بالىلارنىڭ بەش ياشتىن ئاشقاندىن كېيىنمۇ كېچىدە دائىم تۇتالماي سىيىپ قويۇش كۆرۈلگەندە ئائىلە باشلىقلىرى بالىنى جىسمانىي، فىزىئولوگىيەلىك ۋە پىسخىكىلىق جەھەتلەردىن سىستېمىلىق تەكشۈرتۈشى كېرەك. بۇ كېسەللىك ئادەتتە بالىنىڭ ئۆسۈپ يېتىلىشىگە ئەگىشىپ ياخشىلىنىپ كەتسىمۇ، ئەمما بەزىدە يوشۇرۇن جىسمانىي كېسەللىكلەرنىڭ بەلگىسى بولۇشى مۇمكىن. شۇڭا، توغرا دىياگنوز قويۇش ئۈچۈن بىر يۈرۈش ئەتراپلىق تەكشۈرۈشلەرنى ئېلىپ بېرىش تولىمۇ زۆرۈر.
كېسەللىك تارىخىنى تەپسىلىي سوراش ۋە كۆزىتىش
تەكشۈرۈشنىڭ بىرىنچى قەدىمى دوختۇرنىڭ بالىنىڭ كۈندىلىك تۇرمۇش ئادىتى ۋە سىيىش ئەھۋالىنى تەپسىلىي سورىشىدۇر. بۇ باسقۇچتا ئاتا-ئانىلار دوختۇرنى توغرا ئۇچۇر بىلەن تەمىنلىشى كېرەك. مەسىلەن، بالا كۈندە قانچە قېتىم كىچىك تەرەت قىلىدۇ؟ كېچىدە قانچە قېتىم سىيىپ قويىدۇ؟ سىيىپ قويغاندا سۈيدۈكنىڭ مىقدارى جىقمۇ ياكى ئازمۇ؟ دېگەن سوئاللار تەكشۈرۈشنىڭ يۆنىلىشىنى بەلگىلەشتە مۇھىم رول ئوينايدۇ.
دوختۇر يەنە بالىنىڭ تۇغۇلۇش تارىخى، ئىلگىرىكى كېسەللىكلىرى ۋە ئائىلىسىدە كېچىدە سىيىپ قويىدىغانلارنىڭ بار-يوقلۇقىنى سورايدۇ. چۈنكى كېچىدە سىيىپ قويۇش كۆپىنچە ئەھۋاللاردا ئىرسىيەت بىلەن مۇناسىۋەتلىك بولىدۇ. ئەگەر ئاتا-ئانىسىنىڭ بىرىدە كىچىكىدە مۇشۇنداق مەسىلە بولغان بولسا، بالىدا كۆرۈلۈش نىسبىتى يۇقىرى بولىدۇ.
فىزىكىلىق تەكشۈرۈش: بەدەن ئەزالىرىنى جىسمانىي جەھەتتىن كۆزىتىش
جىسمانىي تەكشۈرۈش ئارقىلىق بالىنىڭ نېرۋا سىستېمىسى ياكى سۈيدۈك يولى ئەزالىرىدا تۇغما نۇقسان بار-يوقلۇقىنى بىلگىلى بولىدۇ. دوختۇر ئادەتتە تۆۋەندىكى تەرەپلەرگە نۇقتىلىق ئەھمىيەت بېرىدۇ:
- بالىنىڭ دۈمبە ۋە بەل قىسمىدىكى ئومۇرتقا سۆڭىكىنىڭ تەرەققىياتىنى تەكشۈرۈش (چۈنكى قۇيرۇق ئومۇرتقا ئوچۇق قالسا نېرۋىغا تەسىر قىلىپ سۈيدۈك تۇتالماسلىقنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ).
- قورساق قىسمىنى بېسىپ كۆرۈش ئارقىلىق قەۋزىيەت بار-يوقلۇقىنى ياكى سۈيدۈك خالتىسىنىڭ تولۇپ قالغان-قالمىغانلىقىنى ئېنىقلاش.
- سىرتقى جىنسىي ئەزالارنى كۆزىتىش ئارقىلىق سۈيدۈك يولى ئېغىزىنىڭ تارىيىپ قالغانلىقى ياكى ياللۇغلىنىش ئەھۋالىنى تەكشۈرۈش.
