ئانا سەھىپەئۇيغۇرلارئۆرپ-ئادەتلىرىمىزئۇيغۇرلاردىكى ئۇرۇق - تۇغقان ناملىرى

ئۇيغۇرلاردىكى ئۇرۇق – تۇغقان ناملىرى

     + چوڭ خەت | - كىچىك خەت

ياش تەرتىپى بويىچە خاس نام بىلەن پەرقلەندۈرىلىدۇ .

1 . ئەجداد تەرتىپى بويىچە : ئۇيغۇرلاردا ئەنئەنە بويىچە ئەجداد تەرتىپىنىڭ خاس نامى ۋە شەخس ئىسمى يەتتىنچى ئەجدادقىچە خاتىرىدە تۇتىلىدۇ :

(1) دادا ( ئاتا ) ، ئانا ( ئاپا ) ؛

(2) چوڭ دادا ( ئاتا ) ، چوڭ ئانا ( ئاپا ) ؛

(3) بوۋا (م) ، موما (م) ؛

(4) چوڭ بوۋا (م) ، چوڭ موما (م) ؛

(5) ئۇلۇغ بوۋا )م) ، ئۇلۇغ موما (م) ؛

(6) بەشىنچى ئەۋلاتتىن يەنى ئۇلۇغ بوۋىدىن يۇقۇرىدىكىلەر ئۇلۇغ بوۋامنىڭ بوۋىسى ياكى ئالتىنچى ، يەتتىنچى بوۋام دەپ يۈرگۈزىلىدۇ . بۇرۇن ئالتىنچى ، يەتتىنچى ئەجدادنىڭ خاس نامى بولغان بولىشى مۈمكىن . ئەمما بىزنىڭ دەۋرىمىزگە يېتىپ كەلگۈچە ئۇنتۇلغان بولسا كېرەك . شۇنىڭدەك ھازىرقى ئۈچىنچى ئەجدادلىرىدىن يۇقۇرى ئەجدادىنىڭ خاس نامى شەخس ئىسىملىرىنى تولۇق ئېيتىپ بېرەلەيدىغانلار ئاز ئۇچرايدىغان بولۇپ قالدى .

2. ئەۋلاد تەرتىپى بويىچە : ئۇيغۇرلاردا دادا جەمەت ئەۋلادى ئالتە بوغۇمدا يەنى ئالتە ئەۋلادىدا ئاخىرلىشىدۇ . ئۇلار :

(1) ئوغۇل ، قىز

(2) نەۋرە

) (3) ئەۋرە

(4چەۋرە

(5) پەي نەۋرە

(6) كۆكۈن نەۋرە دېيىلىدۇ . نەۋرە ئوغۇل ، قىز دەپ پەرقلەندۈرىلىدۇ

3 . دادا جەمەت بويىچە : دادا ، ئانىسىنىڭ ئاكا – ئۇكا ، ئاچا – سىڭىللىرى ئومۇملاشتۇرۇلۇپ تاغا ياكى ئاغا ، ئاكا ، ھامما دەپ پەرقلەندۈرىلىدۇ . ئەمما ئادەتتە يېقىنلىق ، مېھرى – ھۆرمەت ئېتىبارى بىلەن ئۇلارنىڭ شەخس ئىسمىنىڭ ئاخىرىغا دادا (م) ، ئاپا (م) ، سۆزى قوشۇلىدۇ . بەزى رايونلاردا دادىسىنىڭ ئاكىسى چوڭ ئاتا ، ئۇكىسى كىچىك ئاتا ؛ ئانىنىڭ ئاچىسى چوڭ ئاپا ، سىڭلىسى كىچىك ئاپا دەپمۇ يۈرگۈزىلىدۇ .

4 . قۇدا تۇغقان ناملىرى : پەرزەنتلەرنىڭ نىكاھ مۇناسىۋىتى بىلەن شەكىللەنگەن غەيرىي قانداش سېستىمىسى ئاساسىدىكى تۇغقانچىلىق مۇناسىۋەت : قۇدا تۇغقان ” دېيىلىدۇ ۋە خاس نام بىلەن پەرقلەندۈرىلىدۇ .

(1) ئوغۇل ۋە قىز تەرەپ ئاتا – ئانىلىرى قۇدىلارنى پەرقلەندۈرۈش زۆرۈرىيىتى بولغاندا ئەر ( ئەركەك ) قۇدا ، ئايال ( چىشى _ قۇدا دەپ يۈرگۈزىلىدۇ .

(2) ئوغۇلنىڭ ئايالى ” كېلىن ” ياكى ” كېلىن بالا ” ؛ قىزنىڭ ئېرى ” كۈيە ياكى كۈيئوغۇل ” دەپ يۈرگۈزىلىدۇ . ئەمما ئوغۇل تەرەپ ئادەتتە كېلىنىنى ئائىلىنىڭ رەسمىي ئەزاسى سۈپىتىدە ” قىزىم ياكى بالام ” دەپ ئاتايدۇ . قىز تەرەپ بولسا كۈيئوغۇلنؿ” ئوغلۇم ياكى بالام ” دەپ ئاتايدۇ .

