بالىلارنىڭ ساغلام ئۆسۈپ يېتىلىشى ھەر بىر ئاتا-ئانىنىڭ ئەڭ چوڭ ئارزۇسى، ئەمما نۇرغۇن ئائىلىلەردە بالىلارنىڭ تاماق تاللىشى ۋە ئوزۇقلۇق قوبۇل قىلىشىنىڭ تەكشى بولماسلىقى چوڭ بىر مەسىلىگە ئايلانماقتا. تاماق تاللاش پەقەت بىر ناچار ئادەت بولۇپلا قالماي، كۆپىنچە ئەھۋالدا بالىنىڭ ھەزىم قىلىش سىستېمىسىدىكى مەسىلىلەر ياكى بەزى مىكرو ئېلېمېنتلارنىڭ كەمچىللىكىدىن بېشارەت بېرىدۇ. ئەگەر بالا ئۇزۇن مۇددەت تاماق تاللىسا ۋە ئىشتىھاسى ياخشى بولمىسا، بۇ ئۇنىڭ بوي ئېگىزلىكى ۋە ئەقلىي يېتىلىشىگە بىۋاسىتە تەسىر كۆرسىتىدۇ. شۇڭا، بالىلارنىڭ ئاشقازان-ئۈچەي فۇنكسىيەسىنى تەڭشەش ۋە ساغلام ئوزۇقلىنىش ئادىتىنى يېتىلدۈرۈش، ئۇلارنىڭ كەلگۈسى ساغلاملىقى ئۈچۈن قويۇلغان ئەڭ مۇستەھكەم ئاساستۇر.
1) بالىلارنىڭ تاماق تاللىشىنىڭ ئارقىسىدىكى فىزىئولوگىيەلىك سەۋەبلەرنى ئېنىقلاش كېرەك.
بالىلارنىڭ تاماق تاللاش ئادىتى ھەمىشە كەپسىزلىكتىن بولمايدۇ، بەلكى كۆپىنچە ئەھۋالدا ئاشقازان ۋە تالنىڭ فۇنكسىيەسى ئاجىزلىغاندا كۆرۈلىدۇ. تىببىي نۇقتىدىن قارىغاندا، تال ۋە ئاشقازان «كېيىنكى كۈنلۈك مەنبە» دەپ ئاتىلىدۇ، يەنى بەدەن ئېھتىياجلىق بولغان بارلىق ئوزۇقلۇق ماددىلار مۇشۇ ئەزالارنىڭ ھەزىم قىلىشى ۋە سۈمۈرۈشىگە تايىنىدۇ. ئەگەر بالىنىڭ ھەزىم قىلىش ئىقتىدارى تۆۋەن بولسا، ئۇ يېمەكلىككە قىزىقماسلىقى، ئازراق يېسىلا قورسىقى دەم بولۇپ كېتىشى ياكى مەلۇم خىلدىكى يېمەكلىكلەرنىلا يېيىشى مۇمكىن. بۇ خىل ئەھۋالدا ئاتا-ئانىلار بالىنى مەجبۇرلىماستىن، بەلكى ئۇنىڭ ئاشقازان-ئۈچەي مۇھىتىنى قانداق ياخشىلاشنى ئويلىشىشى كېرەك.
2) ھەزىم قىلىش سىستېمىسىنىڭ ساغلاملىقى ئۆسۈپ يېتىلىشنىڭ ئاساسىدۇر.
بالىلارنىڭ ھەزىم قىلىش جەريانى قانچە راۋان بولسا، يېمەكلىك تەركىبىدىكى ئاقسىل، كالتسىي، سىنك ۋە باشقا ئۆسۈپ يېتىلىشكە كېرەكلىك ماددىلار شۇنچە ئۈنۈملۈك سۈمۈرۈلىدۇ. ئەكسىچە، ھەزىم قىلىش ياخشى بولمىسا، بالا نۇرغۇن قىممەتلىك ئوزۇقلۇقلارنى يېگەن تەقدىردىمۇ، بەدەن ئۇنى قوبۇل قىلالماي سىرتقا چىقىرىۋېتىدۇ. بۇ ئەھۋال ئۇزۇن داۋاملاشسا، بالىدا ئورۇقلاش، چىرايى تاتىرىش ۋە كېسەلگە قارشى تۇرۇش كۈچى تۆۋەنلەش قاتارلىق ئالامەتلەر كۆرۈلىدۇ. شۇڭا، بالىنىڭ بويىنى ئۆستۈرمەكچى بولغان ئاتا-ئانىلار ئالدى بىلەن بالىنىڭ «ئاشقازان قۇۋۋىتى» نى ئاشۇرۇشقا ئەھمىيەت بېرىشى لازىم.
