بۈگۈنكى زامانىۋى تۇرمۇشتا، بىز كۆپىنچە ۋاقتىمىزنى يېپىق ۋە ئىسسىقلىق بىلەن تەمىنلەنگەن ئۆيلەردە ئۆتكۈزىمىز. ئەمما نۇرغۇنلىغان تېببىي تەتقىقاتلار شۇنى كۆرسەتتىكى، ياشاش مۇھىتىدىكى تېمپېراتۇرىنى سەل تۆۋەنرەك تۇتۇش ئىنسانلارنىڭ سالامەتلىكىگە، بولۇپمۇ ئۇزۇن ئۆمۈر كۆرۈشىگە زور تەسىر كۆرسىتىدىكەن. تۆۋەن تېمپېراتۇرا بەدەننىڭ ئىچكى تەڭشەش مېخانىزملىرىنى جانلاندۇرۇپ، ھۈجەيرىلەرنىڭ قېرىشىنى ئاستىلىتىدۇ. سالقىن ھاۋا پەقەت راھەتلىكلا ئەمەس، بەلكى بەدەننى قايتىدىن جانلاندۇرىدىغان بىر خىل تەبىئىي داۋالاش ئۇسۇلىدۇر.
1. بەدەننىڭ مېتابولىزم سۈرئىتىنى تەڭشەپ، ئوكسىدلىنىش بېسىمىنى ئازايتىدۇ
تۆۋەن تېمپېراتۇرا بەدەننىڭ مېتابولىزم سۈرئىتىنى مۇۋاپىق دەرىجىدە ئاستىلىتىدۇ. ئىلمىي نۇقتىدىن ئېيتقاندا، مېتابولىزم قانچە تېز بولسا، بەدەندە شۇنچە كۆپ «ئەركىن رادىكاللار» ھاسىل بولىدۇ، بۇ ماددىلار ھۈجەيرىلەرنى زەخىملەندۈرۈپ قېرىشنى تېزلىتىدۇ. سالقىن مۇھىتتا بەدەن ئېنېرگىيە سەرپىياتىنى تېخىمۇ ئۈنۈملۈك باشقۇرىدۇ، بۇنىڭ بىلەن ھۈجەيرە سەۋىيىسىدىكى ئۇپراش ئازىيىدۇ. بۇ خىل ئاستىلىغان مېتابولىزم جەريانى ماتورنىڭ بەك قىزىپ كەتمەي ئۇزۇن سىجىل ئىشلىشىگە ئوخشايدۇ، نەتىجىدە پۈتۈن بەدەن ئەزالىرىنىڭ خىزمەت مۇددىتى ئۇزارغان بولىدۇ.
2. بەدەندىكى پايدىلىق قوڭۇر ماينىڭ ئاكتىپلىقىنى ئاشۇرىدۇ
ئادەم بەدىنىدە ئىككى خىل ماي بولىدۇ، ئۇنىڭ بىرى زاپاس ئېنېرگىيە ساقلايدىغان ئاق ماي، يەنە بىرى ئىسسىقلىق ئىشلەپچىقىرىدىغان قوڭۇر ماي ھېسابلىنىدۇ. سالقىن تېمپېراتۇرا قوڭۇر ماينى ئاكتىپلاشتۇرۇپ، بەدەندىكى ئارتۇقچە كالورىيەنى كۆيدۈرۈشكە ياردەم بېرىدۇ. بۇ جەريان پەقەت ئورۇقلاشقىلا ياردەم بېرىپ قالماي، بەلكى ئىنسۇلىننىڭ سەزگۈرلۈكىنى ئاشۇرۇپ، دىئابىت ۋە يۈرەك كېسەللىكلىرىنىڭ ئالدىنى ئالىدۇ. قوڭۇر ماينىڭ دائىم ئاكتىپ بولۇشى بەدەننىڭ ئىچكى مۇھىتىنى تۇراقلىق تۇتۇشتا ئىنتايىن مۇھىم ئەھمىيەتكە ئىگە.
