بوۋىقىڭىزنىڭ پەقەت ئانا سۈتى ياكى سۈت پاراشوكى بىلەنلا ئوزۇقلىنىدىغان كۈنلىرى ئاستا-ئاستا ئاخىرلىشىپ، يېڭى، ھاياجانلىق بىر سەپەر باشلانماقچى — قوشۇمچە يېمەكلىكلەر دۇنياسىغا قەدەم قويۇش! بۇ بوۋاق ئۈچۈن يېڭى تەم، پۇراق ۋە شەكىللەرنى سىناپ بېقىشنىڭ باشلىنىشى بولۇپ، ئاتا-ئانىلار ئۈچۈن نۇرغۇن سوئاللارنى پەيدا قىلىدۇ: «قاچان باشلاش كېرەك؟»، «نېمىلەردىن باشلاش كېرەك؟»، «قانداق بېرىش كېرەك؟».
بۇ يېتەكچى ماقالە سىزگە بوۋاقلارغا قوشۇمچە يېمەكلىك بېرىشنىڭ توغرا ۋاقتى، تەييارلىق ئالامەتلىرى، تۇنجى يېمەكلىكلەرنى تاللاش ۋە بېرىش جەريانىدىكى مۇھىم نۇقتىلارنى قەدەممۇ-قەدەم تونۇشتۇرۇپ، بۇ سەپەرنى سىز ۋە بوۋىقىڭىز ئۈچۈن خۇشاللىققا تولغان بىر تەجرىبىگە ئايلاندۇرۇشقا ياردەم بېرىدۇ.
1. قاچان باشلاش كېرەك؟ توغرا ۋاقىتنى تاللاش
دۇنيا سەھىيە تەشكىلاتى (WHO) ۋە ئامېرىكا بالىلار كېسەللىكلىرى ئاكادېمىيەسى (AAP) قاتارلىق نۇپۇزلۇق ئورگانلار، بوۋاقلارغا تەخمىنەن 6 ئايلىق بولغاندا قوشۇمچە يېمەكلىك بېرىشنى باشلاشنى تەۋسىيە قىلىدۇ. 6 ئايلىق بولغۇچە، ئانا سۈتى ياكى سۈت پاراشوكى بوۋاقنىڭ ئۆسۈپ-يېتىلىشى ئۈچۈن كېرەكلىك بارلىق ئوزۇقلۇقلارنى تەمىنلەيدۇ.
ئەمما ھەر بىر بالا ئوخشىمايدۇ. كالېندارغا قارىغاندىن كۆرە، بالىڭىزنىڭ تۆۋەندىكى تەييارلىق ئالامەتلىرى نىڭ بار يوقلۇقىغا دىققەت قىلىش تېخىمۇ مۇھىم:
- باش تۇتۇش ئىقتىدارى: بالىڭىز يۆلىمەيلا بېشىنى پۇختا، تىك تۇتالايدۇ.
- ئولتۇرۇش ئىقتىدارى: ياردەم بىلەن ياكى ئۆزى ياخشى ئولتۇرالامدۇ يوق، بۇ يېمەكلىكنى بىخەتەر يۇتۇشنىڭ ئالدىنقى شەرتى ھىساپلىنىدۇ.
- تىل ئىتتىرىش رېفلېكسىنىڭ يوقىلىشى (Tongue-Thrust Reflex): يېڭى تۇغۇلغان بوۋاقلارنىڭ ئاغزىغا سېلىنغان نەرسىنى تىلى بىلەن ئىتتىرىپ چىقىرىۋېتىدىغان تەبىئىي رېفلېكسى بولىدۇ. بۇ رېفلېكس يوقالغاندا، ئۇلار قوشۇقنى ئاغزىدا تۇتۇپ، يېمەكلىكنى يۇتالايدىغان بولىدۇ.
