ھازىرقى زامان تۇرمۇش شەكلىنىڭ ئۆزگىرىشىگە ئەگىشىپ، سېمىزلىك پەقەت تاشقى كۆرۈنۈشكە تەسىر كۆرسىتىدىغان مەسىلە بولۇپلا قالماي، بەلكى پۈتۈن بەدەننىڭ فىزىئولوگىيەلىك ئىقتىدارىغا، جۈملىدىن جىنسىي ساغلاملىققا ئېغىر خەۋپ ئېلىپ كېلىدىغان ئامىلغا ئايلاندى. قورساق قىسمىغا يىغىلغان مايلار ئادەتتىكى تېرە ئاستى مېيىغا قارىغاندا ئاكتىپ بولۇپ، ئۇلار بەدەندىكى ھورمونلارنىڭ تەڭپۇڭلۇقىنى بۇزىدۇ ۋە قان تومۇرلارنىڭ ساغلاملىقىغا بىۋاسىتە زىيان يەتكۈزىدۇ. بۇ ماقالىدە بىز سېمىزلىكنىڭ جىنسىي ئىقتىدارغا كۆرسىتىدىغان تەسىرى ۋە ئۇنىڭ ئارقىسىدىكى مۇرەككەپ تىببىي سەۋەبلەر ئۈستىدە توختىلىمىز.
قورساق مېيى ۋە ھورمون تەڭپۇڭسىزلىقى
قورساق قىسمىدىكى مايلار، يەنى ئىچكى ئەزا مايلىرى، ئاددىي بىر ئېنېرگىيە ئامبىرى بولۇپلا قالماستىن، بەلكى بىر خىل ئاكتىپ ئىچكى ئاجراتما ئەزاسى سۈپىتىدە خىزمەت قىلىدۇ. بۇ ماي ھۈجەيرىلىرى ئاروماتازا (Aromatase) دەپ ئاتىلىدىغان ئېنزىمنى ئىشلەپچىقىرىپ، ئەرلەردىكى ئەڭ مۇھىم ھورمون بولغان ئەرلىك ھورمونى تېستوستېرون ھورمونىنى ئاياللىق ھورمونى ئېستروگېنغا ئايلاندۇرۇۋېتىدۇ. بۇنىڭ بىلەن ئەرلەردە تېستوستېرون مىقدارى تۆۋەنلەپ، جىنسىي ھەۋەسنىڭ سۇسلىشىشى ۋە ئېنېرگىيەنىڭ ئازىيىشى كۆرۈلىدۇ.
سېمىزلىك يەنە بەدەندە ئاستا خاراكتېرلىك ياللۇغلىنىشنى پەيدا قىلىدۇ. بۇ ياللۇغلىنىش جەريانى قان تومۇرلارنىڭ ئىچكى دىۋارىغا زىيان يەتكۈزۈپ، ئەرلىك ئەزانىڭ نورمال قوزغىلىشى ئۈچۈن زۆرۈر بولغان ئازوت ئوكسىدنىڭ ئىشلەپچىقىرىلىشىنى چەكلەپ قويىدۇ. نەتىجىدە، قورساق قىسمى سېمىز كىشىلەردە جىنسىي ئاجىزلىق كۆرۈلۈش نىسبىتى نورمال ئادەملەرگە قارىغاندا كۆپ يۇقىرى بولىدۇ.
سېمىزلىكنىڭ جىنسىي ساغلاملىققا ئېلىپ كېلىدىغان ئاساسلىق زىيانلىرى
سېمىزلىك جىنسىي ساغلاملىققا تۆۋەندىكىدەك بىر قانچە جەھەتتىن زىيان يەتكۈزىدۇ:
- قان ئايلىنىش سىستېمىسىنىڭ توسالغۇغا ئۇچرىشى: جىنسىي ئەزالارغا بارىدىغان قان مىقدارىنىڭ ئازىيىشى.
- ھورمونلارنىڭ قالايمىقانلىشىشى: ئەرلەردە ئاياللىق ھورمونىنىڭ كۆپىيىشى، ئاياللاردا بولسا كۆپ پۈتۈنلۈك تۇخۇمدان ئۇنىۋېرسال كېسەللىكى (PCOS) نى كەلتۈرۈپ چىقىرىشى.
- پسىخىكىلىق بېسىم: ئۆزىگە بولغان ئىشەنچنىڭ تۆۋەنلىشى ۋە بەدەن شەكلىدىن ئەنسىرەش تۈپەيلىدىن كۆرۈلىدىغان جىنسىي سوغۇقلۇق.
