بالىلاردا دائىم سۈيدۈك يولى ياللۇغى كۆرۈلسە قانداق قىلىش كېرەك؟

بالىلاردا سۈيدۈك يولى ياللۇغى (UTI) بالىلار كېسەللىكلىرى ئىچىدە كۆپ كۆرۈلىدىغان، بولۇپمۇ تەكرارلىنىش نىسبىتى يۇقىرى بولغان بىر خىل ياللۇغلىنىش ھېسابلىنىدۇ. نۇرغۇن ئاتا-ئانىلار بالىسىنىڭ بىر قېتىم ساقايغاندىن كېيىن نېمە ئۈچۈن قايتا-قايتا مۇشۇ كېسەلگە گىرىپتار بولىدىغانلىقىدىن ئەنسىرەيدۇ. بالىلاردىكى سۈيدۈك يولى ياللۇغى پەقەت بىرلا قېتىملىق يۇقۇملىنىش بولماستىن، بەلكى ئۇنىڭ ئارقىسىدا كۆپىنچە فىزىئولوگىيەلىك، قۇرۇلمىلىق ياكى تۇرمۇش ئادىتىگە باغلىق چوڭقۇر سەۋەبلەر يوشۇرۇنغان بولىدۇ.

بالىلاردا سۈيدۈك يولى ياللۇغىنىڭ كۆپ كۆرۈلۈش سەۋەبلىرى

بالىلاردا سۈيدۈك يولى ياللۇغىنىڭ تەكرارلىنىشىغا بىر قانچە ئاساسلىق ئامىللار سەۋەب بولىدۇ. بىرىنچىدىن، ئاناتومىيەلىك قۇرۇلما جەھەتتىكى ئالاھىدىلىك، بولۇپمۇ قىزلاردا سۈيدۈك يولىنىڭ قىسقا ۋە تۈز بولۇشى باكتېرىيەلەرنىڭ ئاسانلا كىرىشىگە يول ئاچىدۇ. ئىككىنچىدىن، سۈيدۈك يولىنىڭ تۇغما غەيرىيلىكى، مەسىلەن، سۈيدۈكنىڭ يۇقىرىغا قايتۇرما ئېقىم قىلىشى (VUR) ئەڭ كۆپ كۆرۈلىدىغان سەۋەبلەرنىڭ بىرىدۇر. بۇ ئەھۋالدا سۈيدۈك قاپىقىدىكى سۈيدۈك بۆرەككە قاراپ قايتا ئۆرلەپ، باكتېرىيەنىڭ بۆرەككە يېتىپ بېرىشىنى تېزلىتىدۇ.

تۆۋەندىكىلەر بالىلاردا ياللۇغنىڭ تەكرارلىنىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغان قوشۇمچە ئامىللاردۇر:

• قەۋزىيەت ( دائىم ئىچى قېتىۋېلىش ): چوڭ تەرەتنىڭ تىك ئۈچەيدە يىغىلىپ قېلىشى سۈيدۈك قاپىقىنى بېسىپ، سۈيدۈكنىڭ تولۇق چىقىرىلىشىغا توسالغۇ بولىدۇ.
• سۈيدۈك تۇتۇش ئادىتى: بالىلار ئويۇنغا بېرىلىپ سۈيدۈكىنى ئۇزاق ۋاقىت تۇتۇۋالغاندا، باكتېرىيەلەرنىڭ كۆپىيىشىگە پۇرسەت يارىتىلىدۇ.
• تازىلىقنىڭ يېتەرلىك بولماسلىقى: بولۇپمۇ كىچىك بالىلاردا تەرەتتىن كېيىن سۈرتۈش يۆنىلىشىنىڭ خاتا بولۇشى (ئارقىدىن ئالدىغا) باكتېرىيەنىڭ تارقىلىشىنى ئاسانلاشتۇرىدۇ.
• سۇنى ئاز ئىچىش: سۈيدۈك مىقدارى ئاز بولغاندا سۈيدۈك يولى يېتەرلىك دەرىجىدە يۇيۇلمايدۇ.