(3) ئوغۇلنىڭ ئايالىنىڭ شۇنىڭدەك ، كېلىننىڭ ئېرىنىڭ دادا ( ئاتا ) سى ، ئانا ( ئاپا ) سى ، ” قېيىن ئاتا ” ، ” قېيىن ئانا ” دېيىلىدۇ . ئادەتتە دادا ( ئاتا ) ، ئانا ( ئاپا ) دەپ يۈرگۈزىلىدۇ .

(4) كۆپ پەرزەنتلىك ئائىلىلەردە چوڭ ئوغۇلنىڭ ئايالى ئۇنىڭ ئۇكا ، سىڭىللىرى تەرىپىدىن ” يەڭگە ” ياكى ” ئېگىچە ” ، تۇرپان قاتارلىق جايلاردا بولسا ” ئايلا ” دەپ ئاتىلىدۇ . كېلىنلەر ئارىدىن چوڭلىرىنى ئاكا ياكى ئاغا ، تۇرپان قاتارلىق جايلاردا ” موللاكا ” ، ” ئاچا ” ياكى ” ھەدە ” ” ئايلا ” ؛ كىچىكلىرىنى ” ئۇكام ” ، ” سىڭلىم ” دەپ ئاتايدۇ . بىر ئائىلىدىكى ئاكا – ئۇكىنىڭ ئاياللىرى ئۆزئارا ” ئېپى يەڭگە ” دەپ ئاتىشىدۇ .

(5) ئەرنىڭ ئايالىنىڭ ئاكا – ئۇكىسى ” قېيىن ئاغا ” ، ” قېيىن ئىنى ” ، ئاچا – سىڭىللىرى ” قېيىن ئېگىچە ” ، : قېيىن سىڭىل ” دەپ يۈرگۈزىلىدۇ .

(6) بىر ئائىلىدىن ياتلىق بولغان ئاچا ، سىڭىلنىڭ ئەرلىرى شۇنىڭدەك ئەر – ئايال ئىككى تەرەپنىڭ ئاكا – ئۇكا ، ئاچا – سىڭىللىرى ئارىسىدا قۇدىلاشقانلارمۇ “باجا” دەپ ئاتىلىدۇ . ئۇلارنىڭ ئاتا – ئانىلىرى ” قايچا قۇدا ” دەپ ئاتىلىدۇ .

ئۇيغۇر جەمىيىتىدە قۇدا تۇغقانلار بىۋاستە تۇغقانلاردىن ھېسابلانمىسىمۇ ، لېكىن ئۆزئارا قاتتىق ھۆرمەتلىشىدۇ . بۇ “قۇدا كالدى ، خۇدا كەلدى” ، “كۈيئوغۇل كەلدى ، خان كەلدى” دېگەن تەمسىلدە ناھايىتى ئوبرازلىق ئىپادىلەنگەن .

(7)پەرزەنتلەرگە ئائىت خاس نام : يېڭىدىن دۇنياغا كۆز ئاچقان بىر جان ئىگىسى بىر تۇتاش “بالا” ، جىنسىي پەرقىگە قاراپ “ئوغۇل” ، “قىز” دەپ ئاتىلىدۇ . بالا تۇغۇلۇپ يېشىغا توشقىچە “بوۋاق” ، ئالتە – يەتتە ياشلىق بالىلار “نارەسىدە” ، يەتتە – سەككىز ياشتىن 11-12 ياش ئارىلىقىدىكى بالىلار “ئۆسمۈر” دەپ ئاتىلىدۇ . بىر قېتىملىق تۇغۇتتا تۇغۇلغان ئىككى بالا “قوشكېزەك” دەپ ئاتىلىدۇ .

