نۇرمەمەت دوختۇر

ئويمانلىشىدىغان سۇلۇق ئىششىق (Pitting Edema) بەدەندىكى توقۇلمىلار ئارىسىغا ئارتۇقچە سۇيۇقلۇق يىغىلىپ قېلىشتىن كېلىپ چىقىدىغان بىر خىل ئىششىق تۈرىدۇر. بۇ خىل ئىششىققا بارماق بىلەن بېسىلغاندا، بېسىلغان ئورۇندا ۋاقىتلىق ئويمانلىق (indentation or pit) پەيدا بولىدۇ ۋە بىر مەزگىلدىن كېيىن ئاستا-ئاستا ئەسلىگە كېلىدۇ. بۇ خىل ئىششىق ئادەتتە پۇت ، پۇت ئۇلىقى ۋە قوللاردا كۆپ ئۇچرايدۇ، ئەمما بەدەننىڭ باشقا قىسىملىرىدىمۇ كۆرۈلۈشى مۇمكىن.

يەر تەۋرەش ئاپەتلىرى ھەرزامان ئالدىن خەۋەرسىزلا كېلىدۇ. شۇڭلاشقا ئائىلە ئەزالىرى ۋە ئۆزىڭىزنىڭ بىخەتەرلىكى ئۈچۈن ئالدىن تەييارلىق قىلىش ناھايىتى مۇھىم. جىددىي قۇتقۇزۇش سومكىسى بۇ تەييارلىقنىڭ ئەڭ مۇھىم قىسمى ھېسابلىنىدۇ. بۇ ماقالىدە سىز يەر تەۋرەش ئاپەتلىرى ئۈچۈن مۇكەممەل جىددىي قۇتقۇزۇش سومكىسىنى قانداق تەييارلاش توغرىسىدا ئەتراپلىق مەلۇمات ئالالايسىز.

ئېلېكتىرو كاردىئوگرامما تەكشۈرۈشى (ECG, Electrocardiram) بىر خىل جاراھەتسىز تېببىي تەكشۈرۈش ئۇسۇلى بولۇپ، يۈرەكنىڭ ئېلېكتىرو پائالىيىتىنى خاتىرىلەشكە، دوختۇرلارنىڭ ئېلېكتىرو كاردىئوگراممىا ئارقىلىق ، يۈرەكنىڭ ساغلاملىق ئەھۋالىنى باھالىشىغا ياردەم بېرىشكە ئىشلىتىلىدۇ.

ئاسپىرىن يەنە ئاتسېتىلسالىتسىلىك ئاتسېتات (acetylsalicylic acid) دەپمۇ ئاتىلىدۇ، ئۇ كۆپ ئىشلىتىلىدىغان رېتسېپسىز دورا بولۇپ، ستېروئىدلىق بولمىغان ياللۇغقا قارشى دورا (NSADs) تۈرىگە تەۋە. ئۇنىڭ كۆپ خىل دورىلىق رولى بار بولۇپ ، ئاغرىق توختىتىش (ئاغرىقنى پەسەيتىش)، قىزىتمىنى قايتۇرۇش (قىزىتمىنى ياندۇرۇش)، ياللۇغقا قارشى تۇرۇش ۋە قان پىلاستىنكىسىغا قارشى تۇرۇش (قان نوكچىسى شەكىللىنىشنىڭ ئالدىنى ئېلىش) قاتارلىق ئىقتىدارلىرى بار.

خولېرا بىر خىل جىددىي خاراكتېرلىك يۇقۇملۇق ئىچ سۈرۈش كېسەللىكى بولۇپ، خولېرا يايسىمان باكتېرىيەسى (Vibrio cholerae) كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. بۇ خىل كېسەللىكنىڭ يۇقۇملىنىش ۋە تارقىلىش دەرىجىسى يۇقىرى بولۇپ، ئەگەر ئۇيغۇن تەدبىر قوللىنىلمىغاندا، تېزلىكتە يامراپ، نۇرغۇن كىشىلەرنىڭ ھاياتىغا خەۋپ يېتىشى مۇمكىن. خولېرا كېسىلى سەھىيە شارائىتى ناچار، پاكىز ئىچىملىك سۇغا ئېرىشىش تەس بولغان رايونلاردا تېخىمۇ كۆپ ئۇچرايدۇ.