3. چوڭقۇر ئۇيقۇ باسقۇچىنى ئۇزارتىپ، مېڭىنىڭ ئەسلىگە كېلىشىنى تېزلىتىدۇ
ياخشى بىر ئۇيقۇ سۈپىتى ئۇزۇن ئۆمۈر كۆرۈشنىڭ ئالدىنقى شەرتىدۇر. ئادەم ئۇخلىغاندا بەدەن تېمپېراتۇرىسى تەبىئىي ھالدا تۆۋەنلەيدۇ، ئەگەر ياتاق تېمپېراتۇرىسى بەك يۇقىرى بولۇپ كەتسە، بەدەننىڭ ئىسسىقلىق تارقىتىشى قىيىنلىشىپ، ئۇيقۇنىڭ چوڭقۇر باسقۇچىغا كىرىشى توسالغۇغا ئۇچرايدۇ. 18 دىن 20 سېلسىيە گىرادۇسقىچە بولغان سالقىن مۇھىت مېلاتونىن گورمونىنىڭ ئاجرىلىپ چىقىشىنى ئىلگىرى سۈرىدۇ. مېلاتونىن بولسا كۈچلۈك ئوكسىدلىنىشقا قارشى تۇرۇش رولىغا ئىگە بولۇپ، ئۇيقۇ جەريانىدا مېڭە ۋە بەدەندىكى زەھەرلىك ماددىلارنى تازىلاپ، ئەسلىگە كېلىشنى تېزلىتىدۇ.
4. بەدەندىكى سىستېمىلىق ياللۇغلىنىش دەرىجىسىنى تۆۋەنلىتىدۇ
سوزۇلما خاراكتېرلىك ياللۇغلىنىش نۇرغۇنلىغان ياشلىق كېسەللىكلىرىنىڭ، جۈملىدىن بوغۇم ياللۇغى، يۈرەك قان تومۇر كېسەللىكلىرى ۋە راكنىڭ ئاساسلىق سەۋەبچىسىدۇر. تەتقىقاتلاردا كۆرسىتىلىشىچە، تۆۋەن تېمپېراتۇرا بەدەندىكى ياللۇغلىنىش سىگناللىرىنى ئازايتىشتا ئۈنۈملۈك رول ئوينايدىكەن. سالقىن ھاۋا قان تومۇرلارنىڭ ئېلاستىكىلىقىنى ساقلاپ، ياللۇغ قايتۇرۇش مېخانىزىمىنى قوزغىتىدۇ. دائىم سالقىن مۇھىتتا ياشايدىغان كىشىلەردە بەدەننىڭ ئۆزىنى قوغداش سىستېمىسى تېخىمۇ مۇقىم بولۇپ، ھۈجەيرىلەرنىڭ ياللۇغلىنىش سەۋەبىدىن بالدۇر ئۆلۈپ كېتىشىنىڭ ئالدىنى ئالىدۇ.
5. ھۈجەيرىلەرنىڭ «ئۆزىنى تازىلاش» ئىقتىدارىنى قوزغىتىدۇ
بەدەن ئازراق سوغۇق ياكى سالقىن بېسىمغا دۇچ كەلگەندە، ھۈجەيرىلەر ئۆزىنى قوغداش ئۈچۈن ئىچكى قىسىمدىكى بۇزۇلغان ئاقسىللارنى ۋە كېرەكسىز ماددىلارنى يىغىۋېلىشقا باشلايدۇ، بۇ جەريان «ئاپتوفاگى» دەپ ئاتىلىدۇ. بۇ خىل ھۈجەيرە سەۋىيىسىدىكى تازىلاش جەريانى قېرىشقا قارشى تۇرۇشتىكى ئەڭ كۈچلۈك قورالدۇر. تېمپېراتۇرا تۆۋەن بولغاندا، ھۈجەيرىلەر تېخىمۇ ئاكتىپ ھالدا ئۆزىنى رېمونت قىلىدۇ ۋە يېڭىلايدۇ. بۇ خىل جەريان ئارقىلىق، بەدەندىكى كېسەللىك پەيدا قىلىش ئېھتىمالى بولغان كونا ھۈجەيرىلەر يوقىتىلىپ، بەدەننىڭ ئومۇمىي ھاياتىي كۈچى ئاشۇرۇلىدۇ.
