بۈگۈنكى پەن-تېخنىكا تەرەققىي قىلغان دەۋردە، ئېلېكترونلۇق ئۈسكۈنىلەرنىڭ تۇرمۇشىمىزنىڭ ھەر بىر بۇلۇڭ-پۇچقاقلىرىغىچە سىڭىپ كىرىشىگە ئەگىشىپ، بالىلارنىڭ كۆز ساغلاملىقى ئىلگىرى كۆرۈلۈپ باقمىغان زور خىرىسلارغا دۇچ كەلمەكتە. بالىلارنىڭ كۆز نۇرىنى قوغداش ئۇلارنىڭ كەلگۈسىدىكى ئۆگىنىش ۋە تۇرمۇش سۈپىتىگە بىۋاسىتە تەسىر كۆرسىتىدىغان مۇھىم ئامىل بولۇپ، بولۇپمۇ ئېلېكترونلۇق مەھسۇلاتلار ئومۇملاشقان بۈگۈنكى كۈندە ئاتا-ئانىلارنىڭ بۇ مەسىلىگە ئالاھىدە كۆڭۈل بۆلۈشى زۆرۈردۇر.
بالىلارنىڭ كۆزى تېخى تولۇق يېتىلىپ بولمىغانلىقى ئۈچۈن، سىرتقى مۇھىتنىڭ تەسىرىگە ئىنتايىن سەزگۈر كېلىدۇ. ئەگەر كىچىك ۋاقتىدىن باشلاپ توغرا بولغان كۆز ئىشلىتىش ئادىتى يېتىلدۈرۈلمىسە، بۇ كەلگۈسىدە يېقىننى كۆرەلمەسلىك (myopia) قاتارلىق ئېغىر كۆز كېسەللىكلىرىگە سەۋەب بولۇشى مۇمكىن. شۇڭا، بالىلارنىڭ كۆز نۇرىنى ئۈنۈملۈك قوغداش ئۈچۈن ئىلمىي بولغان تەدبىرلەرنى قوللىنىش ۋە ئۇلارغا توغرا يېتەكچىلىك قىلىش ھەر بىر ئاتا-ئانىنىڭ مۇقەددەس مەجبۇرىيىتىدۇر.
1) كۈندىلىك سىرتتىكى پائالىيەت ۋاقتىغا كاپالەتلىك قىلىش كېرەك.
نۇرغۇنلىغان تىببىي تەتقىقاتلار شۇنى ئىسپاتلىدىكى، سىرتتىكى تەبىئىي نۇر بالىلارنىڭ كۆز يېتىلىشى ئۈچۈن ئىنتايىن پايدىلىق. سىرتتىكى كۈچلۈك تەبىئىي نۇر كۆز تور پەردىسىدىكى دوپامىننىڭ ئاجرىلىپ چىقىشىنى ئىلگىرى سۈرىدۇ، بۇ ماددا كۆز چاناقلىرىنىڭ زىيادە ئۇزىرىشىنىڭ ئالدىنى ئېلىپ، يېقىننى كۆرەلمەسلىك خەۋپىنى تۆۋەنلىتىدۇ. مۇتەخەسسىسلەر بالىلارنىڭ كۈنىگە ئاز دېگەندە ئىككى سائەت سىرتتا پائالىيەت قىلىشىنى تەۋسىيە قىلىدۇ. بۇ جەرياندا بالىلارنىڭ جىسمانىي چېنىقىش بىلەن شۇغۇللىنىشى شەرت ئەمەس، پەقەت سىرتتىكى تەبىئىي نۇر ئاستىدا تۇرۇشىنىڭ ئۆزىلا كۆز نۇرىنى قوغداشتا ئىنتايىن مۇھىم رول ئوينايدۇ. سىرتتا تۇرغاندا كۆز يىراققا قاراش پۇرسىتىگە ئېرىشىدۇ، بۇ كۆز مۇسكۇللىرىنىڭ بوشىشىشىغا ۋە چارچاشنىڭ تۈگىشىگە ياردەم بېرىدۇ.
2) ئېلېكترونلۇق ئېكرانلارنى ئىشلىتىش ۋاقتىنى قاتتىق كونترول قىلىش زۆرۈر.