بالىلاردىكى سۈيدۈك يولى ياللۇغىنىڭ ئاساسلىق ئالامەتلىرى

بالىلاردىكى سۈيدۈك يولى ياللۇغىنىڭ ئالامەتلىرى بالىنىڭ يېشىغا قاراپ ئوخشاش بولمايدۇ. بولۇپمۇ تىلى چىقمىغان بوۋاقلار ئۆزىدىكى قولايسىزلىقنى ئېيتىپ بېرەلمىگەچكە، ئاتا-ئانىلارنىڭ كۆزىتىشى ئىنتايىن مۇھىم. ئەگەر بالىڭىزدا تۆۋەندىكى ئالامەتلەر كۆرۈلسە، ۋاقتىدا تەكشۈرتۈش تەۋسىيە قىلىنىدۇ:

• سەۋەبسىز يۇقىرى قىزىتما: بولۇپمۇ كىچىك بوۋاقلاردا باشقا ھېچقانداق زۇكام ئالامەتلىرى (يۆتەل، بۇرۇن پۈتۈش) بولماي تۇرۇپ قىزىش كۆرۈلسە، بۇ سۈيدۈك يولى ياللۇغىنىڭ بەلگىسى بولۇشى مۇمكىن.
• سۈيدۈك قىلغاندا قىينىلىش: بالا سۈيدۈك قىلغاندا يىغلاش، يۈزلىرى قىزىرىپ كېتىش ياكى سۈيدۈك يولى ئېچىشىپ ئاغرىشتىن شىكايەت قىلىش.
• سۈيدۈك رەڭگى ۋە پۇرىقىنىڭ ئۆزگىرىشى: سۈيدۈكنىڭ لاي، تۇتۇق بولۇشى، سۈيدۈكتىن ئۆزگىچە سېسىق پۇراق كېلىشى ياكى سۈيدۈكتە قان كۆرۈلۈشى.
• قىسقا ۋاقىت ئىچىدە دائىم كىچىك تەرەت قىستاش: بالا ئادەتتىكىدىن كۆپ كىچىك تەرەت قىلىدۇ، ئەمما ھەر قېتىمدا سۈيدۈك مىقدارى ئاز بولىدۇ.
• ئورنىغا سىيىپ قويۇش: ئادەتتە سۈيدۈكىنى تۇتالايدىغان (تازىلىق ئادىتى يېتىلگەن) بالا تۇيۇقسىز كېچىسى ياكى كۈندۈزى ئورنىغا سىيىپ قويىدىغان بولۇپ قالىدۇ.
• قورساق ۋە بەل ئاغرىقى: يۇقىرى سۈيدۈك يولى ياللۇغىدا (بۆرەك ياللۇغىدا) بالىنىڭ بېلى ياكى قورسىقىنىڭ تۆۋەن تەرىپى ئاغرىيدۇ، بەزىدە كۆڭلى ئاينىپ قۇسىدۇ.

زۆرۈر بولغان تىببىي تەكشۈرۈشلەر

ئەگەر بالىدا سۈيدۈك يولى ياللۇغى بىر قېتىمدىن ئارتۇق تەكرارلانسا، دوختۇرلار پەقەت ياللۇغ قايتۇرۇش بىلەنلا چەكلەنمەي، ئۇنىڭ تۈپ سەۋەبىنى ئېنىقلاش ئۈچۈن بىر يۈرۈش تەكشۈرۈشلەرنى تەۋسىيە قىلىدۇ. ئەڭ دەسلەپتە سۈيدۈك تەكشۈرۈشى ۋە سۈيدۈكتىكى باكتېرىيە كۆپەيتىش (Culture) سىنىقى ئارقىلىق يۇقۇملانغۇچى باكتېرىيەنىڭ تۈرى ۋە دورا سېزىمچانلىقى ئېنىقلىنىدۇ. سۈيدۈكتىكى باكتېرىيە كۆپەيتىش (Culture) نەتىجىسىنىڭ چىقىشى ئۈچۈن بىرقانچە كۈن كېتىدۇ.

يوشۇرۇن قۇرۇلمىلىق مەسىلىلەرنى بايقاش ئۈچۈن تۆۋەندىكى تەكشۈرۈشلەر ئىنتايىن مۇھىم:

• بۆرىك ۋە سۈيدۈك يولى B تىپلىق ئۇلترا ئاۋاز دولقۇنى: بۇ تەكشۈرۈش ئارقىلىق بۆرەكنىڭ شەكلى، چوڭ-كىچىكلىكى ۋە سۈيدۈك يولىدا توسالغۇ بار-يوقلۇقى كۆزىتىلىدۇ.
• سۈيدۈك قاپىقىنى سۈرەتكە تارتىش (VCUG): بۇ سۈيدۈكنىڭ بۆرەككە قايتۇرما ئېقىم قىلىۋاتقان-قىلمىغانلىقىنى ئېنىقلايدىغان ئەڭ ئۈنۈملۈك ئۇسۇل.
• بۆرەك فۇنكسىيەسىنى تەكشۈرۈش: ياللۇغنىڭ بۆرەك توقۇلمىلىرىغا زىيان يەتكۈزگەن-يەتكۈزمىگەنلىكىنى بىلىش ئۈچۈن ئېلىپ بېرىلىدۇ.

