ھازىرقى زامان تۇرمۇشىدا ئەقلىيفونلار كۈندىلىك تۇرمۇشىمىزنىڭ كەم بولسا بولمايدىغان بىر قىسمىغا ئايلاندى. ئەتىگەن ئويغىنىشتىن تارتىپ كەچتە ئۇيقۇغا كەتكەنگە قەدەر تېلېفون قولىمىزدىن چۈشمەيدۇ. نۇرغۇن كىشىلەر تېلېفوننى ئويغىتىش سائىتى ئورنىدا ئىشلىتىش ياكى ئۇخلاشتىن بۇرۇن ئاخىرقى قېتىم ئۇچۇرلارنى تەكشۈرۈش ئۈچۈن، ئۇنى ياستۇقنىڭ يېنىغا، ھەتتا كارىۋاتنىڭ ئۈستىگە قويۇپ ئۇخلاشنى ئادەت قىلىۋالغان. بىراق، بۇ ئادەت قارىماققا ئاددىيدەك كۆرۈنگىنى بىلەن، ئۇزۇن مۇددەتتە ئىنساننىڭ جىسمانىي ۋە روھىي ساغلاملىقىغا ئېغىر زىيانلارنى ئېلىپ كېلىدۇ. تېببىي نۇقتىدىن ئالغاندا، بۇ خىل قىلمىش پەقەت بىرلا جەھەتتىن ئەمەس، بەلكى كۆپ خىل مېخانىزم ئارقىلىق بەدەننىڭ تەبىئىي تەڭپۇڭلۇقىنى بۇزىدۇ.
كۆك نۇر ۋە ئۇيقۇ ھورمۇنىنىڭ قالايمىقانلىشىشى
تېلېفون ئېكرانىدىن چىقىدىغان كۆك نۇر ئىنساننىڭ كۆرۈش نېرۋىلىرىغا بىۋاسىتە تەسىر كۆرسىتىپ، چوڭ مېڭىگە «تېخى كۈندۈز» دېگەن خاتا سىگنالنى بېرىدۇ. بۇنىڭ بىلەن بەدەندىكى مېلاتونىن دەپ ئاتىلىدىغان ئۇيقۇ ھورمۇنىنىڭ ئاجرىلىپ چىقىشى تورمۇزلىنىدۇ. مېلاتونىن بىزنىڭ تەبىئىي بىئولوگىيەلىك سائىتىمىزنى تەڭشەيدىغان ئاساسلىق ماددا بولۇپ، ئۇنىڭ ئازىيىشى سىزنىڭ ئاسان ئۇيقۇغا كېتىشىڭىزگە توسالغۇ بولىدۇ.
ئۇندىن باشقا، ئۇخلاشتىن بۇرۇن تېلېفون كۆرۈش چوڭ مېڭىنى ئاكتىپ ھالەتتە تۇتۇپ تۇرۇپ، نېرۋا سىستېمىسىنىڭ ئارام ئېلىشىنى كېچىكتۈرىدۇ. نەتىجىدە، كىشى گەرچە ئۇخلىغان بولسىمۇ، ئاخشىمى ئارام ئېلىش سۈپىتى ناچار بولىدۇ. ئۇيقۇ سۈپىتىنىڭ تۆۋەنلىشى تۆۋەندىكىدەك ئەھۋاللارنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ:
- ئەتىگىنى قوپقاندا ئۆزىنى ھارغىن ھېس قىلىش.
- كۈندۈزلۈك خىزمەت ۋە ئۆگىنىش جەريانىدا دىققەتنى يىغىش قىيىن بولۇش.
- ئۇزۇن مۇددەتلىك ئۇيقۇسىزلىق سەۋەبىدىن ئىممۇنىتېت كۈچىنىڭ تۆۋەنلىشى.
- كەيپىياتنىڭ تۇراقسىز بولۇشى ۋە تېز ئاچچىقلىنىش.
ئېلېكتر ماگنىت رادىئاتسىيەسىنىڭ يوشۇرۇن خەۋپى
تېلېفونلار توختىماي سىگنال ئىزدەش ۋە قوبۇل قىلىش جەريانىدا مەلۇم مىقداردا ئېلېكتر ماگنىت دولقۇنى تارقىتىدۇ. گەرچە ھازىرقى زامان تېخنىكىسىدا بۇ رادىئاتسىيە مىقدارى خەلقئارالىق ئۆلچەم ئىچىدە دەپ قارالسىمۇ، ئەمما تېلېفوننى باشقا بەك يېقىن قويۇپ ئۇزۇن سائەت ئۇخلاش مېڭە توقۇلمىلىرىنىڭ بۇ دولقۇنلارغا داۋاملىق دۇچ كېلىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. بەزى تەتقىقاتچىلار بۇ خىل يېقىن ئارىلىقتىكى رادىئاتسىيەنىڭ باش ئاغرىقى ۋە مېڭە نېرۋا ھۈجەيرىلىرىنىڭ فۇنكسىيەسىگە پاسسىپ تەسىر كۆرسىتىش ئېھتىماللىقى بارلىقىنى ئاگاھلاندۇرماقتا.
