ياغ كىسلاتاسى تەبىئىي ھالدا ھايۋانات مەھسۇلاتلىرى ئىچىدە مەۋجۇت بولۇپ تۇرىدۇ، بۇ گۆش ۋە سۈت تۈرىدىكىلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ، لېكىن ھەر خىل ئورالما يېمەكلىكلەر ئىچىدىكى سانائەتتە ئىشلىتىدىغان تويۇنمىغان ياغ كىسلاتاسى بەدەنگە تېخىمۇ زىيانلىق.

كالپۇك ۋە تىرناقنىڭ رەڭگىنى قاندىكى قىزىل قان ئاقسىلىنىڭ مىقدارى بەلگىلەيدۇ. قان قىزىل ئاقسىلىنىڭ مىقدارى ئازايغاندا، بۇ ئورۇنلار تېيىز كۆرۈنىدۇ. بۇ خىل ئەھۋالنى بەلكىم كۆپ خىل سەۋەبلەر كەلتۈرۈپ چىقارغان بولۇشى مۇمكىن، ئوزۇقلۇق يېتىشمەسلىك، قان ئازلىق، بەزى كېسەللىكلەر ياكى ئىرسىيەت ئامىللىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.

تېرە كۆكىرىش تېرىدە سۆسۈن رەڭلىك ياكى تۇتۇق قىزىل رەڭلىك داغ ياكى رايون پەيدا بولۇشنى كۆرسىتىدۇ، ئادەتتە قاندىكى ئوكسىگېن مىقدارىنىڭ تۆۋەنلەپ كېتىشى ياكى قان ئايلىنىشنىڭ توسقۇنلۇققا ئۇچرىشىدىن كېلىپ چىقىدۇ. تېرىنىڭ كۆكىرىپ كېتىشىنىڭ سەۋەبىنى چۈشىنىش مۇۋاپىق داۋالاش لايىھىسىنى تۈزۈشتە ئىنتايىن مۇھىم.