نۇرمەمەت دوختۇر

ئۆسمە كېسەللىكلىرى بۆلۈمى مەخسۇس ئۆسمىگە دىئاگنوز قويۇش، داۋالاش ۋە تەتقىق قىلىشقا مەسئۇل تېببىي بۆلۈم بولۇپ، داۋالاش نۇقتىسى ئاساسلىقى ياخشى سۈپەتلىك ئۆسمە ۋە يامان سۈپەتلىك ئۆسمە دەپ ئىككى تۈرگە بۆلۈنىدۇ. يامان سۈپەتلىك ئۆسمە ئادەتتە راك كېسىلى دەپمۇ ئاتىلىدۇ، يېقىن ۋە يىراق ئورگانلارغا ھۇجۇم قىلىش خاراكتېرىگە ئىگە بولۇپ، بەدەننىڭ باشقا قىسىملىرىغا كېڭىيىدۇ ( يۆتكىلىدۇ ). ئۆسمە كېسەللىكلىرى بۆلۈمىنىڭ خىزمىتى بولسا ئۆسمىنى دەسلەپكى قەدەمدە تەكشۈرۈش، توغرا دىئاگنوز قويۇش، خاس داۋالاش، زىيارەت قىلىپ باشقۇرۇش ۋە ئالدىنى ئېلىش تەدبىرلىرى قاتارلىق كۆپ تەرەپلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.

سۇسىمان قان تەرەت قىلغاندا كۆپ مىقداردا سۇسىمان قان پەيدا بولۇشنى كۆرسىتىدۇ، ئادەتتە تۆۋەنكى ھەزىم يولى قاناشتىن كېلىپ چىقىدۇ.

سىزنىڭچە گۆشسىز تاماق بىلەن كۈتۈنگىلى بولامدۇ؟ قاتتىق پوستلۇق مېۋىنى كۆپرەك يېيىشنىڭ بەدەنگە پايدىسى بارمۇ؟ سىز توغرا دەپ قارىغان كۈتۈنۈش ئۇسۇلى راستىنلا توغرىمىدىمۇ؟ ئۇنداقتا بىرلىكتە كۆرۈپ باقايلى.

مېڭە تاشقى بۆلۈمى بەزىدە يەنە نېرۋا تاشقى بۆلۈمى ياكى مېڭە تاشقى كېسەللىكلەر بۆلۈمى دەپمۇ ئاتىلىدۇ. بۇ بۆلۈم مېدىتسىنا ساھەسىدە مەركىزىي نېرۋا سىستېمىسى ( چوڭ مېڭە ۋە يۇلۇننى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ ) ۋە ئەتراپ نېرۋا سىستېمىسى كېسەللىكلىرىنى مەخسۇس تەتقىق قىلىدىغان ۋە داۋالايدىغان تاشقى كېسەللىكلەر تارمىقى ھېساپلىنىدۇ. مېڭە تاشقى كېسەللىكلەر دوختۇرلىرى ئادەتتە ئوپېراتسىيە ئارقىلىق ھەر خىل نېرۋا سىستېمىسى كېسەللىكلىرىنى بىر تەرەپ قىلىدۇ.

نېرۋا بۆلۈمى نېرۋا ئىچكى بۆلۈمى ياكى نېرۋا كېسەللىكلىرى بۆلۈمى دەپمۇ ئاتىلىدۇ، ئۇ نېرۋا سىستېمىسى كېسەللىكلىرىنى تەتقىق قىلىدىغان ۋە داۋالايدىغان مەخسۇس بۆلۈم. نېرۋا سىستېمىسى مەركىزىي نېرۋا سىستېمىسى ( چوڭ مېڭە ۋە يىلىك ) ۋە ئەتراپ نېرۋا سىستېمىسىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ، ئادەم بەدىنىنىڭ سېزىمى، ھەرىكىتى، بىلىش ئىقتىدارى ۋە ئاپتوماتىك فىزىيولوگىيەلىك پائالىيىتىنى كونترول قىلىدۇ. نېرۋا كېسەللىكلىرى دوختۇرلىرى بۇ سىستېمىلارغا تەسىر كۆرسىتىدىغان كېسەللىكلەرگە، يەنى دائىم كۆرۈلىدىغان باش ئاغرىقىدىن مۇرەككەپ نېرۋا چېكىنىش خاراكتېرلىك كېسەللىكلەرگە دىئاگنوز قويۇش ۋە داۋالاشقا كۆڭۈل بۆلىدۇ.

