نۇرمەمەت دوختۇر

ﻛﻮﻧﯩﻼﺭﺩﺍ «ﺟﯩﮕﻪﺭﻧﻰ ﺋﺎﻳﯩﻐﺎﻧﻠﯩﻖ ﺟﺎﻧﻨﻰ ﺋﺎﻳﯩﻐﺎﻧﻠﯩﻖ» ﺩﯦﮕﻪﻥ ﮔﻪﭖ ﺑﺎﺭ، ﺟﯩﮕﻪﺭ ﻳﺎﺧﺸﻰ ﺑﻮﻟﻤﯩﺴﺎ، ﺋﺎﺩﻩﻡ ﻗﯧﺮﯨﻤﺎﻱ ﺗﯘﺭﯗﭘﻼ ﻛﯧﺴﻪﻝ ﻛﺎﺭﯞﯨﺘﯩﻐﺎ ﻳﯩﻘﯩﻠﯩﺪﯗ. ﺟﯩﮕﻪﺭ ﺑﻪﺩﯨﻨﯩﻤﯩﺰﺩﯨﻜﻰ ﺋﻪﯓ ﻣﯘﮪﯩﻢ ﺋﻪﺯﺍﻻﺭﻧﯩﯔ ﺑﯩﺮﻯ، ﺷﯘﻧﺪﺍﻗﻼ ﺑﻪﺩﯨﻨﯩﻤﯩﺰﺩﯨﻜﻰ ﺋﻪﯓ ﻛﯜﭼﻠﯜﻙ، ﺋﯩﻘﺘﯩﺪﺍﺭﻯ ﺋﻪﯓ ﻛﯚﭖ ﺋﻪﺯﺍ. ﺟﯩﮕﻪﺭﻧﻰ ﻳﺎﺧﺸﻰ ﺋﺎﺳﺮﯨﻐﺎﻧﺪﺍ، ﺳﺎﻻﻣﻪﺗﻠﯩﻜﯩﻤﯩﺰﻣﯘ ﻳﺎﺧﺸﻰ ﺑﻮﻟﯩﺪﯗ. ﺋﻪﻣﻤﺎ، ﺟﯩﮕﻪﺭﺩﻩ ﺋﺎﻏﺮﯨﻖ ﺳﯧﺰﯨﻤﻰ ﻧﯧﺮﯞﯨﺴﻰ ﺑﻮﻟﻤﯩﻐﺎﭼﻘﺎ، ﻛﯧﺴﻪﻟﻠﯩﻜﻨﯩﯔ ﺩﻩﺳﻠﻪﭘﻜﻰ ﻣﻪﺯﮔﯩﻠﯩﺪﻩ ﺑﻪﺩﻩﻧﺪﻩ ﺭﻭﺷﻪﻥ ﺋﺎﻏﺮﯨﻖ ﭘﻪﻳﺪﺍ ﺑﻮﻟﻤﺎﻳﺪﯗ، ﺷﯘﯕﻼﺷﻘﺎ ﻛﯩﺸﻠﻪﺭ ﺑﻪﺯﻯ ﻛﯩﭽﯩﻚ ﻛﯧﺴﻪﻟﻠﯩﻚ ﺋﺎﻻﻣﻪﺗﻠﯩﺮﯨﮕﻪ ﺳﻪﻝ ﻗﺎﺭﺍﭖ، ﻛﯧﺴﻪﻟﻠﯩﻚ ﺋﻪﮪﯟﺍﻟﯩﻨﻰ ﺋﯜﺯﻟﯜﻛﺴﯩﺰ ﺋﯧﻐﯩﺮﻻﺷﺘﯘﺭﯗﯞﯦﺘﯩﺪﯗ، ﺋﯘﻧﺪﺍﻗﺘﺎ ﺟﯩﮕﻪﺭ ﻳﺎﺧﺸﻰ ﺑﻮﻟﻤﯩﺴﺎ ﻗﺎﻧﺪﺍﻕ ﺋﺎﻻﻣﻪﺗﻠﻪﺭ ﻛﯚﺭﯛﻟﯩﺪﯗ؟

ئادەمنىڭ تېرىسىنىڭ رەڭگى ئىككى خىل بولۇپ، دۈمبە تەرەپنىڭ قېلىنراق، قورساقنىڭ سۇسراق بولىدۇ، ئەگەر سىزنىڭ كۆز ئەترىپىڭىزدىكى تېرىڭىزنىڭ رەڭگى دۈمبىنىڭكىگە ئوخشاش بولسا، ئۇ چاغدا كۆزىڭىزنىڭ ئەتراپىدىكى قارىنى يوقىتىش سەل قىيىنراق بولىدۇ.  

پۇرچاق سۈتى بىلەن تۇخۇمنى بىللە ئىستىمال قىلغاندا ئوزۇقلۇق قىممىتىنى تۆۋەنلىتىۋېتەمدۇ؟ «تۇخۇمنىڭ تەركىبىدە ئەلا سۈپەتلىك ئاقسىل بار، پۇرچاق تۈرىدىكى يېمەكلىكلەردە ئوزۇقلۇق فاكتورى، يەنى ئاشقازان ئاستى بېزى ئېنزىمىنى تىزگىنلىگۈچى (تىرىپسىن) بار بولۇپ، ئۇ ئاقسىلنىڭ ھەزىم قىلىنىشىغا توسقۇنلۇق قىلىدۇ، ئاقسىلنىڭ قوبۇل قىلىنىش ئۈنۈمىنى تۆۋەنلىتىۋېتىدۇ.» لېكىن ئەمەلىيەتتە، پۇرچاق تۈرىدىكى يېمەكلىكلەرنىڭ تەركىبىدىكى تىرىپسىن ئۇزاققىچە قىزدۇرۇشقا بەرداشلىق بېرەلمەيدۇ.