6. ئۇزۇن ئۆمۈر كۆرۈش گېنلىرىنىڭ ئىپادىلىنىشىنى ئىلگىرى سۈرىدۇ
ئىنسانلارنىڭ گېن سىستېمىسىدا «سيرتۇيىن» (Sirtuins) دەپ ئاتىلىدىغان بىر گۇرۇپپا گېنلار بار بولۇپ، ئۇلار بىۋاسىتە ئۆمۈرنى ئۇزارتىش بىلەن مۇناسىۋەتلىك. بۇ گېنلار ئادەتتە تۆۋەن كالورىيەلىك يېمەكلىكلەر ياكى تۆۋەن تېمپېراتۇرا قاتارلىق سىرتقى بېسىملار ئارقىلىق ئاكتىپلىنىدۇ. سالقىن ياشاش مۇھىتى بۇ گېنلارنىڭ خىزمىتىنى جانلاندۇرۇپ، DNA نىڭ مۇقىملىقىنى قوغدايدۇ. DNA زەنجىرىنىڭ مۇقىم بولۇشى كېيىنكى ئەۋلاد ھۈجەيرىلەرنىڭ ساغلام بولۇشىغا كاپالەتلىك قىلىدۇ، بۇ بولسا قېرىش سۈرئىتىنى ئاستىلىتىشنىڭ ئەڭ تۈپ يولىدۇر.
7. يۈرەك ۋە ئۆپكە فۇنكسىيەسىنى چېنىقتۇرۇپ، قان ئايلىنىشنى ياخشىلايدۇ
سالقىن ھاۋادا نەپەس ئالغاندە، بەدەن ئۆزىنىڭ ئىچكى تېمپېراتۇرىسىنى ساقلاش ئۈچۈن يۈرەك ۋە قان تومۇر سىستېمىسىنى تېخىمۇ ئۈنۈملۈك ئىشلىتىدۇ. بۇ بىر خىل يېنىك دەرىجىدىكى يۈرەك چېنىقتۇرۇش ھېسابلىنىدۇ. قان تومۇرلارنىڭ سوغۇقتا تارىيىپ، ئۆيگە كىرگەندە قايتىدىن كېڭىيىشى تومۇر دىۋارلىرىنىڭ ئېلاستىكىلىقىنى ئاشۇرۇپ، يۇقىرى قان بېسىمىنىڭ ئالدىنى ئالىدۇ. شۇنىڭ بىلەن بىرگە، سالقىن ھاۋا تېخىمۇ كۆپ ئوكسىگېننى ئۆزىگە مۇجەسسەملىگەن بولىدۇ، بۇ ئۆپكىنىڭ گاز ئالماشتۇرۇش ئۈنۈمىنى يۇقىرى كۆتۈرۈپ، پۈتۈن بەدەندىكى ھۈجەيرىلەرنىڭ ئوكسىگېن بىلەن تەمىنلىنىشىنى ياخشىلايدۇ.
ياشاش مۇھىتىدىكى تېمپېراتۇرىنى 18-25 سېلسىيە گىرادۇس ئەتراپىدا تۇتۇش سالامەتلىك ئۈچۈن كۆپ تەرەپلىمىلىك پايدا ئېلىپ كېلىدۇ. گەرچە بىز ئادەتتە ئىسسىق ۋە راھەت مۇھىتنى ياقتۇرساقمۇ، ئەمما سالقىن ھاۋانىڭ بەدىنىمىزگە بېرىدىغان ھاياتىي كۈچىنى سەل چاغلىماسلىقىمىز كېرەك. تېمپېراتۇرىنى ئازراق تۆۋەنلىتىش ئارقىلىق، بىز مېتابولىزمىمىزنى تېخىمۇ ساغلام، ئۇيقۇمىزنى تېخىمۇ چوڭقۇر ۋە گېنلىرىمىزنى تېخىمۇ ئاكتىپ قىلالايمىز. ساغلام ۋە ئۇزۇن ئۆمۈر كۆرۈش ئۈچۈن، بۈگۈندىن باشلاپ ياتاق ۋە خىزمەت ئۆيىڭىزنىڭ تېمپېراتۇرىسىنى مۇۋاپىق تەڭشەپ، سالقىن ھاۋانىڭ سېھرىي كۈچىدىن بەھرىمەن بولۇڭ.
