ئەرلەردىكى جىنسىي ئاكتىپسىزلىق مەزگىلى: سەۋەبى، تەسىر كۆرسەتكۈچى ئامىللار ۋە بىر تەرەپ قىلىش
ئەرلەردە جىنسىي مۇناسىۋەتتىن كېيىن زەكەرنىڭ مەلۇم ۋاقىت قايتا قايىم بولالماسلىقى جىنسىي ئاكتىپسىزلىق مەزگىلى دەپ ئاتىلىدۇ. بۇ فىزىئولوگىيەلىك جەريان بولۇپ، ھورمونلارنىڭ ئۆزگىرىشى ۋە نېرۋا سىستېمىسىنىڭ تەڭشىلىشى بىلەن زىچ مۇناسىۋەتلىك. بۇ ئەھۋال كۆپىنچە ئەرلەردە نورمال بىر ھادىسە سۈپىتىدە كۆرۈلىدۇ ۋە جىنسىي ئورگانلارنىڭ ھەددىدىن زىيادە چارچاپ كېتىشىنىڭ ئالدىنى ئېلىش ئۈچۈن بەدەن تەرىپىدىن تەڭشەلگەن بىر خىل قوغداش مېخانىزمىدۇر.
جىنسىي ئاكتىپسىزلىق مەزگىلىنىڭ فىزىئولوگىيەلىك ئاساسى
جىنسىي مۇناسىۋەت جەريانىدا ئەرلەرنىڭ بەدىنى يۇقىرى دەرىجىدە قوزغىلىش ۋە ئېنېرگىيە سەرپ قىلىش باسقۇچىدا بولىدۇ. مەنىي چىقىرىش يۈز بەرگەن ھامان، بەدەندىكى نېرۋا ۋە ھورمون سىستېمىسىدا تېز سۈرەتتە ئۆزگىرىش بولىدۇ. بۇ جەرياندا مېڭە «قايتا تەڭشەش» باسقۇچىغا كىرىدۇ. زەكەرنىڭ قايىم بولۇشىنى كونترول قىلىدىغان قان تومۇرلار بوشىشىپ، قان ئايلىنىش نورمال ھالەتكە قايتىدۇ.
بۇ مەزگىلدە بەدەن تەرىپىدىن ئاجرىتىپ چىقىرىلغان پىرولاكتىن (Prolactin) ناملىق ھورمون ئەڭ مۇھىم رول ئوينايدۇ. پىرولاكتىن مەنىي چىقىرىلغاندىن كېيىن زور مىقداردا ئاجرىلىپ چىقىپ، ئەرلەردىكى جىنسىي ھەۋەسنى تىزگىنلەيدۇ ۋە زەكەرنىڭ قايتا قايىم بولۇشىنى چەكلەيدۇ. شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، كىشىنى ھاياجانغا سالىدىغان دوپامىننىڭ سەۋىيەسى تۆۋەنلەيدۇ. بۇ خىل ھورمون ئۆزگىرىشى ئەرلەرنىڭ جىنسىي جەھەتتىن قايتا قوزغىلىشى ئۈچۈن مەلۇم ۋاقىت كېتىشىنى بەلگىلەيدۇ.
ئەڭ يېڭى تىببىي تەتقىقاتلار نېمە دەيدۇ؟
يېقىنقى يىللاردىكى تىببىي تەتقىقاتلار بۇ ساھەدە يېڭى قاراشلارنى ئوتتۇرىغا قويدى. 2023-يىلى ئېلان قىلىنغان «جىنسىي تېبابەت ژۇرنىلى» (The Journal of Sexual Medicine) دىكى بىر تەتقىقاتتا كۆرسىتىلىشىچە، ئەرلەردىكى ئاكتىپسىزلىق مەزگىلى پەقەت ھورمون بىلەنلا چەكلەنمەي، بەلكى مېڭىدىكى ئوكسىتوسىن ۋە سېروتونىننىڭ ئۆزئارا تەسىرى بىلەنمۇ مۇناسىۋەتلىك ئىكەن. شۇنداقلا، 2024-يىلى «خەلقئارالىق جىنسىي ئاجىزلىق تەتقىقاتى ژۇرنىلى» (International Journal of Impotence Research) نىڭ دوكلاتىدا قەيت قىلىنىشىچە، ياشنىڭ چوڭىيىشىغا ئەگىشىپ پىرولاكتىننىڭ قان پىلازمىسىدىكى پارچىلىنىش سۈرئىتى ئاستىلايدىغان بولغاچقا، ياشانغان ئەرلەردە بۇ مەزگىلنىڭ ئۇزىرىشى پۈتۈنلەي تەبىئىي بىئولوگىيەلىك جەريان دەپ بېكىتىلگەن.
ئاكتىپسىزلىق مەزگىلىگە تەسىر كۆرسىتىدىغان ئاساسلىق ئامىللار
بۇ مەزگىلنىڭ ئۇزۇن-قىسقىلىقى شەخسنىڭ سالامەتلىك ئەھۋالى ۋە باشقا تاشقى ئامىللارغا قاراپ ئوخشاش بولمايدۇ. تۆۋەندىكىلەر ئەڭ كۆپ كۆرۈلىدىغان تەسىر كۆرسەتكۈچى ئامىللاردۇر:
- يېشى: ياش ئەرلەردە بۇ مەزگىل بىر قانچە مىنۇت بولۇشى مۇمكىن، ئەمما ياشنىڭ چوڭىيىشى بىلەن بىر قانچە سائەت، ھەتتا بىر قانچە كۈنگە سوزۇلۇشى نورمال ئەھۋال.