بۇ تەكشۈرۈشلەر بالىنىڭ جىسمانىي قۇرۇلمىسىدىكى نورمالسىزلىقلارنى چىقىرىپ تاشلاشقا ياردەم بېرىدۇ.
تەجرىبىخانە تەكشۈرۈشلەر: سۈيدۈك ۋە قان ئانالىزى
بالىلارنىڭ كېچىدە سىيىپ قويۇشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغان ئەڭ كۆپ كۆرۈلىدىغان سەۋەبلەرنىڭ بىرى سۈيدۈك يولى يۇقۇملىنىشى ھېسابلىنىدۇ. شۇڭا، سۈيدۈك ئانالىز تەكشۈرۈشى چوقۇم قىلىنىشى كېرەك بولغان بىرىنچى تۈردۇر. سۈيدۈك تەكشۈرۈش ئارقىلىق سۈيدۈكتە ئاق قان ھۈجەيرىلىرى، باكتېرىيە ياكى قەنت مىقدارىنىڭ بار-يوقلۇقى ئېنىقلىنىدۇ.
ئەگەر سۈيدۈكتە قەنت بايقالسا، بۇ بالىدا دىئابېت كېسىلىنىڭ بارلىقىدىن بېشارەت بېرىشى مۇمكىن. دىئابېت كېسىلى بار بالىلار كۆپ سۇ ئىچىدىغان ۋە كۆپ سۈيدۈك چىقىرىدىغان بولغاچقا، كېچىدە ئۆزىنى تۇتالماسلىقى تەبىئىي. ئۇندىن باشقا، قان تەكشۈرۈش ئارقىلىق بۆرەك ئىقتىدارى ۋە بەزى گورمونلارنىڭ سەۋىيەسىنى تەكشۈرۈشمۇ زۆرۈر بولۇشى مۇمكىن.
ئىچكى ئەزالارنى تەسۋىرلىك تەكشۈرۈش: سۈيدۈك سىستېمىسى ئۇلترا ئاۋاز دولقۇن تەكشۈرۈشى
سۈيدۈك سىستېمىسىدىكى ئەزالارنىڭ شەكلى ۋە ئىقتىدارىنى چۈشىنىش ئۈچۈن سۈيدۈك سىستېمىسى ئۇلترا ئاۋاز دولقۇنى تەكشۈرۈش (urinary system ultrasound) ئىنتايىن مۇھىم. بۇ تەكشۈرۈش بالىغا ھېچقانداق ئاغرىق ئېلىپ كەلمەيدۇ. بۇ ئارقىلىق دوختۇر تۆۋەندىكىلەرنى جەزملەشتۈرەلەيدۇ:
- بۆرەكتە سۇ يىغىلىپ قېلىش ياكى تاش بار-يوقلۇقى.
- سۈيدۈك خالتىسىنىڭ دىۋارىنىڭ قېلىنلىقى ۋە سىغىمچانلىقى.
- سۈيدۈك چىقىرىپ بولغاندىن كېيىن سۈيدۈك خالتىسىدا سۈيدۈك قېلىپ قالغان-قالمىغانلىقى (قالدۇق سۈيدۈك).
سۈيدۈك خالتىسىنىڭ سىغىمى كىچىك بالىلار كۈندۈزىمۇ پات-پات سىيىپ سالىدۇ ۋە كېچىسى ئاسانلا سىيىپ قويىدۇ. بۇ تەكشۈرۈش داۋالاش پىلانى تۈزۈشتە ئاساسلىق تايانچ بولىدۇ.
ئۇيقۇ ۋە نېرۋا سىستېمىسىنى باھالاش
بەزى بالىلارنىڭ كېچىدە سىيىپ قويۇشى ئۇلارنىڭ ئىنتايىن ئېغىر ئۇخلىشى بىلەن مۇناسىۋەتلىك. سۈيدۈك خالتىسى تولغاندا مېڭىگە سىگنال ئەۋەتىدۇ، ئەمما ئۇيقۇسى بەك ئېغىر بالىلار بۇ سىگنالنى قوبۇل قىلىپ ئويغىنىپ كېتەلمەيدۇ. شۇڭا، دوختۇر بالىنىڭ ئۇيقۇ سۈپىتىنى ۋە ئۇيقۇدا نەپەس توختاپ قېلىش (OSA) مەسىلىسىنىڭ بار-يوقلۇقىنى سورايدۇ.