- يېمەكلىككە قىزىقىش: سىز تاماق يېگەندە، ئۇ قىزىقىپ قارايدۇ، قول ئۇزىتىدۇ ياكى ئاغزىنى چاكىلدىتىدۇ.
- ئىشتىھانىڭ ئېشىشى: پەقەت سۈت بىلەنلا قورسىقى تويماي، يەنىلا ئاچ قالغاندەك قىلىدۇ.
ئەگەر بالىڭىزدا بۇ ئالامەتلەر كۆرۈلسە، ئۇ يېڭى تائاملارغا تەييار بولغان بولۇشى مۇمكىن.
2. نېمىلەردىن باشلاش كېرەك؟ تۇنجى قوشۇمچە يېمەكلىكلەر
تۇنجى يېمەكلىكلەر ئاددىي، يەككە تەركىبلىك ۋە ئاسان ھەزىم بولىدىغان بولۇشى كېرەك.
ئەڭ ياخشى تۇنجى تاللاشلار:
- تۆمۈر بىلەن كۈچەيتىلگەن بوۋاقلار گۈرۈچ ئۇنى : گۈرۈچ ئۇنى ئاللېرگىيە (يەنى زىيادە سېزىمچانلىق رىئاكسىيىسى) پەيدا قىلىش خەۋپى ئەڭ تۆۋەن بولغاچقا، ئەنئەنىۋىي تۇنجى تاللاش ھېسابلىنىدۇ. ئۇنى ئانا سۈتى ياكى سۈت پاراشوكى بىلەن ئارىلاشتۇرۇپ، بۇلماق شەكىلدە قىلىپ تەييارلاڭ.
- ئەزگەن كۆكتاتلار:
- تاتلىقياڭيۇ : تەبىئىي تاتلىق، ئوزۇقلۇقى مول.
- سەۋزە :
- كاۋا :
- يېشىل پۇرچاق :
- ئەزگەن مېۋىلەر:
- بانان : تەييارلاشقا ئاسان، تەبىئىي تاتلىق.
- ئاۋوكادو : ساغلام مايغا باي، يۇمشاق.
- ئالما : پىشۇرۇپ ئەزگەندە تېخىمۇ ئاسان ھەزىم بولىدۇ.
- نەشپۈت :
قانداق تەييارلاش كېرەك؟
- كۆكتات ۋە مېۋىلەرنى ياخشى يۇيۇپ، پوستىنى سويۇپ، پىشۇرۇڭ (پاردا ياكى سۇدا).
- پىشقان يېمەكلىكنى شەربەت چىقارغۇچى ماشىنىسى (blender) بىلەن ياكى ئارا بىلەن سىلىق قىيام بولغۇچە ئېزىڭ.
- دەسلەپتە ناھايىتى سۇيۇق قىلىپ، كېيىنچە بالىڭىز كۆنگەنسېرى ئاستا-ئاستا قويۇقلاشتۇرۇڭ.
3. قانداق بېرىش كېرەك؟ تۇنجى قوشۇقنىڭ قائىدىلىرى
- بىر قېتىمدا بىر خىل يېمەكلىك: يېڭى يېمەكلىك باشلىغاندا، ھەر قېتىمدا پەقەت بىر خىلنىلا بېرىڭ ۋە كەم دېگەندە 3-5 كۈن ئوخشاش بىر يىمەكلىك بېرىڭ، ئاندىن يەنە بىر يېڭى تۈرنى قوشۇڭ. بۇ بالىڭىزدا بىرەر يېمەكلىككە قارىتا ئاللېرگىيە ياكى سەزگۈرلۈك بار-يوقلۇقىنى كۆزىتىشىڭىزگە ياردەم بېرىدۇ.
- توغرا ۋاقىتنى تاللاڭ: بالىڭىزنىڭ روھى ياخشى، بەك ئاچ ياكى بەك توق بولمىغان ۋاقىتنى تاللاڭ. ئادەتتە، ئازراق سۈت ئېمىپ بولغاندىن كېيىن بېرىش ياخشى.