- جىسمانىي چارچاش: بەدەن بەك چارچىغاندا ياكى ئۇيقۇ يېتەرلىك بولمىغاندا، نېرۋا سىستېمىسىنىڭ ئەسلىگە كېلىشى ئاستىلايدۇ.
- روھىي ھالەت: تەشۋىشلىنىش، بېسىم ياكى ئۆزىگە بولغان ئىشەنچنىڭ تۆۋەن بولۇشى بۇ جەرياننى ئۇزارتىۋېتىدۇ.
- ساغلاملىق ئەھۋالى: دىئابېت، يۇقىرى قان بېسىمى ۋە يۈرەك قان تومۇر كېسەللىكلىرى قان ئايلىنىشقا تەسىر كۆرسىتىپ، قايتا قوزغىلىشنى قىيىنلاشتۇرىدۇ.
بۇ ئەھۋالنى قانداق بىر تەرەپ قىلىش ۋە ياخشىلاش كېرەك؟
جىنسىي ئاكتىپسىزلىق مەزگىلى كېسەللىك ئەمەس، شۇڭا ئۇنىڭدىن ھەددىدىن زىيادە ئەنسىرەشنىڭ ھاجىتى يوق. ئەمما تۇرمۇش ئادىتىنى ئۆزگەرتىش ئارقىلىق بۇ جەرياننى مەلۇم دەرىجىدە تەڭشەش مۇمكىن. ئەڭ مۇھىمى ساغلام تۇرمۇش ئادىتى يېتىلدۈرۈشتۇر. مۇۋاپىق چېنىقىش قان ئايلىنىشنى ياخشىلاپ، جىنسىي ئەزالارنىڭ ئەسلىگە كېلىش سۈرئىتىنى تېزلىتىدۇ.
تۆۋەندىكى بىر قانچە ئۇسۇل ياردەمچى بولۇشى مۇمكىن:
- روھىي بېسىمنى ئازايتىش: ئۆزىڭىزگە يۇقىرى تەلەپ قويۇۋالماڭ، جىنسىي مۇناسىۋەتنى بىر خىل خۇشاللىق ۋە ئالاقە دەپ بىلىڭ.
- يېمەك-ئىچمەككە دىققەت قىلىش: سىنك (Zinc) ۋە ۋىتامىنلارغا باي يېمەكلىكلەرنى ئىستېمال قىلىش ھورمون سەۋىيەسىنى تەڭشەشكە پايدىلىق.
- يېتەرلىك دەم ئېلىش: جىنسىي مۇناسىۋەتتىن كېيىن بەدەنگە يېتەرلىك ۋاقىت بېرىش كېرەك.
- ھەمراھى بىلەن پىكىرلىشىش: ئۆزئارا چۈشىنىش ۋە ھېسسىيات ئالاقىسىنى كۈچەيتىش جىنسىي بېسىمنى يەڭگىللىتىدۇ.
- چېنىقىشنى ئۈزۈلدۈرمەسلىك : بەل ، كاسسا، پاچاق قىسىملىرىنى چېنىقتۇرۇشمۇ جىنسىي ئاكتىپسىزلىق مەزگىلىنى ياخشىلاشقا پايدىلىق بولىدۇ.
پىسخىكىلىق بېسىم ۋە ئۇنىڭ تەسىرى
نۇرغۇن ئەرلەر جىنسىي مۇناسىۋەتتىن كېيىن دەرھال قايتا قوزغىلالماسلىقنى «جىنسىي ئاجىزلىق» دەپ خاتا چۈشىنىۋالىدۇ. بۇ خىل خاتا قاراش پىسخىكىلىق بېسىم پەيدا قىلىپ، كېيىنكى قېتىملىق مۇناسىۋەتتىمۇ زەرداب سۈپىتىدە تەسىر قىلىدۇ. مېڭە بېسىم ئاستىدا قالغاندا، ئادرېنالىن ئاجرىتىپ چىقىرىدۇ، بۇ بولسا قان تومۇرلارنى تارايتىپ زەكەرنىڭ قايىم بولۇشىنى تېخىمۇ قىيىنلاشتۇرىدۇ.
شۇڭا، ئەرلەر بۇ مەزگىلنى جىسمانىي ئەسلىگە كېلىش ۋە ھەمراھى بىلەن ھېسسىيات جەھەتتىن يېقىنلىشىشنىڭ پۇرسىتى دەپ بىلىشى كېرەك. زەكەرنىڭ قايىم بولۇشىغا زىيادە ئەھمىيەت بەرمەي، قۇچاقلىشىش ۋە باشقا مېھرىبانلىق ھەرىكەتلىرى ئارقىلىق مۇناسىۋەتنى داۋاملاشتۇرۇش، ۋاقىتنىڭ ئۆتۈشى بىلەن بەدەننىڭ تەبىئىي قوزغىلىشىغا يول ئاچىدۇ. ئەگەر بۇ مەزگىل بىنورمال ئۇزۇن بولسا ياكى ئومۇمىي جىنسىي ئىقتىداردا باشقا مەسىلىلەر بولسا، مۇتەخەسسىس دوختۇردىن مەسلىھەت سوراش ئەڭ توغرا يولدور.