ھەممىگە ئايان، چاي ئىچىش كىشىنى روھلاندۇرىدۇ، ئەمما چاينىڭ چوڭ مېڭىگە بولغان پايدىسى بۇنىڭ بىلەنلا تۈگىمەيدۇ. بىر تۈرلۈك يېڭى تەتقىقاتتا بايقىلىشىچە، دائىم چاي ئىچىدىغانلارنىڭ ياشىنىپ قالغاندىن كېيىنكى مېڭە قۇرۇلمىسى تېخىمۇ ساغلام بولۇپ، بىلىش ئىقتىدارى تۆۋەنلەشنى ئاستىلىتىشقا ياردىمى بار ئىكەن.

ئىختىيارسىز ھەرىكەت بەدەننىڭ مەلۇم بىر قىسمى ياكى كۆپ قىسمىنى كونترول قىلغىلى بولمايدىغان ھالدا مەقسەتسىز ھەرىكەت قىلىشنى كۆرسىتىدۇ. ئۇنىڭ سەۋەبىنى چۈشىنىش، تەكشۈرۈش ۋە دىئاگنوز قويۇش ئۇسۇلى ھەمدە داۋالاش ئۇسۇلى بۇ خىل ئەھۋالنى ۋاقتىدا پەرقلەندۈرۈش ۋە بىر تەرەپ قىلىشتا ئىنتايىن مۇھىم.

قوۋۇرغا بەلباغسىمان قوقاق سۇ چېچەك ۋىرۇسى ( Varicella - zoster virus ) كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغان بىر خىل كېسەللىك بولۇپ، بەلباغسىمان قوقاق دەپمۇ ئاتىلىدۇ. بۇ خىل ۋىرۇس ئادەم بەدىنىدە ئۇزۇن يىل يوشۇرۇنغان بولۇپ، ئىممۇنىتېت كۈچى تۆۋەنلىگەندە، ۋىرۇسنىڭ قايتا قوزغىلىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىپ، تېرىدە قوقاق ۋە ئاغرىش قاتارلىق كېسەللىك ئالامەتلىرىنى پەيدا قىلىدۇ.

بۆرەك مەنبەلىك سۇلۇق ئىششىق بۆرەك ئىقتىدارىنىڭ زىيانغا ئۇچرىشى كەلتۈرۈپ چىقارغان بەدەن سۇيۇقلۇقىنىڭ تۇرۇپ قېلىشى ۋە توقۇلمىلارنىڭ سۇلۇق ئىششىقىنى كۆرسىتىدۇ. ئۇنىڭ سەۋەبىنى چۈشىنىش، تەكشۈرۈش ۋە دىئاگنوز قويۇش ئۇسۇلى ھەمدە داۋالاش ئۇسۇلى بۇ خىل ئەھۋالنى ۋاقتىدا پەرقلەندۈرۈش ۋە بىر تەرەپ قىلىشتا ئىنتايىن مۇھىم.

تېرىدىكى ماي زىيادە كۆپ بولۇپ كەتسە، مايلىق تېرە ياكى كۆپ مايلىق تېرە دەپمۇ ئاتىلىدۇ، بۇ بىر خىل دائىم كۆرۈلىدىغان تېرە ئەھۋالىدۇر. ئۇنىڭ سەۋەبىنى چۈشىنىش، تەكشۈرۈش ۋە دىئاگنوز قويۇش ئۇسۇلى ھەمدە داۋالاش ئۇسۇلى بۇ خىل ئەھۋالنى ۋاقتىدا پەرقلەندۈرۈش ۋە بىر تەرەپ قىلىشتا ئىنتايىن مۇھىم.

ئۇنداقتا، ئەرلەر ئۆزىنىڭ ئەيدىز بولۇپ قالغان، قالمىغانلىقىغا ھۆكۈم قىلىشتا قانداق قىلىشى كېرەك؟ ئەرلەر ئەيدىز كېسىلى بىلەن يۇقۇملانغان دەسلەپكى مەزگىللەردە قانداق ئالامەتلەر كۆرۈلىدۇ؟

ھەپتىدە ئاز دېگەندە ئۈچ قېتىم چېنىققاندا، ئاندىن ھەرىكەتنىڭ پايدىسى بولىدۇ.ھەپتىدە 1-2 قېتىم چېنىققاندا ئۇزۇن مەزگىللىك پايدائېلىپ كېلەلمەيدۇ. مۇتەخەسسىسلەرنىڭ قارىشىچە، ھەپتىدە ئاز دېگەندە ئۈچ كۈن چېنىقىش كېرەك ئىكەن. تەتقىقاتتا كۆرسىتىلىشىچە، ئۇزۇن ئولتۇرۇش ھەر قانداق ھەرىكەتنىڭ پايدىسىنى يوقىتىدىكەن.