يېقىنقى يىللاردا ئېلىپ بېرىلغان ئىلمىي ئىزدىنىشلەر بۇ مەسىلىگە تېخىمۇ چوڭقۇر نۇقتا بىلەن قاراشقا دەۋەت قىلماقتا. مەسىلەن، دۇنيا سەھىيە تەشكىلاتىنىڭ (WHO) قوللىشى ئاستىدا ئېلىپ بېرىلغان ۋە 2024-يىلى 9-ئايدا Environment International ژۇرنىلىدا ئېلان قىلىنغان يېڭى بىر تۈرلۈك سىستېمىلىق تەتقىقاتتا، تېلېفون رادىئاتسىيەسىنىڭ مېڭە راكى بىلەن بولغان بىۋاسىتە باغلىنىشى ھەققىدە يېتەرلىك پاكىت تېپىلمىغانلىقى قەيت قىلىنغان. شۇنداق بولسىمۇ، ئامېرىكا نېرۋا كېسەللىكلىرى ئىلمىي جەمئىيىتىنىڭ 2024-يىللىق يىغىن دوكلاتىدا تەكىتلىنىشىچە، ئېلېكترونلۇق ئۈسكۈنىلەرنى باشقا بەك يېقىن قويۇش ئۇيقۇ قۇرۇلمىسىنى (Sleep Architecture) بۇزۇپ، ئاستا خاراكتېرلىك ئۇيقۇ قالايمىقانچىلىقىغا سەۋەب بولىدىكەن.
ئەقلىيفونغا بولغان روھىي بېقىنىش ۋە تەشۋىش
تېلېفوننى كارىۋاتتا قويۇش پەقەت فىزىكىلىق زىيان بىلەن چەكلەنمەيدۇ، ئۇ يەنە كىشىدە روھىي بېسىم پەيدا قىلىدۇ. تېلېفون يېنىڭىزدا بولسا، سىز ئاڭسىز ھالدا ئۇچۇر ياكى ئۇقتۇرۇش كېلىشىنى كۈتىسىز. بۇ خىل ھالەت چوڭ مېڭىنىڭ «تۆۋەن دەرىجىلىك ھوشيارلىق» ھالىتىدە تۇرۇشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىپ، چوڭقۇر ئۇيقۇغا كىرىشكە دەخلى قىلىدۇ. بولۇپمۇ ئىجتىمائىي تاراتقۇلارنى كۆرۈش جەريانىدا كۆرگەن ئۇچۇرلار كىشىدە تەشۋىش ياكى سېلىشتۇرۇش پىسخىكىسى پەيدا قىلىپ، زېھنىي جەھەتتىن چارچىتىدۇ. شۇڭا، ئۇيقۇ سۈپىتى ياخشى بولۇش ئۈچۈن، مېڭىنىڭ پۈتۈنلەي تىنچلىنىشى ئىنتايىن مۇھىم.
ئوت كېتىش ۋە فىزىكىلىق بىخەتەرلىك خەۋپى
نۇرغۇن كىشىلەر تېلېفوننى زەرەتلەشكە قويۇپ، ئاندىن كارىۋاتقا ياكى ياستۇق ئاستىغا قويۇپ ئۇخلايدۇ. بۇ ئىنتايىن خەتەرلىك بىر قىلمىش. تېلېفون زەرەتلىنىۋاتقاندا مەلۇم دەرىجىدە ئىسسىقلىق چىقىرىدۇ. ئەگەر تېلېفون ياستۇق ياكى يوتقان بىلەن يېپىلىپ قالسا، ئىسسىقلىق تارقىيالماي، باتارېيەنىڭ قىزىپ كېتىشىنى، ھەتتا پارتلاپ كېتىشىنى ياكى ئوت كېتىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىشى مۇمكىن. تېببىي جىددىي قۇتقۇزۇش ماتېرىياللىرىدا كارىۋاتتا تېلېفون پارتلاش سەۋەبىدىن يۈز بەرگەن كۆيۈك جاراھەتلىرى دائىم ئۇچراپ تۇرىدۇ.
ساغلام ئۇيقۇ ئۈچۈن تەكلىپلەر
تېلېفوننىڭ زىيانلىرىدىن ساقلىنىپ، ساغلام ئۇيقۇغا ئېرىشىش ئۈچۈن تۆۋەندىكى نۇقتىلارغا دىققەت قىلىڭ:
- ئۇخلاشتىن ئاز دېگەندە 30-60 مىنۇت بۇرۇن تېلېفون ئىشلىتىشنى توختىتىڭ.
- تېلېفوننى كارىۋاتتىن ئاز دېگەندە 2-3 مېتىر يىراقلىقتا قويۇڭ.
- ئەگەر تېلېفوننى ئويغىتىش سائىتى قىلىپ ئىشلەتسىڭىز، ئۇنى ئۈستەل ئۈستىگە قويۇڭ، بۇ سىزنىڭ ئورنىڭىزدىن تۇرۇپ تېلېفوننى ئۆچۈرۈشىڭىزگىمۇ ياردەم قىلىدۇ.
- تېلېفوننىڭ «ئۇيقۇ ھالىتى» (Sleep Mode) ياكى «كۆك نۇرنى سۈزۈش» فۇنكسىيەسىنى ئېچىۋېلىڭ.
- يوتقاننىڭ ئىچىدە ياكى يوشۇرۇن ھالدا تېلېفون كۆرمەڭ.
تېلېفوننى كارىۋاتتا قويۇش ساغلاملىقىمىزغا بولغان چوڭ بىر تەھدىتتۇر. تېنىمىزنىڭ يېتەرلىك ئارام ئېلىشى ۋە ئەتىسى تېخىمۇ روھلۇق بولۇشىمىز ئۈچۈن، تېلېفون بىلەن بولغان ئارىلىقىمىزنى ساقلىشىمىز، تېخنىكىنى ساغلاملىقىمىزنىڭ خىزمەتچىسى قىلىشىمىز، ئەمما ئۇنىڭ قۇلىغا ئايلىنىپ قالماسلىقىمىز كېرەك.
