زامانىۋى تۇرمۇش رېتىمىنىڭ تېزلىشىشىگە ئەگىشىپ، نۇرغۇن كىشىلەر كېچىدە غىزالىنىش ياكى كېچىلىك تاماق يېيىشنى ئادەتكە ئايلاندۇرۇۋالدى. كېچىلىك غىزا پەقەت ئارتۇقچە كالورىيە قوبۇل قىلىش مەسىلىسىلا بولماستىن، بەلكى بەدەننىڭ بىئولوگىيەلىك سائەت سىستېمىسىنى تۈپتىن قالايمىقانلاشتۇرۇپ، مېتابولىزىم خىزمىتىگە ئېغىر بېسىم ئېلىپ كېلىدۇ. ئىنسان بەدىنى مىڭلىغان يىللىق تەۋرەنمەس قانۇنىيەت بويىچە، كۈندۈزى ئېنېرگىيە سەرپ قىلىشقا، كېچىسى بولسا ئەسلىگە كېلىش ۋە دەم ئېلىشقا پروگراممىلانغان. كېچىدە غىزالانغاندا، بەدەن بۇ ئېنېرگىيەنى بىر تەرەپ قىلىشتا قىينىلىدۇ، بۇ جەريان ئۇزۇن مۇددەت داۋاملاشسا، ھەر خىل سوزۇلما خاراكتېرلىك كېسەللىكلەرگە يول ئېچىلىدۇ.
كېچىلىك غىزانىڭ بەدەننىڭ بىئولوگىيەلىك رېتىمىغا كۆرسىتىدىغان تەسىرى
بىزنىڭ ھەر بىر ھۈجەيرىمىزدە دېگۈدەك ئۆزىگە خاس ۋاقىت باشقۇرۇش سىستېمىسى بولۇپ، ئۇ قۇياش نۇرى ۋە تاماق يېيىش ۋاقتىغا ئاساسەن تەڭشىلىدۇ. كېچىدە غىزالانغاندا، ئاشقازان-ئۈچەي ۋە جىگەر خىزمەت ھالىتىگە ئۆتىدۇ، ھالبۇكى مېڭە دەم ئېلىش سىگنالى بېرىۋاتقان بولىدۇ. بۇ خىل قارىمۇ-قارشىلىق مېتابولىزىم زەنجىرىنىڭ ئۈزۈلۈپ قېلىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ.
- كېچىدە يېيىلغان تاماق بەدەندىكى ماينىڭ پارچىلىنىش سۈرئىتىنى ئاستىلىتىپ، ماينىڭ زاپاس ساقلىنىشىنى ئىلگىرى سۈرىدۇ.
- ئۇيقۇدىن ئىلگىرى غىزالىنىش ئۇيقۇ سۈپىتىگە تەسىر كۆرسىتىپ، بەدەننىڭ ئۆزىنى رېمونت قىلىش جەريانىنى نۇقسانغا ئۇچرىتىدۇ.
- كېچىلىك تاماق قاندىكى قەنت مىقدارىنى تۇيۇقسىز ئۆرلىتىۋېتىپ، ئۇزۇن مۇددەتتە ئىنسۇلىننىڭ ئۈنۈمىنى تۆۋەنلىتىۋېتىدۇ.
- تۈنەك جەريانىدا يېيىلغان يېمەكلىكلەر ھەزىم قىلىش سىستېمىسىنىڭ كېچىلىك تەبىئىي تازىلىنىش مېخانىزمىنى توسۇپ قويىدۇ.
يېقىنقى تىببىي تەتقىقاتلار نېمىنى ئىسپاتلىدى؟
كېچىدە غىزالىنىشنىڭ زىيانلىرى ھەققىدە ئېلىپ بېرىلغان ئەڭ يېڭى تەتقىقاتلار بۇ مەسىلىنىڭ نوقۇل سېمىزلىكتىنمۇ خەتەرلىك ئىكەنلىكىنى كۆرسەتمەكتە. ئامېرىكا ھۈجەيرە مېتابولىزىمى (Cell Metabolism) ژۇرنىلىدا 2022-يىلى ئېلان قىلىنغان بىر تەتقىقاتتا كۆرسىتىلىشىچە، كېچىدە تاماق يېيىش ئىشتىھانى كونترول قىلىدىغان لېپتىن ھورمونىنى تۆۋەنلىتىپ، ئاچلىق سىگنالىنى كۈچەيتىۋېتىدىكەن. شۇنداقلا، بىرىگام ۋە ئاياللار دوختۇرخانىسى (Brigham and Women’s Hospital) تەرىپىدىن 2023-يىلى ئېلىپ بېرىلغان يەنە بىر كلىنىكىلىق سىناقتا، كېچىدە غىزالانغانلارنىڭ كۈندۈزدە غىزالانغانلارغا قارىغاندا 24 سائەتلىك ئېنېرگىيە سەرپىياتىنىڭ كۆرۈنەرلىك تۆۋەن بولىدىغانلىقى، بۇنىڭ سېمىزلىك خەۋپىنى ئىككى ھەسسە ئاشۇرىدىغانلىقى ئىسپاتلانغان.