- ئاز مىقداردىن باشلاڭ: تۇنجى قېتىمدا پەقەت بىر-ئىككى كىچىك قوشۇقتىنلا باشلاڭ. بۇ دەسلەپكى مەزگىل قورساق تويغۇزۇش ئۈچۈن ئەمەس، بەلكى تېتىپ بېقىش ۋە يېڭى تەجرىبىگە كۆنۈش ئۈچۈندۇر.
- زورلىماڭ: ئەگەر بالىڭىز ئاغزىنى ئاچمىسا ياكى يۈزىنى بۇرىۋالسا، ئۇنى زورلىماڭ. بۇ قېتىم توختىتىپ، ئەتىسى قايتا سىناپ بېقىڭ. يېمەكلىك ۋاقتىنى بىر كۈرەش مەيدانىغا ئايلاندۇرۇپ قويماڭ.
- سۈت يەنىلا ئاساسلىق ئوزۇقلۇق بولسۇن : بىرىنچى يىل ئىچىدە، ئانا سۈتى ياكى سۈت پاراشوكى يەنىلا بالىڭىزنىڭ ئاساسلىق ئوزۇقلۇق مەنبەسى ئىكەنلىكىنى ئۇنتۇماڭ. قوشۇمچە يېمەكلىك ئۇنىڭغا «قوشۇمچە» دۇر.
دىققەت قىلىشقا تېگىشلىك يېمەكلىكلەر (1 ياشتىن بۇرۇن)
- ھەسەل : بوۋاقلار بوتۇلىزىمى (infant botulism) دەپ ئاتىلىدىغان خەتەرلىك كېسەللىكنى كەلتۈرۈپ چىقىرىشى مۇمكىن. شۇڭا 1 ياشقا كىرمەستىن بۇرۇن بېرىشكە ھەرگىز بولمايدۇ.
- كالا سۈتى : ئىچىملىك سۈپىتىدە بەرمەڭ (قوشۇمچە يېمەكلىككە ئازراق ئارىلاشتۇرۇشقا بولىدۇ). ئۇنىڭ تەركىبى بوۋاقلارغا ماس كەلمەيدۇ.
- تۇز ۋە شېكەر: بوۋاقنىڭ يېمەكلىكىگە قوشۇمچە تۇز ياكى شېكەر قوشماڭ. ئۇلارنىڭ بۆرىكى تېخى يېتىلمىگەن.
- نەپەس يولىغا تۇرۇپ قېلىش سەۋەپلىك تۇنجۇقۇپ قېلىش خەۋپى بار يېمەكلىكلەر بەرمەڭ: پۈتۈن ياڭاق، پۇرچاق، قاتتىق كەمپۈت، ئۈزۈم (پۈتۈن ھالەتتە) قاتارلىقلار.
قوشۇمچە يېمەكلىك بېرىشنى باشلاش بالىڭىزنىڭ تەرەققىياتىدىكى ھاياجانلىق بىر باسقۇچ. سەۋرچان بولۇڭ، بۇ جەرياندىن ھۇزۇرلىنىڭ ۋە بالىڭىزنىڭ يېڭى تەملەرگە بولغان ئىنكاسىنى كۆزىتىڭ. بەزىدە يۈزىنى پۈرۈشتۈرۈپ، بەزىدە خۇشاللىق بىلەن ئاغزىنى ئېچىشى مۇمكىن. مۇھىمى، بۇ سەپەرنى بېسىم ئاستىدا ئەمەس، بەلكى خۇشاللىق ۋە قىزىقىش ئىچىدە ئېلىپ بېرىش. سىزنىڭ يېتەكلىشىڭىز ۋە رىغبەتلەندۈرۈشىڭىز بىلەن، بوۋىقىڭىز ساغلام يېمەك-ئىچمەك ئادىتىنىڭ مۇستەھكەم ئاساسىنى قۇرۇپ چىقىدۇ.