2024-يىلى 8-ئاينىڭ 8 - كۈنى، «تەبىئەت - مېدىتسىنا» ژۇرنىلىدا ئېلان قىلىنغان بىر تۈرلۈك تەتقىقاتتا كۆرسىتىلىشىچە، قاندىكى تەخمىنەن 200 خىل ئاقسىلنى ئاساس قىلغان بىر خىل ياش «سائىتى» مىخانىزمىسى مەزكۇر كىشىدە كۆرۈلۈش ئىھتىماللىقى بولغان يۈرەك كېسىلى، راك كېسىلى، دىئابېت كېسىلى ۋە ئالزېيمېر كېسىلى قاتارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالغان 18 خىل سوزۇلما خاراكتېرلىك كېسەللىكنىڭ خەتىرىنى مۆلچەرلىيەلەيدىكەن.

ھەرىكەت-چېنىقىش سالامەتلىككە پايدىلىق، لېكىن كىشىلەر دائىم چېنىقىشنى خالاپ كەتمەيدۇ، بۇ زادى نىمىنىڭ تەسىرىدىن بولىدۇ؟ ئىسپانىيە دۆلەتلىك راك كېسىلى تەتقىقات مەركىزى سابىئو تەتقىقات كوللېكتىپى ئۈچ خىل ئاقسىلنىڭ بەدەن ھەرىكىتى ۋە چېنىقىش بىلەن مۇناسىۋەتلىك ئىكەنلىكىنى بايقىغان. بۇ ئاقسىللار ھەرىكەت قىلىش ئارزۇسىنى قوزغىتىدىغان «ئۈزچات» بولۇشى مۇمكىنلىقىنى ئىلگىرى سۈرگەن. ئالاقىدار ئىلمىي ماقالىلەر «ئىلىم - پەن تەرەققىياتى» ژۇرنىلىنىڭ ئەڭ يېڭى سانىدا ئېلان قىلىندى.

ئۆت خالتىسىنى باسقاندا ئاغرىش ئوڭ تەرەپ ئۈستۈنكى قورساق قىسمى ياكى ئۆت خالتىسى رايونىدا قاتتىق ئاغرىق سېزىمى پەيدا بولۇشنى كۆرسىتىدۇ.

مايمۇن چېچىكى ( Monkeypox ) كېسىلى مايمۇن چېچىكى ۋىرۇسى ( Monkeypox virus ،MPXV ) كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغان ۋىرۇسلۇق يۇقۇملۇق كېسەل. مايمۇن چېچەك ۋىرۇسى چېچەك ۋىرۇسلار ئائىلىسىگە تەۋە بولۇپ ، كېسەللىك ئالامەتلىرى سۇ چېچىكىگە قارىغاندا ئادەتتە ئېغىرراق بولىدۇ. بۇ كېسەللىك ئەڭ ئاۋۋال 1958 يىلى تەجرىبە مايمۇنلىرى ئارىسىدا بايقالغان بولۇپ، 1970- يىلى تۇنجى قېتىم ئىنسانلاردا دىئاگنوز قويۇلغان. مايمۇن چېچىكى ئاساسلىقى ئوتتۇرا ئافرىقا ۋە غەربىي ئافرىقىنىڭ قىسمەن رايونلىرىدا تارقالغان، لېكىن يېقىنقى يىللاردىن بۇيان باشقا دۆلەت ۋە رايونلاردىمۇ مايمۇن چېچىكى پەيدا بولدى.

ئاۋسترالىيە تەتقىقاتچىلىرى يېقىندا ئەنگلىيە «تەبىئەت. ئىممۇنولوگىيە» قەرەللىك ژۇرنىلىدا ماقالە ئېلان قىلىپ مۇنداق دېدى: بىز بىر خىل ئاقسىل قوبۇل قىلغۇچى تەنچىنىڭ سېپتىتسېمىيە (قان چىرىش كېسىلى) ياللۇغلىنىش رېئاكسىيەسىنى قوزغىتىش جەھەتتە ھالقىلىق رول ئوينايدىغانلىقىنى بايقىدۇق، بۇ بايقاشنىڭ قان چىرىش كېسىلىنى يېڭىچە داۋالاش ئۇسۇلى بىلەن تەمىنلىشىدىن ئۈمىد بار.