نۇرمەمەت دوختۇر

سۇ ئىچكەندىن كېيىن سىيىش ۋاقتى يەككە تەندىكى پەرق ۋە فىزىيولوگىيەلىك ئەھۋالغا قاراپ ئوخشاش بولمايدۇ. تۆۋەندە بىرقانچە ئوخشىمىغان گۇرۇپتىكى كىشىلەرنىڭ سۇ ئىچكەندىن كېيىنكى كىچىك تەرەت قىستاس ۋاقتى بېرىلدى.

ﻳﻪرﻛﻪﻥ ﺳﻪﺋﯩﺪﯨﻴﻪ ﺧﺎﻧﻠﯩﻖ ﺯﺍﻣﺎﻧﯩﺴﯩﺪﺍ ﻳﺎﺷﺎﭖ ﺋﯚﺗﻜﻪﻥ ﻣﻪﺷﮭﯘﺭ ﺋﯘﻳﻐﯘﺭ ﮬﯚﻛﯜﻣﺎ (ﺗﯧﯟﯨﭗ) ﺳﯘﻟﺘﺎﻥ ﺋﻪﻟﻰ ھەزىرەت تەرىپىدىن  1520-1533 -يىللىرى سۇلتان سەئىد باھادىرخاننىڭ پەرمانىغا ئاساسەن يېزىلغان <<ﺩﻩﺳﺘﯘﺭﯨﻞ ﺋﯩﻼﺝ>> ﻧﺎﻣﻠﯩﻖ ﻛﯩﺘﺎپ دەسلىپىدە شۇ زامانلاردىكى ئەدەبىي تىل پارىس تىلىدا يېزىلغان، كىيىن يەنە مەزكۇر كىتابنىڭ ئەمەلىي پايدىلىنىش قىممىتىنى ئاشۇرۇش مەقسىتىدە سۇلتان سەئىدخاننىڭ تەكلىپىگە ئاساسەن چاغاتاي ئۇيغۇرچىسىدا يېزىلغان.

كىچىك كانايچە سپازمىلىنىش كىچىك كانايچە سىلىق مۇسكۇلىنىڭ قىسقىرىشىدىن كېلىپ چىققان تارىيىش ۋە توسۇلۇشنى كۆرسىتىدۇ، بۇ ھاۋا ئېقىمىنىڭ توسقۇنلۇققا ئۇچرىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. بۇ خىل ئەھۋال ئادەتتە زىققا، سوزۇلما توسۇلۇش خاراكتېرلىك ئۆپكە كېسىلى ( COPD ) قاتارلىق نەپەس سىستېمىسى كېسەللىكلىرىدە يۈز بېرىدۇ.

كۆپ ساندىكى كىشىلەر كالتسىي يېتىشمىگەندە سۆڭەك مادىسى شالاڭلىشىش ۋە بوۋاقلاردىكى راخت كېسىلىنى پەيدا قىلىدىغانلىقىنىلا بىلىدۇ. ئەمەلىيەتتىن كالىتسىي يېتىشمەسلىكنىڭ ئالامەتلىرى بۇنىڭلىق بىلەنلا چەكلىنىپ قالمايدۇ، يەنە تۆۋەندىكىدەك تۈرلۈك ئىپادىلەر بار.

يۆتىلىش، كۆكرەك ئاغرىش كۆپ خىل سەۋەبلەردىن كېلىپ چىققان بولۇشى مۇمكىن، ئۆپكە يۇقۇملىنىش، ئۆپكە كەپلەشمىسى، قوۋۇرغا سۆڭىكى سۇنۇش قاتارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.

تۇغما سىفلىس ھامىلىدار ئانىنىڭ قېنى ئارقىلىق بالا بەدىنىگە ئۆتىدىغان، تۇغۇلغاندىن كېيىن ئىپادىلىنىدىغان بىرخىل كېسەللىك بولۇپ، ئانىسىدا ئاتىشەك (سىفلىس) كېسىلى بار بالىلار بۇ كېسەل بىلەن ئاغرىيدۇ. ئادەتتە ئىككى ئايلىق ۋاقتى ئىچىدە بەلگىلىرى كۆرۈلۈشكە باشلايدۇ، ئاغرىشنىڭ پەسىل ئايرىمىسى بولمايدۇ.

ئورۇقلاش بەدەن ئېغىرلىقىنىڭ نورمال دائىرىدىن كۆرۈنەرلىك تۆۋەن بولۇشىنى كۆرسىتىدۇ، ئادەتتە مۇسكۇللارنىڭ ئازىيىشى ۋە ياغنىڭ يوقىلىشى ئەگىشىپ كېلىدۇ. ئۇنىڭ سەۋەبىنى چۈشىنىش، تەكشۈرۈش ئۇسۇلى، دىئاگنوز قويۇش ۋە داۋالاش ئۇسۇلى مەسىلىلەرنى ۋاقتىدا پەرقلەندۈرۈش ۋە بىر تەرەپ قىلىشتا ئىنتايىن مۇھىم. 

بوۋاقلارنىڭ قوشۇمچە يېمەكلىككە ئۆتۈش دىگىنىمىز، بوۋاقلارنىڭ ئانا سۈتى ياكى تەڭشەلگەن سۈتكە تايىنىشتىن ئاستا ئاستا باشقا سۇيۇق، يېرىم سۇيۇق، قاتتىق ئوزۇقلۇق يېمەكلىككە ئۆتۈشىدىكى ئاچقۇچلۇق باسقۇچ. بۇ ئۆزگىرىش بالىنىڭ ئۆسۈپ يېتىلىشىدىكى مۇھىم ئابىدە بولۇپلا قالماي، يەنە ئۇنىڭ ئۇزاق مۇددەتلىك ساغلاملىقى ۋە تەرەققىياتىغا چوڭقۇر تەسىر كۆرسىتىدۇ. قاچان باشلاش، قانداق باشلاش ۋە قانداق قوشۇمچە يېمەكلىكلەرنى تاللاش ھەر بىر ئائىلە باشلىقىغا نىسبەتەن ئىنتايىن مۇھىم.

چوڭ تەرەتتىكى بەلغەم كۆپ خىل سەۋەبلەردىن كېلىپ چىققان بولۇشى مۇمكىن، بۇ يېمەك - ئىچمەك، دورا، يۇقۇملىنىش قاتارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.

ئۈزۈمسىمان پەردە ياللۇغى بىر خىل كۆز كېسەللىكى بولۇپ، كۆز ئالمىسى ئىچىدىكى ئۈزۈمسىمان پەردە ( رەڭدار پەردە، تومۇرلۇق پەردە ۋە كىرپىكسىمان تەنچىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ ) ياللۇغلىنىشقا چېتىلىدۇ. ئۈزۈمسىمان پەردە كۆز ئالمىسىنىڭ بىر قىسمى بولۇپ، ئۇ كۆزنى ئوزۇقلۇق بىلەن تەمىنلەيدۇ ھەم نۇرنىڭ كۆزگە كىرىش ئۇسۇلىنى تەڭشەشكە ياردەم بېرىدۇ. بۇ رايوندا ياللۇغ پەيدا بولغاندا، كۆرۈش قۇۋۋىتى غۇۋالىشىش، كۆز قىزىرىپ ئىششىش، ئاغرىش قاتارلىق كېسەللىك ئالامەتلىرى كۆرۈلۈشى مۇمكىن.