- ماددا ئالمىشىش قالايمىقانلىشىشى: قەنتلىك سىيەك كېسىلى ۋە يۇقىرى قان بېسىم جىنسىي ئىقتىدارنى بىۋاسىتە ئاجىزلاشتۇرىدۇ
ئىنسۇلىنغا قارشى تۇرۇش ۋە جىنسىي ئىقتىدار
قورساق قىسمى سېمىز كىشىلەردە كۆپ كۆرۈلىدىغان ئىنسۇلىنغا قارشى تۇرۇش ھادىسىسى جىنسىي ساغلاملىقنىڭ دۈشمىنىدۇر. ئىنسۇلىن بەدەندىكى قەنت مىقدارىنى كونترول قىلىپلا قالماي، قان تومۇرلارنىڭ ئېلاستىكىلىقىنى ساقلاشتىمۇ مۇھىم رول ئوينايدۇ. ئىنسۇلىنغا قارشى تۇرۇش كۈچەيگەندە، قان تومۇرلار تارىيىپ، قان تومۇر ئىقتىدارى تۆۋەنلەيدۇ. بۇ ئەھۋال ئەرلەردە قوزغىلىش قىيىنلىشىشنى، ئاياللاردا بولسا جىنسىي سېزىمچانلىقنىڭ تۆۋەنلىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ.
يېقىنقى زامان تىببىي تەتقىقاتلىرى ۋە سېمىزلىك
يېقىنقى يىللاردىكى تىببىي تەتقىقاتلار سېمىزلىك بىلەن جىنسىي ساغلاملىقنىڭ مۇناسىۋىتى ئۈستىدە يېڭى پاكىتلارنى ئوتتۇرىغا قويدى. Journal of Sexual Medicine ژۇرنىلىدا 2024-يىلى ئېلان قىلىنغان بىر تەتقىقاتتا كۆرسىتىلىشىچە، ئىچكى ئەزا مايلىرىنىڭ كۆرسەتكۈچى يۇقىرى بولغان ئەرلەردە جىنسىي ئىقتىدار توسالغۇسىغا ئۇچراش خەۋپى نورمال كىشىلەرگە قارىغاندا %45 يۇقىرى بولىدىكەن. يەنە بىر تەرەپتىن، Nature Reviews Urology ژۇرنىلىدا 2023-يىلى ئېلان قىلىنغان ماقالىدە، مېتابولىزىم ئۇنىۋېرسال كېسەللىكىنىڭ ئۇرۇقدان ساغلاملىقىغا كۆرسىتىدىغان پاسسىپ تەسىرى تەكىتلەنگەن بولۇپ، قورساق قىسمىدىكى مايلارنىڭ ئۇرۇق سۈپىتىنى تۆۋەنلىتىش ۋە تۇغماسلىقنى كەلتۈرۈپ چىقىرىشتىكى ئاساسلىق ئامىل ئىكەنلىكى ئىسپاتلانغان.
ساغلاملىقنى ئەسلىگە كەلتۈرۈش ئۈچۈن تەۋسىيەلەر
ئەگەر سېمىزلىك سەۋەبىدىن جىنسىي ساغلاملىقىڭىزدا مەسىلە كۆرۈلگەن بولسا، تۆۋەندىكى باسقۇچلار سىزگە ياردەم بېرىشى مۇمكىن:
- يېمەك-ئىچمەكنى تەڭشەش: يۇقىرى شېكەرلىك ۋە پىششىقلاپ ئىشلەنگەن كاربون سۇ بىرىكمىلىرىنى ئازايتىپ، تالا ۋە ئاقسىلنى كۆپەيتىش.
- قەرەللىك چېنىقىش: ھەپتىدە كەم دېگەندە 150 مىنۇت ئوتتۇراھال كۈچلۈكلۈكتىكى ئايروبىك چېنىقىش قىلىش.
- ئۇيقۇ سۈپىتىنى ئۆستۈرۈش: يېتەرلىك ئۇيقۇ تېستوستېرون ئىشلەپچىقىرىشنى ئىلگىرى سۈرىدۇ.
- بېسىمنى باشقۇرۇش: يۇقىرى بېسىم كورتىزول ھورمونىنى ئاشۇرۇپ، قورساق مېيىنىڭ يىغىلىشىنى تېزلىتىدۇ.
قورساق قىسمىدىكى مايلارنى ئازايتىش پەقەت گۈزەللىك ئۈچۈنلا ئەمەس، بەلكى جىنسىي ساغلاملىق ۋە تۇرمۇش سۈپىتىنى يۇقىرى كۆتۈرۈش ئۈچۈن ئىنتايىن مۇھىم. بەدەن ئېغىرلىقىنى %5 تىن %10 كىچە ئازايتىشمۇ جىنسىي ئىقتىداردا كۆرۈنەرلىك ياخشىلىنىش پەيدا قىلالايدۇ.