(8)نەۋرىلەر : بىر جەمەتتىن بولغان نەۋرىلەر ئادەتتە تۇغقان دەپ يۈرگۈزىلسىمۇ ، ياش تەرتىپى بويىچە يەنىلا “نەۋر ئاكا” ، “نەۋر ئىنى” ، “نەۋرە ئاچا ياكى نەۋرە سىڭىل” دېگەن خاس نام ئارقىلىق پەرقلەندۈرىلىدۇ . ئۇيغۇرلاردا تۇغقان ئۇقۇمىنى بىلدۈرىدىغان دادا ، بوۋا ، ئانا (ئاپا) ، ئاكا – ئۇكا (ئىنى) ، ئاچا – سىڭىل ، يەڭگە ، ئايلا ، بالا ، قىز ، ئوغۇل قاتارلىق ئاتالغۇلار ئادەتتە يېقىنلىق ، مېھرى – ھۆرمەت ئىپادىسىدە يەنە كەڭ قوللىنىدۇ . مەسىلەن ، قولۇم – قوشنا ، يارۇ – بۇرادەرلەر ئۆزئارا ئۆزىدىن چوڭلارنى بوۋا ، دادا ، ئاكا ؛ ئاياللارنى ئانا (ئاپا) ، ئايلا ، ئاچا ، يەڭگە ؛ كىچىكلەرنى ئۇكام ، ئىنىم ، بالام ، ئوغلۇم . سىڭلىم ، قىزىم دەپ ئاتايدۇ . ناتۇنۇش كىشىلەر مەلۇم زۆرۈرىيەت تۈپەيلى ئۇدۇل كەلگەن بىرىدىن گەپ سوراش توغرا كېلىپ قالغاندا ، قارشى تەرەپنىڭ جىنسىي پەرقىي بويىچە قىياسەن ياش – قۇرامىغا قاراپ يۇقۇردىكى ناملاردا چاقىرىدۇ . بۇنىڭدىن باشقا دىنىي زاتلارنىڭ ئاياللىرى “قۇشناچ” ، يۇقۇرى تەبىقىدىكىلەرنىڭ ئاياللىرى “ئاغچا” دەپ ئاتىلىدۇ.

http://uyghurpedia.com/

يۇقارىدىكى مەزمونغا قانداق قارايسىز؟
+1
0
+1
0
+1
0
+1
0
+1
0
+1
0
+1
0
تەۋە سەھىپە:
مەزمون قوشۇلغان ۋاقىت: 2024-07-10

يېقىندا تەھرىرلەنگەن ۋاقىت: 2024-07-10 / 06:40:21

ساقلىۋالايچۇ؟
ساقلىۋالدىم!
سەمىمىي ئەسكەرتىش
مەزكۇر بەتتىكى مەزمۇندا، ئىملادا خاتالىق بولسا، ۋەيا تولۇقلىما مەزمۇن تەمىنلەپ بېرىشنى خالىسىڭىز، ئاستىدىكى سۆز قالدۇرۇش قىسمىغا سۆز قالدۇرسىڭىز بولىدۇ. تاما تاما كۆل بولۇر. سىزنىڭ نامىڭىزنى قوشۇپ ئېلان قىلىمىز.

بىكەتتىكى مەزمۇنلار تورداشلارنىڭ پايدىلىنىشى، ساغلاملىققا بولغان تونۇشىنى ئاشۇرۇش ئۈچۈن تەمىنلەنگەن ئۇچۇرلاردۇر. ئەمما دىئاگنوز ئاساسى بولالمايدۇ. ئوخشىمىغان بىماردا ئوخشىمىغان ئالامەتلەر كۆرۈلىدۇ ۋە دىئاگنوزى ئوخشىمايدۇ. شۇڭا بەدەندە كېسەللىك ئالامەتلىرى كۆرۈلگەندە چوقۇم مۇنتىزىم دوختۇر بىلەن يۈز تۇرانە مەسىلىھەت ئېلىشىڭىزنى، دوختۇرخانىدا تەكشۈرتۈشىڭىزنى تەۋسىيە قىلىمىز.

باشقا يەرلەردىن ئېلىنغان بەزى مەزمۇنلار، رەسىملەرنىڭ ئەسلى مەنبەسىنى ئەسكەرتىشكە تىرىشتۇق. باشقا يەردىن ئېلىنغان مەزمۇنلار پەقەت شۇ ئاپتور يازارنىڭ ئۆز كۆز قارىشىنى ئىپادىلەيدۇ، بېكىتىمىزنىڭ مەيدانىغا ۋەكىللىك قىلالمايدۇ. بۇنىڭدىن سىرت، ئەگەر ئەسەرنىڭ ئەسلى ئاپتورى ماقالىنىڭ تور بېكىتىمىزدە ئېلان قىلىنغانلىقى ئۆزىنىڭ شەخسىي مەنپەئىتىگە دەخلى قىلىندى دەپ ئويلىسا، بىز بىلەن ئالاقىلاشسىڭىز، ئەڭ قىسقا ۋاقىت ئىچىدە بىكەتتىن ئۆچۈرۋەتسەك بولىدۇ.

تور بېكىتىمىزدىكى مەزمونلارنى شەخسىي بېتىڭىزدە ئىشلەتمەكچى بولسىڭىز، دوختۇرلار تور بېكىتى ياكى dohturlar.com دىن ئېلىنغانلىقىنى ۋەيا بىز ئەسكەرتكەن مەزمۇننىڭ ئەسلى مەنبەسىنى ئەسكەرتىپ قويۇشىڭىزنى چىن دىلىمىزدىن ئۈمىد قىلىمىز. ئەمگەك مېۋىسىگە ھۆرمەت قىلىڭ.

سۆز قالدۇراي

Please enter your comment!
Please enter your name here

قىززىق نۇقتىلار

يېڭى مەزمونلار

مەخسۇس سەھىپىلەر

تېخىمۇ كۆپ