3) سىنىك كەمچىل بولۇش ئىشتىھاسىزلىقنىڭ ئەڭ كۆپ كۆرۈلىدىغان سەۋەبلىرىنىڭ بىرىدۇر.
سىنىك ئېلېمېنتى ئادەم بەدىنىدىكى تەم سېزىش ھۈجەيرىلىرىنىڭ يېتىلىشىدە ئىنتايىن مۇھىم رول ئوينايدۇ. ئەگەر بالىدا سىنىك كەمچىل بولسا، ئۇنىڭ تەم سېزىش ئىقتىدارى تۆۋەنلەپ، تاماقلارنىڭ تەمىنى ياخشى ھېس قىلالمايدۇ، نەتىجىدە تاماققا نىسبەتەن قىزىقىشىنى يوقىتىدۇ. بۇنداق ئەھۋالدا بالا كۆپىنچە ئەھۋالدا تۇز جىق ياكى تەمى ئۆتكۈر بولغان «ئەخلەت يېمەكلىكلەر» گە ئامراق بولۇپ قالىدۇ. قەرەللىك تەكشۈرتۈش ئارقىلىق سىنىك مىقدارىنى بىلىپ تۇرۇش ۋە دوختۇرنىڭ مەسلىھەتى بىلەن سىنىك تولۇقلاپ بېرىش، بالىنىڭ ئىشتىھاسىنى ئېچىش ۋە بوي ئۆسۈش سۈرئىتىنى تېزلىتىشتە ئاكتىپ رول ئوينايدۇ.
4) تۇراقلىق تاماقلىنىش ۋاقتى بەدەننىڭ فىزىئولوگىيەلىك سائىتىنى تەڭشەيدۇ.
بالىلارنىڭ يېمەك-ئىچمىكىدە ۋاقىت تۇراقلىق بولۇشى ئىنتايىن مۇھىم. ئەگەر بالا خالىغان ۋاقىتتا تاماق يېسە ياكى ئۇششاق-چۈششەك يېمەكلىكلەرنى كۆپ يېسە، ئاشقازاننىڭ ئارام ئېلىش ۋە ھەزىم سۇيۇقلۇقى ئاجرىتىش رېتىمى بۇزۇلىدۇ. كۈندە ئۈچ ۋاق تاماقنى مۇقىم ۋاقىتتا يېيىش ئادىتىنى يېتىلدۈرۈش ئارقىلىق، بەدەن شۇ ۋاقىت كەلگەندە ئاپتوماتىك ھالدا ھەزىم سۇيۇقلۇقى ئاجرىتىپ چىقىرىدۇ، بۇ تاماقنىڭ ھەزىم بولۇشىنى ئاسانلاشتۇرىدۇ. تاماقتىن بىر سائەت بۇرۇن ئۇششاق يېمەكلىك ۋە تاتلىق ئىچىملىكلەرنى پۈتۈنلەي چەكلەش كېرەك، بۇنداق بولغاندا بالىنىڭ قورسىقى ئېچىپ، تاماققا بولغان ھەۋىسى ئاشىدۇ.
5) ئۇششاق-چۈششەك ۋە تاتلىق يېمەكلىكلەرنى قاتتىق كونترول قىلىش زۆرۈر.