ھازىرقى زامان تۇرمۇشىدا بالىلارنى تېلېۋىزور، تېلېفون ۋە پىلانشېت قاتارلىق ئېلېكترونلۇق ئۈسكۈنىلەردىن پۈتۈنلەي ئايرىۋېتىش مۇمكىن ئەمەس، ئەمما ئۇنىڭ ۋاقتىنى كونترول قىلىش ئىنتايىن مۇھىم. ئۇزۇن ۋاقىت ئېكرانغا تىكىلىپ قاراش كۆزنىڭ يىپىق مۇسكۇللىرىنى دائىم جىددىي ھالەتتە تۇتۇپ تۇرىدۇ، بۇ كۆزنىڭ چارچىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىپلا قالماي، يەنە كۆز قۇرغاقلىشىشنى ئېغىرلاشتۇرۇۋېتىدۇ. ئىككى ياشتىن تۆۋەن بالىلارنىڭ ئېلېكترونلۇق ئېكرانغا قارىماسلىقى، ياش ئۆسكەنچە بولسا كۈنىگە بىر سائەتتىن ئېشىپ كەتمەسلىكى تەۋسىيە قىلىنىدۇ. ئاتا-ئانىلار بالىلارغا ئۈلگە بولۇشى، ئۇلارنىڭ ئالدىدا تېلېفونغا كۆپ تىكىلمەسلىكى، بالىلارنىڭ دىققىتىنى باشقا قىزىقارلىق ئويۇنچۇقلارغا ياكى كىتاب ئوقۇشقا جەلب قىلىشى كېرەك.
3) كۆز ئىشلىتىشتىكى «20-20-20» قائىدىسىگە ئەمەل قىلىشنى ئۆگىتىش كېرەك.
بۇ خەلقئارالىق ئېتىراپ قىلىنغان كۆز ئاسراش قائىدىسى بولۇپ، بالىلارغا كىچىكىدىن باشلاپ بۇ ئادەتنى سىڭدۈرۈش كېرەك. مەنىسى شۇكى، ھەر 20 مىنۇت كۆز ئىشلەتكەندىن كېيىن (مەيلى كىتاب ئوقۇش ياكى ئېكرانغا قاراش بولسۇن)، كۆزنى 20 سېكۇنت ئارام ئالدۇرۇش ۋە 20 فۇت (تەخمىنەن 6 مېتىر) يىراقلىقتىكى جىسىملارغا قاراش كېرەك. بۇ خىل ئۇسۇل كۆز مۇسكۇللىرىنىڭ جىددىيلىكىنى دەرھال بوشىتىپ، كۆزنىڭ چارچاش دەرىجىسىنى تۆۋەنلىتىدۇ. ئاتا-ئانىلار بالىلارغا ۋاقىت ئەسكەرتىپ تۇرۇشى، ئۇلارنى كىتاب ئوقۇۋاتقاندا ئارىسىدا دەم ئېلىشقا، دېرىزىدىن سىرتلارغا قاراشقا ئىلھاملاندۇرۇشى كېرەك. بۇ كىچىك ئادەت ئۇزۇن مەزگىللىك كۆز ساغلاملىقى ئۈچۈن زور ئەھمىيەتكە ئىگە.
4) ئوقۇش ۋە يېزىش جەريانىدىكى ئولتۇرۇش ھالىتى ۋە يورۇقلۇققا دىققەت قىلىش كېرەك.
خاتا ئولتۇرۇش ھالىتى كۆز نۇرىغا زىيان يەتكۈزىدىغان ئاساسلىق ئامىللارنىڭ بىرى. بالىلار كىتاب ئوقۇغاندا ياكى تاپشۇرۇق ئىشلىگەندە، «بىر غېرىچ، بىر مۇشت، بىر سۇڭ» قائىدىسىگە ئەمەل قىلىشى كېرەك: يەنى كۆز بىلەن كىتاب ئارىلىقى بىر غېرىچ، كۆكرەك بىلەن ئۈستەل ئارىلىقى بىر مۇشت، قول بىلەن قەلەم ئۇچى ئارىلىقى بىر سۇڭ بولۇشى كېرەك. شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، مۇھىتنىڭ يورۇقلۇقىمۇ ئىنتايىن مۇھىم. زىيادە قاراڭغۇ ياكى زىيادە يورۇق مۇھىتتا كىتاب ئوقۇش كۆزگە بېسىم ئېلىپ كېلىدۇ. يورۇقلۇق مەنبەسى يۇمشاق، تەكشى بولۇشى، چاقناپ تۇرىدىغان تۇراقسىز نۇرلاردىن ساقلىنىش كېرەك. كېچىدە چىراغ ئاستىدا ئوقۇغاندا، ئۆي چىرىغىنىمۇ بىللە يېقىپ قويۇش كېرەك، شۇنداق قىلغاندا نۇرنىڭ پەرقى زىيادە چوڭ بولۇپ كېتىشنىڭ ئالدىنىالغىلى بولىدۇ.
