ئەرلەر ھامىلىدارلىقتىن ساقلىنىش قاپچۇقى گوندوم يۇقۇملۇق كېسەللەردىن ساقلىيالامدۇ؟

ئەرلەر ئىشلىتىدىغان ھامىلىدارلىقتىن ساقلىنىش قاپچۇقى (گوندوم) بۈگۈنكى كۈندە ھەم ھامىلىدارلىقتىن ساقلىنىش ھەم جىنسىي يول بىلەن تارقىلىدىغان كېسەللىكلەرنىڭ ئالدىنى ئېلىشتىكى ئەڭ ئومۇملاشقان قوراللارنىڭ بىرى ھېسابلىنىدۇ. نۇرغۇن كىشىلەر قاپچۇق ئىشلەتسە يۈز پىرسەنت بارلىق كېسەللىكلەردىن ساقلانغىلى بولىدۇ دەپ قارايدۇ. ئەمما تىببىي نۇقتىدىن ئېيتقاندا، بۇ قاراش پۈتۈنلەي توغرا ئەمەس. قاپچۇقنىڭ قوغداش ئۈنۈمى كېسەللىك قوزغاتقۇچىنىڭ تۈرى، تارقىلىش يولى ۋە قاپچۇقنىڭ قانداق ئىشلىتىلىشىگە باغلىق بولىدۇ. بۇ ماقالىدە بىز قاپچۇقنىڭ جىنسىي يۇقۇملۇق كېسەللىكلەرگە قارشى تۇرۇشتىكى ھەقىقىي ئىقتىدارى ۋە چەكلىمىلىرىنى تەپسىلىي مۇزاكىرە قىلىمىز.

قاپچۇقنىڭ مېخانىكىلىق توساقلىق رولى ۋە ئەھمىيىتى

ئەرلەر قاپچۇقى ئاساسلىقى لاتېكس (Latex) ياكى پولىئۇرېتان قاتارلىق ماتېرىياللاردىن ياسالغان بولۇپ، ئۇنىڭ ئەڭ چوڭ خىزمىتى بىر خىل فىزىكىلىق توساقلىق رولى پەيدا قىلىشتىن ئىبارەت. بۇ توساق جىنسىي مۇناسىۋەت جەريانىدا بەدەن سۇيۇقلۇقلىرىنىڭ (مەنىي، جىنسىي يول سۇيۇقلۇقى ۋە قان قاتارلىقلار) ئۆز-ئارا ئارىلىشىپ كېتىشىنىڭ ئالدىنى ئالىدۇ. جىنسىي يول بىلەن تارقىلىدىغان كېسەللىكلەرنىڭ كۆپىنچىسى دەل مۇشۇنداق سۇيۇقلۇقلار ئارقىلىق بىر بەدەندىن يەنە بىر بەدەنگە يۆتكىلىدۇ.

دۇنيا ساغلاملىق تەشكىلاتىنىڭ تەتقىقاتلىرى شۇنى كۆرسەتتىكى، قاپچۇقنى توغرا ۋە ئىزچىل ئىشلەتكەندە، ئەيدىز (HIV) ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملىنىش خەۋپىنى %85 تىن %95 كىچە تۆۋەنلەتكىلى بولىدۇ. سۆزنەك (Gonorrhea) ۋە خلامىدىيە (Chlamydia) قاتارلىق باكتېرىيە خاراكتېرلىك يۇقۇملىنىشلارمۇ ئاساسلىقى بەدەن سۇيۇقلۇقى ئارقىلىق تارقالغانلىقى ئۈچۈن، قاپچۇق بۇ خىل كېسەللىكلەردىن ناھايىتى يۇقىرى دەرىجىدە قوغداش بىلەن تەمىنلەيدۇ. بىراق، مەسىلە بارلىق كېسەللىكلەرنىڭ پەقەت بەدەن سۇيۇقلۇقى ئارقىلىقلا تارقالمايدىغانلىقىدا.