ھورمون تەڭپۇڭسىزلىقى ۋە ئىنسۇلىنغا قارشى تۇرۇش
كېچىدە يېيىلغان يېمەكلىكلەر بەدەندىكى ئىنسۇلىن سەۋىيەسىگە بىۋاسىتە زەربە بېرىدۇ. كېچىسى بەدەن ئىنسۇلىنغا سېزىمسىزلىنىدۇ، يەنى قاندىكى قەنتنى ھۈجەيرىلەرگە كىرگۈزۈپ ئېنېرگىيەگە ئايلاندۇرۇش ئىقتىدارى تۆۋەنلەيدۇ. نەتىجىدە قاندىكى قەنت يۇقىرى پېنت بويىچە قالىدۇ ۋە ئاخىرىدا جىگەر تەرىپىدىن مايغا ئايلاندۇرۇلىدۇ.
بۇ جەريان يەنە ئۆسۈپ يېتىلىش ھورمونىنىڭ ئاجرىلىپ چىقىشىنىمۇ چەكلەيدۇ. ئۆسۈپ يېتىلىش ھورمونى كېچىدە ماي پارچىلاش ۋە مۇسكۇلنى ئەسلىگە كەلتۈرۈشتە ئىنتايىن مۇھىم. كېچىلىك غىزا سەۋەبىدىن ئۆرلىگەن ئىنسۇلىن بۇ ھورموننىڭ خىزمىتىنى توسۇپ، بەدەننىڭ مېتابولىزىم ئىقتىدارىنى كۆرۈنەرلىك زەئىپلەشتۈرۈۋېتىدۇ.
كېچىدە غىزالىنىش ئادىتىنى ئۆزگەرتىشنىڭ ئەھمىيىتى
ساغلاملىقنى ئەسلىگە كەلتۈرۈش ئۈچۈن يېمەك-ئىچمەك ۋاقتىنى تەرتىپكە سېلىش كېرەك. تاماق يېيىش ۋاقتىنى كۈندۈزگە مەركەزلەشتۈرۈش بەدەننىڭ ئۆز-ئۆزىنى تەڭشەش ئىقتىدارىنى قايتا قوزغىتىدۇ.
- ئەڭ ئاخىرقى تاماقنى ئۇخلاشتىن ئاز دېگەندە ئۈچ ياكى تۆت سائەت ئىلگىرى يەپ بولۇش كېرەك.
- كېچىدە بەك ئاچلىق ھېس قىلغاندا، قەنت مىقدارى يۇقىرى يېمەكلىكلەرنىڭ ئورنىغا ئازراق قېتىق ياكى بىر قانچە دانە بادام ئىستېمال قىلىش تەۋسىيە قىلىنىدۇ.
- كۈندۈزلۈك تاماقتا يېتەرلىك ئاقسىل ۋە تالا قوبۇل قىلىش كېچىدىكى ئاچلىق ھېسسىياتىنى ئازايتىدۇ.
- كېچىدە كۆپ سۇ ئىچىش ئارقىلىق يالغان ئاچلىق سىگنالىنى بېسىقتۇرۇش مۇمكىن.
كېچىلىك غىزا بىر خىل زىيانلىق تۇرمۇش ئادىتى بولۇپ، ئۇ بەدەننىڭ ئىچكى تەڭپۇڭلۇقىنى ۋە مېتابولىزىم سىستېمىسىنى ئاستا-ئاستا ۋەيران قىلىدۇ. سېمىزلىك، دىئابىت ۋە يۈرەك قان تومۇر كېسەللىكلىرىنىڭ ئالدىنى ئېلىش ئۈچۈن، تاماقنىڭ مىقدارىغىلا ئەمەس، بەلكى يېيىلغان ۋاقتىغىمۇ ئالاھىدە دىققەت قىلىش زۆرۈر. ئوزۇقلۇقشۇناسلار «كۈندۈزى پادىشاھدەك، كېچىسى تىلەمچىدەك غىزالىنىش» پرىنسىپىنىڭ مېتابولىزىم ساغلاملىقى ئۈچۈن ئەڭ ئەۋزەل ئىكەنلىكىنى تەكىتلىمەكتە. ئۆزىڭىزنىڭ بىئولوگىيەلىك سائىتىگە ھۆرمەت قىلىش، ئۇزۇن ئۆمۈر كۆرۈش ۋە ساغلاملىقنىڭ بىرىنچى قەدىمىدۇر.