5) تەڭپۇڭ بولغان ئوزۇقلىنىش ئادىتىنى يېتىلدۈرۈش لازىم.
كۆزنىڭ ساغلام يېتىلىشى ئۈچۈن تۈرلۈك ئوزۇقلۇق ماددىلارغا ئېھتىياج بار. ۋىتامىن ئا، ۋىتامىن ج، ۋىتامىن ئې ۋە سىنك قاتارلىق ماددىلار كۆز تور پەردىسىنىڭ نورمال خىزمىتىنى ساقلاشتا مۇھىم رول ئوينايدۇ. بولۇپمۇ يېشىل يوپۇرماقلىق كۆكتاتلار، سەۋزە، بېلىق، تۇخۇم ۋە مېۋە-چېۋىلەرنى كۆپ ئىستېمال قىلىش كۆز نۇرىنى قوغداشقا ياردەم بېرىدۇ. شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، بالىلارنىڭ تاتلىق تۈرۈملەرنى زىيادە كۆپ يېيىشىنى چەكلەش كېرەك، چۈنكى قەنتنىڭ مىقدارى زىيادە يۇقىرى بولۇپ كەتسە، بەدەندىكى كالتسىي مىقدارىنى ئازايتىۋېتىدۇ، بۇ بولسا كۆز چانىقىنىڭ شەكلى ئۆزگىرىشىگە ۋە يېقىننى كۆرەلمەسلىكنىڭ تەرەققىي قىلىشىغا سەۋەب بولۇشى مۇمكىن. ساغلام ئوزۇقلىنىش پۈتۈن بەدەن ساغلاملىقى بىلەن بىرگە كۆز نۇرىنىڭمۇ ئۆتكۈر بولۇشىغا كاپالەتلىك قىلىدۇ.
6) قەرەللىك ھالدا كۆز تەكشۈرتۈپ تۇرۇش ئادىتىنى شەكىللەندۈرۈش لازىم.
بالىلارنىڭ كۆز مەسىلىسىنى بالدۇر بايقىغاندا داۋالاش ئۈنۈمى تېخىمۇ ياخشى بولىدۇ. نۇرغۇن كۆز كېسەللىكلىرى، مەسىلەن، ئالىغاي (strabismus) ياكى كۆز ئاجىزلىقى (amblyopia) دەسلەپكى باسقۇچتا بايقالسا، چېنىقتۇرۇش ياكى ئاددىي داۋالاش ئۇسۇللىرى ئارقىلىق ئەسلىگە كەلتۈرگىلى بولىدۇ. ئاتا-ئانىلار بالىسىنىڭ كۆزىنى قىسىپ قارىشى، كىتابنى زىيادە يېقىن تۇتۇشى ياكى كۆزىنى پات-پات ئۇۋۇلىشى قاتارلىق ئالامەتلەرگە دىققەت قىلىشى كېرەك. بالىلار 3 ياشقا كىرگەندىن باشلاپ، يىلدا بىر ياكى ئىككى قېتىم كەسپىي دوختۇرخانىلاردا كۆز تەكشۈرتۈپ تۇرۇشى، كۆزنىڭ سۇنۇش نۇرى ۋە باشقا ساغلاملىق كۆرسەتكۈچلىرىنى خاتىرىلەپ تۇرۇشى كېرەك. بۇ ئارقىلىق يېقىننى كۆرەلمەسلىك يۈز بېرىشتىن بۇرۇنلا ئالدىنى ئالغىلى بولىدۇ.
بالىلارنىڭ كۆز نۇرىنى قوغداش بىر ئۇزۇن مۇددەتلىك جەريان بولۇپ، ئۇ ئاتا-ئانىلارنىڭ چىدامچانلىقى ۋە كۆڭۈل قويۇشىغا باغلىق. كۈندىلىك تۇرمۇشتىكى كىچىك ئۆزگىرىشلەر، مەسىلەن، سىرتتىكى پائالىيەتلەرنى كۆپەيتىش، ئېكران ۋاقتىنى چەكلەش ۋە توغرا ئولتۇرۇش ھالىتىنى يېتىلدۈرۈش قاتارلىقلار بالىلارنىڭ كەلگۈسىدىكى سۈزۈك دۇنياسى ئۈچۈن پۇختا ئاساس سالىدۇ. بالىلارنىڭ كۆزىنى خۇددى گۆھەردەك ئاسراش، ئۇلارغا ساغلام كۆرۈش قابىلىيىتى سوۋغا قىلىش ھەممىدىن مۇھىم. بىز بىرلىكتە تىرىشىپ، بالىلىرىمىزنىڭ كۆز نۇرىنى تېخىمۇ پارلىق قىلايلى.
