نۇرغۇن ئاتا-ئانىلار بالىسى كېسەل بولۇپ قالغاندا، ئەگەر ئۆيدە مەخسۇس بالىلار دورىسى بولمىسا، چوڭلارنىڭ دورىسىنى بىرقىسىم ياكى يېرىمىنى ئازايتىپ بالىلارغا بېرىش ئارقىلىق مەسىلىنى ھەل قىلماقچى بولىدۇ. ئەمما بۇ بىر ئىنتايىن خەتەرلىك تىببىي خاتالىق بولۇپ، بالىلارنىڭ سالامەتلىكىگە، ھەتتا ھاياتىغا تەھدىت ئېلىپ كېلىشى مۇمكىن. بالىلار كىچىكلىتىلگەن «چوڭلار» ئەمەس، بەلكى ئۇلارنىڭ فىزىئولوگىيەلىك قۇرۇلمىسى ۋە ئەزا ئىقتىدارلىرى پۈتۈنلەي ئوخشىمايدىغان مۇستەقىل گەۋدە.
بالىلارنىڭ فىزىئولوگىيەلىك ئالاھىدىلىكى ۋە دورا قوبۇل قىلىشى
بالىلارنىڭ بەدەن قۇرۇلمىسى تېخى تولۇق يېتىلمىگەن بولۇپ، دورىلارنى بىر تەرەپ قىلىش ئىقتىدارى چوڭلارغا قارىغاندا كۆپ تۆۋەن بولىدۇ. دورىلار بەدەنگە كىرگەندىن كېيىن، ئاساسلىقى جىگەر ئارقىلىق پارچىلىنىدۇ ۋە بۆرەك ئارقىلىق بەدەن سىرتىغا چىقىرىۋېتىلىدۇ. كىچىك بالىلارنىڭ جىگەر ئىقتىدارى ۋە ئېنزىم سىستېمىسى تېخى مۇكەممەللەشمىگەنلىكتىن، چوڭلارغا لايىھەلەنگەن دورا تەركىبلىرىنى ئۈنۈملۈك پارچىلىيالمايدۇ.
بۇ خىل ئەھۋالدا، دورا بەدەندە ئۇزۇن مۇددەت تۇرۇپ قېلىپ، زەھەرلىك تەسىر پەيدا قىلىدۇ. شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، بالىلارنىڭ بۆرەك سۈزۈش ئىقتىدارىمۇ چەكلىك بولغاچقا، دورا قالدۇقلىرىنى ۋاقتىدا چىقىرىپ تاشلىيالماي، بۆرەكنىڭ ئېغىر دەرىجىدە زەخىملىنىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. شۇڭا، دورىنىڭ مىقدارىنى پەقەت بەدەن ئېغىرلىقىغا قاراپلا كېمەيتىش ئىلمىي ئەمەس، چۈنكى دورىنىڭ بەدەندىكى مېتابولىزم جەريانى مۇرەككەپ بىئولوگىيەلىك جەرياندۇر.
خاتا دورا ئىشلىتىشنىڭ يوشۇرۇن خەتەرلىرى
چوڭلارنىڭ دورىلىرىدا دائىم بالىلارغا نىسبەتەن زەھەرلىك بولغان بەزى قوشۇمچە ماددىلار بولىدۇ. مەسىلەن، بەزى چوڭلارنىڭ يۆتەل دورىلىرى ياكى ئاغرىق پەسەيتىش دورىلىرى تەركىبىدە كوفېئىن، ئىسپىرت ياكى ئېغىر تىپتىكى ئانتىبىئوتىكلار بولۇشى مۇمكىن. بۇ ماددىلار بالىلارنىڭ نېرۋا سىستېمىسىغا ۋە ئىممۇنىتېت سىستېمىسىغا ئەسلىگە كەلتۈرگىلى بولمايدىغان زىيانلارنى يەتكۈزىدۇ.
تۆۋەندىكى بىر قانچە نۇقتا چوڭلار دورىسىنى بالىلارغا بەرگەندە كۆرۈلىدىغان ئاساسلىق خەتەرلەرنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ:
- دورا مىقدارىنى توغرا كونترول قىلغىلى بولمايدۇ، بۇنىڭ بىلەن دورا مىقدارى ئېشىپ كېتىپ زەھەرلىنىش كېلىپ چىقىدۇ.
- بەزى دورىلار (مەسىلەن، ئاسپىرىن) بالىلاردا رېي سىندرومى (Reye’s syndrome) غا ئوخشاش خەتەرلىك كېسەللىكلەرنى قوزغىتىدۇ.