يېڭى تىببىي تەتقىقاتلار ۋە قاراشلار

يېقىنقى يىللاردىكى تىببىي تەتقىقاتلار بالىلاردىكى تەكرارلىنىدىغان سۈيدۈك يولى ياللۇغىغا بولغان قاراشنى تېخىمۇ چوڭقۇرلاشتۇردى. 2023-يىلى «Nature Reviews Urology» ژۇرنىلىدا ئېلان قىلىنغان بىر تەتقىقاتتا كۆرسىتىلىشىچە، سۈيدۈك يولىدىكى مىكرو ئېكولوگىيەلىك تەڭپۇڭلۇقنىڭ بۇزۇلۇشى ياللۇغنىڭ تەكرارلىنىشىدىكى مۇھىم ئامىل بولۇپ، پەقەت ئانتىبىيوتىك ئىشلىتىشلا كاپالەت ئەمەس، بەلكى سۈيدۈك يولىنىڭ ساغلام باكتېرىيە توپىنى قوغداشمۇ ئىنتايىن زۆرۈر. شۇنداقلا، 2024-يىللىق پېدىياتىرىيە يېتەكچى پىكىرلىرىدە، سوزۇلما خاراكتېرلىك قەۋزىيەتنى داۋالاشنىڭ سۈيدۈك يولى ياللۇغىنىڭ ئالدىنى ئېلىشتا ئانتىبىيوتىكلارغا قارىغاندا بەكرەك ئۈنۈم بېرىدىغانلىقى تەكىتلەنگەن.

ئاتا-ئانىلار نېمىلەرگە دىققەت قىلىشى كېرەك؟

بالىلاردىكى سۈيدۈك يولى ياللۇغىنىڭ ئالدىنى ئېلىشتا شەخسىي تازىلىق ۋە تۇرمۇش ئادىتىنى ياخشىلاش ئەڭ ئۈنۈملۈك چارىدۇر.

• ئالدى بىلەن بالىنى كۆپ سۇ ئىچىشكە ئادەتلەندۈرۈش كېرەك، بۇ ئارقىلىق سۈيدۈك يولىدىكى باكتېرىيەلەرنىڭ سۈيدۈك بىلەن بىرگە چىقىپ كېتىشىگە كاپالەتلىك قىلغىلى بولىدۇ.
• تەرەت قىلىپ بولغاندىن كېيىن، بولۇپمۇ قىز بالىلاردا، تازىلىق قەغىزىنى ئالدىدىن ئارقىغا قاراپ (يەنى ئاۋۋال سۈيدۈك يولى تەرەپتىن مەقئەت تەرەپكە سۈرتۈش ) سۈرتۈشنى ئۆگىتىش، باكتېرىيەنىڭ سۈيدۈك يولىغا كىرىپ قېلىشىدىن ساقلىنىشتا ئاچقۇچلۇق رول ئوينايدۇ.
• بۇنىڭدىن باشقا، بالىلارنىڭ ئىچ كىيىمى چوقۇم ساپ پاختىدىن بولۇشى، بەك چىڭ بولماسلىقى كېرەك.
• ئەگەر بالىدا دائىم قەۋزىيەت بولۇش ئەھۋالى بولسا، كۆكتات ۋە مېۋە-چېۋىنى كۆپ يېگۈزۈش ئارقىلىق چوڭ تەرەتنى راۋانلاشتۇرۇش زۆرۈر.

بالىنىڭ سۈيدۈكىدە بىرەر غەيرىي پۇراق بولسا، سۈيدۈك قىلغاندا ئاغرىش ياكى تېز-تېز سۈيدۈك قىستاش ئەھۋاللىرى كۆرۈلسە، ۋاقتىدا دوختۇرخانىغا بېرىپ تەكشۈرتۈش، ياللۇغنىڭ بۆرەككە زىيان يەتكۈزۈشىنىڭ ئالدىنى ئالىدۇ.