ئەگەر بالىدا بۇرۇن گۆشى چوڭىيىپ كېتىش ياكى زۇكام سەۋەبىدىن نەپەس يولى توسۇلۇش بولسا، بۇمۇ كېچىدە سىيىپ قويۇشنى كۈچەيتىۋېتىدۇ. بۇنداق ئەھۋالدا قۇلاق-بۇرۇن-بوغۇز بۆلۈمىدە تەكشۈرتۈش تەۋسىيە قىلىنىدۇ.
پىسخىكىلىق باھالاش ۋە مۇھىت ئامىلى
كېچىدە سىيىپ قويۇشنىڭ كەينىدە دائىم پىسخىكىلىق ئامىللار يوشۇرۇنغان بولىدۇ. بالىنىڭ يېقىنقى مەزگىلدىكى روھىي ھالىتى، ئۆيدىكى ياكى مەكتەپتىكى بېسىمى، قورقۇنچلىرى چوقۇم ئويلىنىشى كېرەك. مەسىلەن، يېڭى بىر بوۋاق قېرىندىشى تۇغۇلۇش، مەكتەپ ئالماشتۇرۇش ياكى ئاتا-ئانىسىنىڭ ئۇرۇش-جېدەللىرى بالىنىڭ روھىيىتىگە تەسىر قىلىپ، سىيىپ قويۇشنى كەلتۈرۈپ چىقىرىشى مۇمكىن.
تەكشۈرۈش جەريانىدا دوختۇر بالىنىڭ ئۆزى بىلەن سۆزلىشىپ، ئۇنىڭ ئۆزىگە بولغان ئىشەنچىنىڭ قانداقلىقىنى، بۇ مەسىلە سەۋەبىدىن ئەيىبلەشكە ئۇچراۋاتقان-ئۇچرىماۋاتقانلىقىنى ئېنىقلايدۇ. ئاتا-ئانىلارنىڭ بالىغا تۇتقان پوزىتسىيەسى داۋالاشنىڭ مۇۋەپپەقىيەتلىك بولۇشىدىكى ئەڭ مۇھىم ئامىلدۇر.
ئىچكى ئاجراتما ۋە گورمون تەكشۈرۈشى
ئىنسان بەدىنى كېچىسى «سۈيدۈك چەكلىگۈچى گورمون» (Antidiuretic Hormone) ئىشلەپچىقىرىپ، كېچىدىكى سۈيدۈك مىقدارىنى ئازايتىدۇ. بەزى بالىلارنىڭ ئىچكى ئاجراتما سىستېمىسى تېخى تولۇق يېتىلمىگەن بولغاچقا، كېچىسى بۇ گورمون يېتەرلىك بولمايدۇ ۋە سۈيدۈك مىقدارى كۆپىيىپ كېتىپ سىيىپ قويۇش كېلىپ چىقىدۇ. دوختۇر زۆرۈر تېپىلغاندا بۇ گورموننىڭ سەۋىيەسىنى تەكشۈرۈش ئېلىپ بارىدۇ.
خۇلاسە قىلغاندا، كېچىدە سىيىپ قويىدىغان بالىلارنى تەكشۈرۈش پەقەت بىرلا تۈر بىلەن چەكلەنمەيدۇ. ئۇ جىسمانىي قۇرۇلما، فىزىئولوگىيەلىك ئىقتىدار، يېمەك-ئىچمەك ئادىتى ۋە پىسخىكىلىق ساغلاملىق قاتارلىق كۆپ تەرەپلىمىلىك تەكشۈرۈشلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالغان سىستېمىلىق جەرياندۇر. بالىنى ئەيىبلىمەستىن، ئىلمىي تەكشۈرتۈش ئارقىلىق سەۋەبىنى تېپىش ۋە شۇنىڭغا قاراپ داۋالاش ئېلىپ بېرىش ئەڭ توغرا يولدۇر.