خولېرا بىر خىل جىددىي خاراكتېرلىك يۇقۇملۇق ئىچ سۈرۈش كېسەللىكى بولۇپ، خولېرا يايسىمان باكتېرىيەسى (Vibrio cholerae) كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. بۇ خىل كېسەللىكنىڭ يۇقۇملىنىش ۋە تارقىلىش دەرىجىسى يۇقىرى بولۇپ، ئەگەر ئۇيغۇن تەدبىر قوللىنىلمىغاندا، تېزلىكتە يامراپ، نۇرغۇن كىشىلەرنىڭ ھاياتىغا خەۋپ يېتىشى مۇمكىن. خولېرا كېسىلى سەھىيە شارائىتى ناچار، پاكىز ئىچىملىك سۇغا ئېرىشىش تەس بولغان رايونلاردا تېخىمۇ كۆپ ئۇچرايدۇ.

چۇما ( Plague ) — ئىنسانىيەت تارىخىدىكى ئەڭ قورقۇنۇچلۇق يۇقۇملۇق كېسەللىكلەرنىڭ بىرى بولۇپ، تارىختىن ھازىرغىچە يۈز مىڭلىغان كىشىلەرنىڭ ھاياتىغا زامىن بولغان. "چاشقان ۋابا كېسەللىكى" دەپمۇ ئاتىلىدىغان بۇ كېسەللىك، غەرب ئەللىرىدە بىر مەزگىل "قارا ئۆلۈم" (Black Death) دەپمۇ تونۇلغان.

40 ياشتىن كېيىن تەن ساغلاملىقىنى ياخشىلاش ۋە ساغلام تۇرمۇش شەكىللەندۈرۈش ئىنتايىن مۇھىم. بىراق، ئوتتۇرا ياش باسقۇچىغا كەلگەن بۇ ياشتا، بەدەن ئۆزگىرىشكە باشلايدۇ. شۇڭا چېنىقىشنى يېڭىدىن باشلاشنى پىلانلاۋاتقان ياكى باشلىغانلار بىر قانچە مۇھىم ئامىللارغا دىققەت قىلىشى كېرەك. بۇ ماقالىدا، 40 ياشتىن ئاشقانلارنىڭ ساغلام ۋە بىخەتەر چېنىقىش ئادەتلىرىنى باشلىشى ئۈچۈن بەزى تەۋسىيەلەرنى ۋە نۇقتىلارنى ئوتتۇرىغا قويىمىز.

ئىچكى ئاجراتما سىستېمىسى بەدىنىڭىزنىڭ ئىچكى ئالماشتۇرۇشى (ياكى ھورمون تەڭپۇڭلۇقى)، ئېنېرگىيە سەۋىيەسى، كۆپىيىش، ئۆسۈش ۋە تەرەققىيات، شۇنداقلا بەدەننىڭ يارىلانغاندىكى ئىنكاسى، بېسىم ۋە ئەتراپ مۇھىت ئامىللىرىغا بولغان ئىنكاسىنى كونترول قىلىش ۋە ماسلاشتۇرۇش ئۈچۈن ھورمونلارنى ئىشلەپ چىقىرىدۇ ۋە ئىشلىتىدۇ. تۆۋەندە ئىچكى ئاجراتما سىستېمىسىدا ئىشلەپ چىقىرىدىغان ھورمونلار ۋە ئىشلەپ چىقىرىش ئورۇنلىرى ۋە ۋەزىپىسى بېرىلدى.

قاداق بىر خىل تېرە ھادىسىسى بولۇپ، ئادەتتە تەكرار سۈركىلىش ياكى بېسىم سەۋەبىدىن كېلىپ چىقىدۇ.