تېرىدىن تېرىگە يۇقىدىغان كېسەللىكلەر ۋە قاپچۇقنىڭ چەكلىمىسى

بەزى جىنسىي يۇقۇملۇق كېسەللىكلەر باركى، ئۇلار يۇقۇملانغان تېرە رايونىنىڭ سۈركىلىشى ياكى ئۇچرىشىشى ئارقىلىقمۇ تارقىلىدۇ. قاپچۇق پەقەت ئەرلىك ئەزالىرىنىڭ مەلۇم بىر قىسمىنىلا ياپالايدۇ، ئەمما جىنسىي ئەزا ئەتراپىدىكى تېرىلەر، يوتا ۋە چاتراق قىسىملىرىنى ياپالمايدۇ. ئەگەر كېسەللىك قوزغاتقۇچى ۋىرۇس قاپچۇق ياپالمىغان تېرە ساھەسىدە بولسا، يۇقۇملىنىش يەنىلا يۈز بېرىدۇ.

تۆۋەندىكى كېسەللىكلەردە قاپچۇقنىڭ قوغداش كۈچى نىسبەتەن تۆۋەن بولىدۇ:

• ئادەم پاپىلوما ۋىرۇسى (HPV): بۇ ۋىرۇس جىنسىي ئەزالاردا سۆگەل پەيدا قىلىدۇ ۋە بەزى راك تۈرلىرىگە سەۋەب بولىدۇ. ۋىرۇس تېرە يۈزىدە بولىدىغانلىقى ئۈچۈن، قاپچۇقنىڭ قوغداش ئۈنۈمى پەقەت %60 ئەتراپىدا بولۇشى مۇمكىن.
• ھېرپېس ۋىرۇسى (Herpes): كۆپىنچە جىنسىي ئەزا ئەتراپىدا قاپارتما پەيدا قىلىدۇ. ۋىرۇس تېرىنىڭ ئوچۇق قالغان قىسىملىرىدىن ئاسانلا يۇقىدۇ.
• سىفىلىس (Syphilis): سىفىلىسنىڭ دەسلەپكى باسقۇچىدا پەيدا بولىدىغان شانكر(Chancre) ئەگەر قاپچۇق ياپمىغان جايدا بولسا، يۇقۇملىنىشنى توسۇش تەس.

گوندوم ئىشلەتكەندە سادىر بولىدىغان ئورتاق خاتالىقلار

قاپچۇقنىڭ ئۈنۈمىگە تەسىر كۆرسىتىدىغان ئەڭ چوڭ ئامىللارنىڭ بىرى تېخنىكىلىق خاتالىقلاردۇر. ھەتتا ئەڭ ياخشى سۈپەتلىك قاپچۇقمۇ خاتا ئىشلىتىلسە ئۆز رولىنى يوقىتىدۇ. نۇرغۇن كىشىلەر جىنسىي مۇناسىۋەتنىڭ يېرىمىغا كەلگەندە ياكى مەنىي چىقىشقا ئاز قالغاندا قاپچۇق كىيىدۇ، بۇ بىخەتەر جىنسىي مۇناسىۋەت پرىنسىپىغا خىلاپ. چۈنكى جىنسىي سۇيۇقلۇقلار مۇناسىۋەتنىڭ ئەڭ بېشىدىن باشلاپلا ئاجرىلىپ چىقىدۇ.