ھازىرقى كۆپ قىسىم ئۇششاق يېمەكلىكلەر تەركىبىدە كۆپ مىقداردا قەنت، سۈنئىي پۇراق چىقارغۇچى ۋە رەڭلەر بار. بۇ ماددىلار بالىنىڭ قورسىقىنى توق تۇيغۇ بىلەن تەمىنلىگىنى بىلەن، ھېچقانداق پايدىلىق ئوزۇقلۇق بەرمەيدۇ. بولۇپمۇ تاتلىق تۈرۈملەر بەدەندىكى سىنىك ۋە كالتسىينىڭ خورىشىنى تېزلىتىۋېتىدۇ، ھەمدە ئاشقازاننىڭ ماددا ئالماشتۇرۇش فۇنكسىيەسىگە يۈك بولىدۇ. بالىنى مېۋە-چېۋە، قۇرۇق يېمىش قاتارلىق تەبىئىي ئوزۇقلۇقلارغا كۆندۈرۈش، پىششىقلاپ ئىشلەنگەن سانائەت يېمەكلىكلىرىدىن يىراق تۇتۇش، ئۇنىڭ تەم سېزىش ئەزالىرىنى قوغداش ۋە ھەزىم قىلىشىنى نورماللاشتۇرۇشتىكى ئەڭ ئۈنۈملۈك يولدۇر.
6) مۇۋاپىق بەدەن چېنىقتۇرۇش ئىشتىھانى ئېچىشنىڭ تەبىئىي ئۇسۇلىدۇر.
ھەرىكەت قىلمايدىغان بالىنىڭ ئېنېرگىيە سەرپىياتى تۆۋەن بولىدۇ، شۇڭا ئۇنىڭ بەدىنى يېڭى ئېنېرگىيە (تاماق) گە ئېھتىياج ھېس قىلمايدۇ. كۈندە سىرتتا يۈگۈرۈش، سەكرەش، توپ ئويناش قاتارلىق ئوكسىگېنلىق ھەرىكەتلەر ئۈچەينىڭ لۆمۈلدىشىنى تېزلىتىپ، تاماقنىڭ ھەزىم بولۇشىغا ياردەم بېرىدۇ. بولۇپمۇ قۇياش نۇرىدا چېنىقىش بەدەننىڭ ۋىتامىن D ئىشلەپچىقىرىشىغا ياردەم بېرىپ، كالتسىينىڭ سۈمۈرۈلۈشىنى ئىلگىرى سۈرىدۇ ۋە سۆڭەك يېتىلىشىنى كۈچەيتىدۇ. ھەرىكەت قىلغان بالا تەبىئىي ھالدا قورسىقى ئېچىپ، تاماقنى تاللىمايدىغان بولۇپ قالىدۇ.
7) تاماقتىكى پىسخىكىلىق مۇھىت بالىنىڭ ئىشتىھاسىغا بىۋاسىتە تەسىر قىلىدۇ.
تاماق ئۈستىلى بالىنى تەنقىد قىلىدىغان ياكى مەجبۇرلايدىغان جايغا ئايلىنىپ قالماسلىقى كېرەك. ئەگەر ئاتا-ئانىلار تاماق يېمىگەن بالىغا ۋارقىراپ-جارقىرىسا، بالا تاماق يېيىشنى بىر خىل بېسىم ۋە جازا دەپ ھېس قىلىپ، تاماققا بولغان ئۆچمەنلىكى ئاشىدۇ. كۆڭۈللۈك، تىنچ ۋە ئازادە تاماقلىنىش مۇھىتى يارىتىش، بالىنى تاماق ئېتىش جەريانىغا قاتناشتۇرۇش (مەسىلەن كۆكتات يۇيۇش) ئۇنىڭ تاماققا بولغان قىزىقىشىنى ئاشۇرىدۇ. پىسخىكىلىق جەھەتتىن راھەت بولغان بالا ھەزىم سۈيىنى تېخىمۇ ياخشى ئاجرىتىپ، يېمەكلىكلەرنى تېخىمۇ سۈپەتلىك ھەزىم قىلىدۇ.
8) تەبىئىي ئۇسۇللار بىلەن ئاشقازان-تالنى قۇۋۋەتلەش تەۋسىيە قىلىنىدۇ.
