نۇرمەمەت دوختۇر

خەلقئارا راك كېسىلى تەتقىقات ئورگىنى ئېلان قىلغان يەر شارى بويىچە راك كېسىلىنىڭ يۈكىنى يېنىكلىتىش سانلىق مەلۇماتىغا ئاساسلانغاندا، قىزىلئۆڭگەچ راكى يەر شارى بويىچە ئون چوڭ راك كېسىلىنىڭ بىرى ئىكەن. 2020-يىلى دۇنيا بويىچە يېڭىدىن پەيدا بولغان قىزىلئۆڭگەچ راكى 600 مىڭدىن ئاشتى. بۇنىڭ ئىچىدە، يېڭىدىن كۆپەيگەن قىزىلئۆڭگەچ راكى بىمارى %53.7.

سۇلۇق قاپارتما بىر خىل دائىم كۆرۈلىدىغان تېرە كېسەللىك ئۆزگىرىشى بولۇپ، تېرە يۈزىدە سۇيۇقلۇق بىلەن تولغان كىچىك خالتىلىق پۈۋەكچە پەيدا بولىدۇ. ئۇلارنى كۆپ خىل سەۋەبلەر كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ، بۇ يۇقۇملىنىش، زىيادە سەزگۈرلۈك رېئاكسىيەسى، ئۆز بەدەن ئىممۇنىتېتلىق كېسەللىك قاتارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. 

ھەسەل ئىنسانلارنىڭ قەدىمىي ھەم ئەنئەنىۋى داۋالاش ساقلىقنى ساقلاش مەھسۇلاتى بولۇپلا قالماستىن، ئوزۇقلۇق قىممىتى بىر قەدەر يۇقىرى تەبىئىي يېمەكلىك ھېسابلىنىدۇ. ھەسەل تەركىبىدە جانلىقلار ئۆسۈپ يېتىلىشى ئۈچۈن زۆرۈر بولغان كۆپ خىل ئوزۇقلۇق ماددىلار بار بولۇپ، ئاساسلىق تەركىبى گىلۇكوزا، فىرۇكتوزا، ئۇنىڭدىن باشقا تەركىبىدە يەنە سۇ، ساخاروزا، ئانئورگانىك تۇز، ۋىتامىن، ئېنزىملار، ئاقسىل، ئامىنو كىسلاتا، پىگمېنت، ھورمۇن، خولىن ۋە ئاروماتىك ماددا قاتارلىقلارمۇ بار.

چارچاش بىر خىل دائىم كۆرۈلىدىغان فىزىيولوگىيەلىك ۋە پىسخىكىلىق ھادىسە بولۇپ، بەدەن ۋە روھىي جەھەتتىكى داۋاملىشىش خاراكتېرلىك تۇيغۇدا ئىپادىلىنىدۇ. 

چەتئەل تاراتقۇلىرىنىڭ خەۋىرىگە قارىغاندا، ئىسرائىلىيە بېس ئاياللار داۋالاش مەركىزى (Beth Israel Deaconess Medical Center) نىڭ بىر تۈرلۈك يېڭى تەتقىقاتىدا كۆرسىتىلىشىچە، ئالاھىدە تىپتىكى يېمەك-ئىچمەككە ئەمەس بەلكى ساغلام يېمەكلىككە كۆڭۈل بۆلۈش يۈرەك كېسىلى قوزغىلىش خەتىرىنى تۆۋەنلىتىشنىڭ ئاچقۇچى ئىكەن. تەتقىقاتچىلار بۇنىڭغا قارىتا ئوخشاش بولمىغان ئۈچ خىل يېمەك-ئىچمەكنىڭ ئۈنۈمىنى تەتقىق قىلغان، ھەر بىر خىل يېمەك-ئىچمەكنىڭ ئوخشاش بولمىغان ئوزۇقلۇق ماددىلىرى بولىدۇ، نەتىجىدە ئۇلار بۇ ئۈچ خىل يېمەكلىكنىڭ يۈرەك ساغلاملىقىغا پايدىلىق ئىكەنلىكىنى بايقىغان.

سېزىك قۇسۇش يەنە ھامىلدارلىقتىن قۇسۇش دەپمۇ ئاتىلىدۇ، ئۇ نۇرغۇن ھامىلدار ئاياللار ھامىلدارلىقنىڭ دەسلەپكى مەزگىلىدە باشتىن كەچۈرىدىغان بىر خىل دائىم كۆرۈلىدىغان كېسەللىك ئالامىتى. 

ھەيز كۆرۈش ئاياللار ساغلاملىقىدىكى مۇھىم فىزىيولوگىيەلىك ھادىسە بولۇپ، ئاياللارنىڭ بالاغەتكە يېتىش مەزگىلىدىن ھەيز توختىغانغا قەدەر بولغان ئارىلىقتا، تۇخۇمداننىڭ دەۋرىيلىك تۇخۇم قويۇپ بېرىشى ۋە ھورمۇننىڭ ئۆزگىرىشى سەۋەبلىك بالىياتقۇ ئىچكى پەردىسىنىڭ چۈشۈپ، جىنسىي يول ئارقىلىق چىقىپ كېتىش جەريانىدۇر.

كۆڭلى ئېلىشىش بىر خىل دائىم كۆرۈلىدىغان كېسەللىك ئالامىتى بولۇپ، ئاشقازان بىئارام بولۇش ۋە قۇسقۇسى كېلىش تۇيغۇسىدا ئىپادىلىنىدۇ. 

يېقىندا سوغۇق ھاۋا ئېقىمىنىڭ تەسىرىدە، شەھىرىمىزدە قار-يامغۇرلۇق ھاۋارايى كۆرۈلۈپ تېمپېراتۇرا كۆرۈنەرلىك تۆۋەنلىدى. ئەتراپىمىزدىكى بوغۇم ياللۇغى ئاغرىقلىرىنىڭ « ھەر قېتىم قىش كىرىپ تېمپېراتۇرا تۆۋەنلىگەندە بوغۇم ياللۇغۇم ئېغىرلىشىپ كېتىدۇ» دېگەنلىرىنى ئاڭلاپ قالىمىز. ئۇنداقتا، بوغۇم ياللۇغى ئاغرىقلىرى قانداق قىلغاندا قىشنى خاتىرجەم ئۆتكۈزەلەيدۇ؟

تېرە ئاستى خالتىلىق ئىششىقى بىر خىل كۆپ ئۇچرايدىغان تېرە كېسەللىك ئۆزگىرىشى بولۇپ، تېرىنىڭ ئاستى تەرىپىدە شەكىللەنگەن سۇيۇقلۇق ياكى يېرىم قاتتىق ماددا بىلەن تولغان خالتىسىمان قۇرۇلما بولۇپ ئىپادىلىنىدۇ.