- بالىلارنىڭ ئۆسۈپ يېتىلىشىگە تەسىر كۆرسىتىدۇ، بولۇپمۇ سۆڭەك ۋە چىشلارنىڭ يېتىلىشىگە زىيان يەتكۈزىدۇ.
- ئېغىر دەرىجىدىكى زىيادە سەزگۈرلۈك ئىنكاسىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىپ، نەپەس قىيىنلىشىش ياكى شوك بولۇشنى پەيدا قىلىدۇ.
ئەڭ يېڭى تىببىي تەتقىقاتلار نېمە دەيدۇ؟
بالىلارنىڭ دورا بىخەتەرلىكى مەسىلىسى دۇنيا مىقياسىدا تىببىي تەتقىقاتلارنىڭ مۇھىم نۇقتىسى بولۇپ كەلمەكتە. 2024-يىلى ئامېرىكا بالىلار كېسەللىكلىرى ئاكادېمىيىسى (American Academy of Pediatrics) تەرىپىدىن ئېلان قىلىنغان بىر تۈرلۈك تەتقىقاتتا كۆرسىتىلىشىچە، بالىلارغا خاتا مىقداردا دورا بېرىش ھەر يىلى مىڭلىغان كۆزگە كۆرۈنمەيدىغان جىگەر زەخىملىنىش ۋەقەلىرىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدىكەن. شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، خارۋارد ساغلاملىق نەشرىياتى (Harvard Health Publishing) 2023-يىلىدىكى ماقالىسىدە دورىلارنىڭ تەركىبىدىكى ياردەمچى ماددىلارنىڭ بالىلارنىڭ نېرۋا سىستېمىسىغا چوڭلارغا قارىغاندا تېخىمۇ كۈچلۈك تەسىر كۆرسىتىدىغانلىقىنى ئاگاھلاندۇرغان. بۇ تەتقىقاتلار بىزگە بالىلارنىڭ دورا مىقدارى مەسىلىسىگە سەل قاراشنىڭ پاجىئەلىك ئاقىۋەتلەرنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغانلىقىنى يەنە بىر بار ئىسپاتلاپ بەردى.
بالىلارغا دورا بەرگەندە نېمىلەرگە دىققەت قىلىش كېرەك؟
بالىلارنىڭ ساغلاملىقىنى قوغداش ئۈچۈن، ئاتا-ئانىلار دورا ئىشلىتىشتە چوقۇم ئىلمىي ۋە مەسئۇلىيەتچان پوزىتسىيەدە بولۇشى كېرەك. ھەرگىزمۇ ئۆز بېشىمچىلىق بىلەن چوڭلارنىڭ دورىسىنى بىر تەرەپ قىلىپ بالىغا بەرمەسلىك كېرەك. ھەر قانداق دورىنى ئىشلىتىشتىن بۇرۇن، چوقۇم دوختۇرنىڭ كۆرسەتمىسىگە ياكى دورا چۈشەندۈرۈش خېتىگە ئەستايىدىل ئەمەل قىلىش زۆرۈر.
دورا بىخەتەرلىكىنى ساقلاش ئۈچۈن تۆۋەندىكى تەۋسىيەلەرگە ئەمەل قىلىڭ:
- پەقەت بالىلار ئۈچۈن مەخسۇس ئىشلەنگەن، ياش ۋە ئېغىرلىق ئۆلچەملىرى ئېنىق بولغان دورىلارنى تاللاڭ.
- دورا مىقدارىنى ئۆلچەشتە ئاشخانا قوشۇقىنى ئەمەس، بەلكى دورا بىلەن بىرگە كەلگەن مەخسۇس ئۆلچەم قوراللىرىنى ئىشلىتىڭ.
- دورا تەركىبىدىكى قوشۇمچە ئەكس تەسىر ۋە چەكلەنگەن ئەھۋاللارنى ئالدىن ئوقۇپ چىقىڭ.
- بالىلارغا دورا بەرگەندە، ئۇنى «كەمپۈت» دەپ ئالداپ بەرمەڭ، بۇ بالىلارنىڭ دورىنى ئۆز بېشىمچىلىق بىلەن يەۋېلىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ.
بالىلارنىڭ بەدىنى نازۇك ھەم مۇرەككەپ. چوڭلارنىڭ دورىسىنى مىقدارىنى ئازايتىپ بېرىش بالىلارنى داۋالاش ئەمەس، بەلكى ئۇلارنى خەتەرگە ئىتتىرىشتۇر. بالىڭىزنىڭ ساغلاملىقى ئۈچۈن، دورا مەسىلىسىدە چوقۇم كەسپىي دوختۇرلاردىن مەسلىھەت سوراشنى ئۇنتۇپ قالماڭ.