ئەگەر بالىنىڭ ھەزىم قىلىشى ئىزچىل ياخشى بولمىسا، بەزى تەبىئىي ۋە يېنىك ئۇسۇللارنى قوللىنىشقا بولىدۇ. مەسىلەن، دوختۇرنىڭ يېتەكچىلىكىدە بالىلارغا ماس كېلىدىغان ئاشقازان قۇۋۋەتلەش مەھسۇلاتلىرى، پروئوبىوتىكلار ياكى تالنى تەڭشەيدىغان دورىلارنى ئىشلىتىش ئۈنۈملۈك بولىدۇ. شۇنىڭ بىلەن بىرگە، بالىنىڭ قورساق قىسمىنى سائەت يۆنىلىشى بويىچە يېنىك ئۇۋىلاپ بېرىشمۇ ئۈچەي ھەرىكىتىنى ياخشىلايدۇ. يېمەكلىكلەرنى ئىمكانقەدەر يۇمشاق، ئاسان ھەزىم بولىدىغان ۋە تۈرى كۆپ قىلىپ تەييارلاش، بالىنىڭ ئاشقازان يۈكىنى يېنىكلىتىدۇ.
9) ئۇيقۇ سۈپىتى بىلەن بوي ئۆسۈش ئوتتۇرىسىدىكى زىچ مۇناسىۋەت.
بوي ئۆسۈش گورمونى ئاساسلىقى كېچىدە بالا چوڭقۇر ئۇيقۇغا كەتكەندە ئاجرىلىپ چىقىدۇ. ئەگەر بالىنىڭ ھەزىم قىلىشى ياخشى بولماي، قورسىقى دەم بولۇپ ياتسا، ئۇنىڭ ئۇيقۇ سۈپىتى تەسىرگە ئۇچرايدۇ ۋە بوي ئۆسۈش گورمونىنىڭ ئاجرىلىشى ئازىيىدۇ. شۇڭا، كەچلىك تاماقنى بالدۇرراق ۋە يېنىكرەك يېگۈزۈش، ئۇخلاشتىن بۇرۇن قورسىقىنى بەك تويغۇزۇۋەتمەسلىك كېرەك. ياخشى ئۇيقۇ ۋە ياخشى ھەزىم قىلىش ئۆزئارا بىر-بىرىنى ئىلگىرى سۈرىدىغان بولۇپ، بالىنىڭ بەدەن سۈپىتىنى ئومۇميۈزلىك يۇقىرى كۆتۈرىدۇ.
10) بالىنىڭ ئۆسۈپ يېتىلىش كۆرسەتكۈچىنى قەرەللىك كۆزىتىپ تۇرۇش لازىم.
ھەر بىر ئاتا-ئانا بالىسىنىڭ بوي ئېگىزلىكى ۋە ئېغىرلىق ئۆزگىرىشىنى قەرەللىك خاتىرىلەپ تۇرۇشى كېرەك. ئەگەر بالىنىڭ ئۆسۈش سۈرئىتى ئوخشاش ياشتىكى بالىلاردىن كۆرۈنەرلىك ئاستا بولسا، تاماق تاللاش بىلەن بىرگە باشقا كېسەللىك ئامىللىرىنىڭ بار-يوقلۇقىنى بىلىش ئۈچۈن دوختۇرغا كۆرسىتىش زۆرۈر. بالدۇر بايقاش ۋە بالدۇر تەڭشەش بالىنىڭ پۈتۈن ھاياتلىق ساغلاملىقى ئۈچۈن پۇرسەت يارىتىپ بېرىدۇ. ساغلاملىق پەقەت بۈگۈنلا ئەمەس، بەلكى كەلگۈسى ئۈچۈن قىلىنغان مەبلەغدۇر.
خۇلاسە قىلغاندا، بالىلارنىڭ تاماق تاللىشى ۋە بوي ئۆسمەسلىكى كۆپ تەرەپلىمىلىك بىر مەسىلە بولۇپ، ئۇنىڭ مەركىزىدە ھەزىم قىلىش سىستېمىسىنىڭ ساغلاملىقى تۇرىدۇ. ئاتا-ئانىلار سەۋرچانلىق بىلەن بالىنىڭ ئوزۇقلىنىش ئادىتىنى ئۆزگەرتىشى، ئاشقازان-ئۈچەي فۇنكسىيەسىنى تەڭشىشى ۋە ئۇلارغا جىسمانىي ھەم روھىي جەھەتتىن ئىللىقلىق بېرىشى كېرەك. توغرا بولغان پەرۋىش ۋە ئىلمىي ئۇسۇللار ئارقىلىق، ھەر بىر بالا ئۆزىنىڭ ئەڭ يۇقىرى ئۆسۈپ يېتىلىش يوشۇرۇن كۈچىنى جارى قىلدۇرالايدۇ.