قاپچۇقنىڭ مەغلۇپ بولۇشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغان سەۋەبلەر تۆۋەندىكىچە:

• ساقلاش مۇددىتى ئۆتۈپ كەتكەن قاپچۇقلارنى ئىشلىتىش (ماتېرىيالى ئاجىزلاپ كېتىدۇ).
• قاپچۇقنى ئاچقاندا تىرناق ياكى ئۆتكۈر نەرسىلەر بىلەن يىرتىپ قويۇش.
• ماي تەركىبلىك سىلىقلاش سۇيۇقلۇقلىرىنى (ۋازېلىن، ماي قاتارلىق) ئىشلىتىش، بۇلار لاتېكسنى ئاسانلا چىرىتىپ تېشىۋېتىدۇ.
• قاپچۇقنىڭ چوڭ-كىچىكلىكى ماس كەلمەسلىك (بەك چوڭ بولسا سىلىپ چۈشۈپ كېتىدۇ، بەك كىچىك بولسا تىشىلىپ كېتىدۇ).

قانداق قىلغاندا ئەڭ يۇقىرى قوغداشقا ئېرىشكىلى بولىدۇ؟

گەرچە قاپچۇق بارلىق كېسەللىكلەردىن يۈز پىرسەنت ساقلىيالمىسىمۇ، ئەمما ئۇ يەنىلا تىبابەتتىكى ئەڭ ئۈنۈملۈك ئالدىنى ئېلىش ۋاسىتىسىدۇر. تېرىدىن تېرىگە يۇقۇش خەۋپى بولغان كېسەللىكلەردىن ساقلىنىش ئۈچۈن، پەقەت قاپچۇققىلا تايىنىش يېتەرلىك ئەمەس. شۇڭا، ساغلاملىق مۇتەخەسسىسلىرى بىر نەچچە خىل ئۇسۇلنى بىرلەشتۈرۈشنى تەۋسىيە قىلىدۇ. مەسىلەن، HPV ۋىرۇسىغا قارىتا ۋاكسىنا ئەملىتىش، جىنسىي ھەمراھلار ئۆز-ئارا ئىشەنچ تۇرغۇزۇشتىن بۇرۇن تەكشۈرتۈش ئېلىپ بېرىش ۋە تازىلىققا ئالاھىدە ئەھمىيەت بېرىش كېرەك.

شۇنى ئۇنتۇماسلىق كېرەككى، ھەر قانداق بىر جىنسىي پائالىيەتتە قاپچۇق ئىشلىتىش، قاپچۇق ئىشلەتمىگەن ۋاقىتتىكىگە قارىغاندا نەچچە ئون ھەسسە بىخەتەررەك بولىدۇ. ئەگەر قاپچۇق جەرياندا يىرتىلىپ كەتسە ياكى سىلىپ چۈشۈپ كەتسە، دەرھال دوختۇر بىلەن ئالاقىلىشىپ، جىددىي خاراكتېرلىك ئالدىنى ئېلىش تەدبىرلىرىنى قوللىنىش (مەسىلەن، HIV PEP داۋالاش ئۇسۇلى) كېرەك.

تەۋسىيىلىرىمىز

ئەرلەر ھامىلىدارلىقتىن ساقلىنىش قاپچۇقى بارلىق يۇقۇملۇق كېسەللىكلەردىن يۈز پىرسەنت ساقلىيالمايدۇ، ئەمما ئۇ يەنىلا ئەيدىز، سۆزنەك ۋە خلامىدىيە قاتارلىق ئەجەللىك ۋە ئېغىر كېسەللىكلەرنىڭ ئالدىنى ئېلىشتىكى بىرىنچى تاللاشتۇر. تېرىدىن يۇقىدىغان ۋىرۇسلارغا نىسبەتەن قوغداش رولى چەكلىك بولسىمۇ، لۇغەتتىكى «پۈتۈنلەي قوغداش» دېگەن سۆزگە ئەڭ يېقىن كېلىدىغان قورال دەل مۇشۇ قاپچۇقتۇر. جىنسىي ساغلاملىقىڭىزنى قوغداش ئۈچۈن قاپچۇقنى توغرا ئىشلىتىش، دائىملىق تەكشۈرتۈپ تۇرۇش ۋە شەخسىي تازىلىققا دىققەت قىلىش تولىمۇ مۇھىم.